Heb je per ongeluk toch lactose binnengekregen en ervaar je nu ontzettende buikpijn? Bij lactose-intolerantie hebben je darmen moeite met het verwerken en afbreken van lactose. Je hebt voor het afbreken het lactase enzym nodig.

Zonder dit enzym kan de dunne darm de melksuiker niet verwerken en komt het onverteerd in de dikke darm terecht, waarna de darmbacteriën de lactose vergisten. Dit merk je meestal na een half uur tot 2 uur na het eten.

Stel, je hebt per ongeluk lactose binnengekregen tijdens het avondeten en je was net van plan met een vriend of vriendin in de stad wat te gaan drinken. In plaats daarvan lig je met buikpijn op de bank. Het vermijden van lactose bevattende producten is belangrijk, maar soms komt het weleens voor dat je het toch binnenkrijgt. Dan kun je met kramp in je buik op de bank liggen.

Wat is Lactose-intolerantie?

Naar schatting heeft 12% van de Nederlanders een lactose-intolerantie en komt dit in België bij 15% van de bevolking voor. De gemiddelde prevalentie ligt veel hoger in Azië (64%), het Midden-Oosten (70%) en Afrika (65%). Heb je regelmatig last van verschillende buikklachten, zoals winderigheid, een opgeblazen buik, buikpijn of diarree na het eten van producten met lactose? Dan zou je misschien wel lactose-intolerantie kunnen hebben.

Lactose wordt ook wel melksuiker genoemd, omdat dit een soort suiker is die in melkproducten voorkomt. Voor het afbreken van lactose is het enzym lactase nodig, wat in de dunne darmwand wordt aangemaakt. Bij een tekort aan lactase-aanmaak kan lactose in voedsel niet goed verteerd worden. De lactose wordt niet voldoende opgenomen door het lichaam (lactosemalabsorptie). Lactose komt onverteerd in de dikke darm terecht, wat kan zorgen voor gisting in de dikke darm.

Lactose zit in melkproducten, zoals melk, karnemelk, (drink)yoghurt, kwark, kefir, desserts, zachte kazen (zoals Franse kaas, hüttenkäse, cottage cheese en smeerkaas), roomboter en room. Daarnaast kun je lactose ook vinden in bewerkte producten zoals chocolademelk, koffiemelk, sauzen, koek, gebak, ijs, snoep, pakjes, zakjes, sommige frisdranken, probiotica, medicijnen en supplementen.

Goed om te weten is dat lactose voorkomt in producten die niet alleen van koemelk afkomstig zijn, maar van alle soorten dierlijke melk zoals geitenmelk, paardenmelk en schapenmelk. Bij een lactose-intolerantie wordt de stof lactose niet goed verdragen, doordat er een tekort is aan het enzym lactase, wat lactose helpt af te breken.

Een voedselintolerantie is heel iets anders dan een voedselallergie. Bij een allergie is een abnormale reactie van het afweersysteem op bepaalde allergenen. Je moet deze allergenen dan helemaal vermijden, omdat zelfs bij een zeer kleine hoeveelheid al een heftige reactie kan ontstaan. De meeste mensen met een lactose-intolerantie kunnen wel kleine hoeveelheden lactose verdragen.

Lactose komt in kleine hoeveelheden voor in moedermelk. Bijna alle zuigelingen maken voldoende van het enzym lactase aan om lactose uit de moedermelk goed te kunnen verteren. Na het derde levensjaar heeft het kind geen borstvoeding meer nodig en neemt de aanmaak van het enzym lactase bij Afrikanen, Aziaten, Zuid-Amerikanen en Zuid-Europeanen af. West-Europeanen en Noord-Amerikanen blijven over het algemeen voldoende lactase aanmaken. De mogelijke reden hiervoor is dat deze groep gewend is om zuivel te blijven drinken na de zuigelingentijd. Sinds de steentijd werd in deze gebieden vee gemolken en kaas en yoghurt gegeten.

Soorten Lactose-intolerantie

Er bestaan 3 soorten lactose-intolerantie:

  1. De primary lactose-intolerantie komt het meeste voor en ontstaat door onvoldoende productie van het enzym lactase. Na het derde levensjaar neemt de aanmaak van lactose af en ontstaat er een lactose-intolerantie.
  2. Secundaire lactose-intolerantie kan ontstaan wanneer de darmwand beschadigd is, zoals bij een darmontsteking, een darminfectie, na een darmoperatie of na bestraling van de darm. De darmwand is dan niet meer in staat om voldoende lactase aan te maken.
  3. Een aangeboren (congenitale) lactose-intolerantie is een zeer zeldzame, erfelijke vorm van lactose-intolerantie. Mensen met deze vorm van lactose-intolerantie maken vanaf de geboorte geen of zeer weinig lactase aan. Zij verdragen ook geen moedermelk.

Symptomen van Lactose-intolerantie

Bij een lactose-intolerantie heb je last van één of meerdere verschillende symptomen. Welke klachten je hebt, wanneer en hoe vaak dit voorkomt, kan verschillen per persoon. Veel voorkomende klachten bij een lactose-intolerantie zijn: winderigheid, opgeblazen gevoel, buikpijn, krampen, rommelende darmen, misselijkheid, obstipatie, zure ontlasting en diarree.

Als de lactose uit de voeding niet of onvoldoende verteerd wordt, komt de lactose onveranderd in de dikke darm terecht en trekt daar vocht aan. De ontlasting kan daardoor dunner worden en (ernstige) diarree veroorzaken. Daarnaast kan de lactose in de dikke darm worden afgebroken door darmbacteriën (darmflora). Hierbij ontstaan bepaalde vetzuren en gassen. Dit kan een opgeblazen gevoel, winderigheid, krampen en rommelingen in de buik veroorzaken. De ontlasting is vaak dun, zurig, schuimend en soms wat groenig van kleur.

Diagnose van Lactose-intolerantie

Herken je één of meer van de bovenstaande symptomen? Heb je regelmatig last van de hierboven genoemde symptomen die horen bij een lactose-intolerantie? Dan kan het zinvol zijn om te onderzoeken of je dit hebt. De meest toegepaste methode voor het vaststellen van een lactose-intolerantie, is de eliminatie-provocatie-test. Dit doe je meestal bij de diëtist.

De eerste periode is de eliminatieperiode, waarin je alle producten met lactose weglaat. Je volgt dan een lactosevrij dieet. Zijn je klachten na deze periode verminderd of geheel verdwenen, dan is de kans op een lactose-intolerantie groot. De tweede periode is de provocatie, waarin je lactose gaat toevoegen aan je voeding.

Is er na het toepassen van een eliminatie-provocatie-test nog onvoldoende duidelijkheid, dan kan er een andere lactosetest worden gedaan. Bij een waterstof-ademtest wordt de waterstof (H2) in de uitgeademde lucht gemeten voor en na het drinken van een suikeroplossing met lactose. Tijdens de afbraak van lactose wordt er waterstofgas door de darmbacteriën geproduceerd. Deze wordt eerst opgenomen door het bloed, gaat daarna door de longen en wordt dan weer uitgeademd. Op verschillende momenten wordt dit uitgevoerd na het drinken van de suikeroplossing.

Een andere optie voor het vaststellen van een lactose-intolerantie na onvoldoende duidelijkheid na de eliminatie-provocatie-test, is de Lactose Tolerantie Test (LTT). Deze kan worden gebruikt in plaats van de waterstof-ademtest. De LTT is een onderzoek waarbij gekeken wordt of de dunne darm de melksuiker (lactose) kan splitsen in twee andere suikers (glucose en galactose). De laatste twee suikers kunnen namelijk worden opgenomen in het bloed. Je krijgt tijdens deze test op vaste tijden een lactosedrankje en daarna wordt het bloedsuikergehalte gemeten. Het is mogelijk om op latere leeftijd een lactose-intolerantie te ontwikkelen. De productie van lactase, het enzym wat nodig is om lactose af te breken, neemt namelijk af naarmate je ouder wordt. Hiernaast kan een lactose-intolerantie ontstaan bij het ontwikkelen van een chronische darmziekte of -aandoening, zoals ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa en het prikkelbare darm syndroom (PDS).

Behandeling en Dieetadvies

Is de diagnose lactose-intolerantie gesteld, dan betekent het dat je lactosevrij moet gaan eten. Gelukkig kunnen de meeste mensen met deze intolerantie nog ongeveer 12 gram lactose verdragen, wat gelijk staat aan 250 ml melk. Gefermenteerde melkproducten, zoals yoghurt, kwark en karnemelk, gaan vaak beter dan gewone melk, omdat hier minder lactose inzit. Harde kazen (zoals Goudse, Maaslander, Maasdammer, Edammer, Leidse kaas en Friese Nagelkaas) gaan vaak ook prima.

Om met lactose-intolerantie om te gaan, moet u weinig of geen voedingsmiddelen met lactose nemen. Meestal is het wel mogelijk om, goed verdeeld over de dag, een beperkte hoeveelheid zuivelproducten te gebruiken; we spreken dan van een lactosebeperkte voeding. De diëtist kan samen met u bepalen hoeveel lactose u kunt verdragen, want dit verschilt van persoon tot persoon. Zure melkproducten, zoals karnemelk, kwark en yoghurt worden vaak beter verdragen, omdat deze voedingsmiddelen bacteriën bevatten die lactase leveren. Hierdoor is een gedeelte van de lactose al verteerd en wordt de rest van de lactose ook gemakkelijker verteerd. Zure melkproducten bevatten wel lactose en kunnen daardoor in grote hoeveelheden toch klachten geven.

Voedingsmiddelen met lactose

  • Volle, halfvolle, magere melk en karnemelk
  • Geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk en ezelinnenmelk
  • Zachte geiten- en schapenkaas, bijvoorbeeld feta
  • Chocolademelk, yoghurtdrink en fruitzuiveldranken zoals Rivella en Taksi
  • Smeltkaas, smeerkaas, buitenlandse kaas, verse kaas, hüttenkäse, cottage cheese, rookkaas
  • Yoghurt, kwark, kefir
  • Vla, pap, pudding, mousse, bavarois, roomijs
  • Slagroom, zure room en crème fraîche
  • Roomboter, sommige soorten halvarine, margarine en bak- en braadvet

Nederlandse harde kaas, zoals Goudse kaas, bevat geen lactose.

Ingrediëntendeclaratie verpakte voeding

Behalve in de hierboven genoemde melk en melkproducten kan lactose ook in andere voedingsmiddelen voorkomen. Fabrikanten verwerken melk, melkpoeder of bepaalde bestanddelen uit melk in hun producten. Op verpakte voedingsmiddelen moet een op-somming staan van de gebruikte bestanddelen, de ingrediëntendeclaratie.

Een product bevat lactose als één of meer van de volgende ingrediënten worden genoemd:

  • Magere melkbestanddelen, droge melkbestanddelen;
  • Melkpoeder, magere melkpoeder, volle melkpoeder;
  • Wei, weipoeder, melkzout;
  • Lactose, melksuiker;

Een product bevat ook lactose als een of meer van de voedingsmiddelen uit het rijtje ‘Voedingsmiddelen met lactose’ als ingrediënt op de verpakking staan vermeld.

Let op: soms leest u op de verpakking van een product de aanduiding ‘melkzuur’ of ‘lactaat’. Het gaat in beide gevallen om een verwarrende benaming van stoffen die niets met koemelk of lactose te maken hebben en niet uit koemelk worden gewonnen. U kunt producten met melkzuur of lactaat dus gewoon gebruiken.

Er zijn ook kant- en klare zuivelproducten verkrijgbaar die wel koemelk bevatten, maar geen lactose. Hierbij is in de fabriek al een lactose-enzym toegevoegd. Bijvoorbeeld MinusL.

Medicijnen en zoetjes met lactose

Ook in medicijnen, vitaminepreparaten en kunstmatige zoetstof kan lactose voorkomen, maar het gaat doorgaans om kleine hoeveelheden. In de praktijk blijkt dat veel mensen met een lactose-intolerantie geen klachten ondervinden als zij deze preparaten gebruiken. Hebt u twijfels, dan kunt u dit altijd overleggen met de apotheker of de arts die u het middel voorschreef.

Vervangende voeding

Melk en melkproducten leveren onmisbare voedingsstoffen. Ze zijn bijvoorbeeld de belangrijkste bron van kalk (calcium) en vitamine B2. Zuivelproducten zomaar uit de voeding weglaten is niet verstandig omdat er dan een tekort kan ontstaan.

Er zijn allerlei vervangingsmogelijkheden:

  • Voor zuigelingen en peuters zijn speciale zuigelingenvoedingen en opvolgmelk met een verlaagd lactosegehalte of lactosevrije voeding op soja-basis verkrijgbaar.
  • Kant-en-klare lactosevrije melk (bijvoorbeeld Lactofree van Arla of lactosevrij van Campina) en sojamelk (bijvoorbeeld Alpro). Veel supermarkten hebben ook kant- en klare lactosevrije melk en sojamelk van het huismerk. Sojamelk bevat evenveel eiwitten, maar doorgaans minder kalk en vitamine B2 dan gewone melk. Aan steeds meer merken sojamelk worden deze voedingsstoffen echter toegevoegd. U kunt zelf deze hoeveelheden vergelijken met de hoeveelheden die in gewone, halfvolle melk zitten. Bijvoorbeeld 100 ml halfvolle melk bevat:
    • 4 gram eiwit
    • 0,03 mg vitamine B1
    • 0,17 mg vitamine B2
    • 0,44 mcg vitamine B12
    • 123 mg calcium (kalk)
  • U kunt zelf lactosebeperkte melk van gewone melk maken met behulp van een enzympreparaat, bijvoorbeeld Disolact lactase drops. Het vloeibare preparaat bevat het enzym lactase. U doet een paar druppels in de melk en zet de melk terug in de koelkast. Na 24 uur is het grootste deel van de lactose omgezet. Het enzympreparaat is alleen te gebruiken in gewone melk, dus niet in babyvoeding, kant-en-klare pap of zure melkproducten als yoghurt of karnemelk. Disolact en andere lactase enzympreparaten zijn zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek of drogist.

Er zijn ook verschillende tabletten verkrijgbaar die het enzym lactase bevatten, waarmee u het tekort aan dit enzym in de dunne darm kunt aanvullen. Bijvoorbeeld Disolact of Phital lactasecapsules. Daardoor kunt u melk en andere lactose bevattende producten verteren. Deze tabletten neemt u gelijktijdig in met de lactose bevattende voedingsmiddelen. Omdat de lactose-intolerantie van persoon tot persoon verschilt, moet u zelf de dosering vaststellen. Dit kan variëren van 1 tot 2, hooguit 3 tabletten per lactose bevattende maaltijd of vloeistof. Deze tabletten/capsules zijn vooral bedoeld voor lactose bevattende producten, zoals yoghurt en kant-en-klare toetjes. Deze producten zijn ook verkrijgbaar bij de apotheek of drogist.

Variatie in het Dieet

Variatie in uw dieet is van groot belang. Door afwisseling van voedingsmiddelen krijgt u voldoende van alle benodigde voedingsstoffen binnen en houdt u bovenal plezier in het eten. Hieronder vindt u een variatielijst van producten in alfabetische volgorde die u in elk geval zonder risico kunt gebruiken. Met de app 'Kies ik gezond?' van het Voedingscentrum kunt u zelf ook contoleren of een product lactose bevat.

Variatielijst

  • Aardappelen: verse aardappelen, in blik of glas, (diep-vries) patates frites, aardappelschijfjes en rösti.
  • Brood en ontbijtproducten: zelfgebakken brood van tarwemeel, gist, water en broodzout, matses, donker rogge-brood en rijstwafels. Let op: gewone broodsoorten, ook waterbrood, kunnen een kleine hoeveelheid lactose bevatten door toevoeging van een broodverbetermiddel. Als u het advies hebt gekregen om ook een klein spoortje lactose te vermijden, vraag hier dan naar bij de bakker.
  • Dranken: niet-alcoholische dranken zoals bronwater, alle soorten frisdrank behalve weidranken (Rivella, Yor, Taksi), groentesap, koffie (zwart), thee, limonade, limonadesiroop, mineraalwater, tomatensap, vruchtendrank, vruchtennectar, vruchtensap, diksap en alle alcoholische dranken, behalve enkele soorten waarin melk of room is verwerkt, zoals advocaat en whiskycream.
  • Fruit en vruchtenproducten: vers fruit, alle vruchten in blik, glas, ingevroren, gekonfijt of gedroogd, appelmoes, vruchtenmoes, vruchtensaus.
  • Groente: verse, ingevroren, gedroogde of zoet-zure groente, groente uit blik of glas, indien niet aangemaakt en zonder saus; salades met een dressing op basis van olie en azijn.
  • Kruiden, specerijen en andere smaakmakers: verse, gedroogde en ingevroren tuinkruiden, specerijen, azijn, citroensap, gember, gist(vlokken), kappertjes, knoflook, krenten, kruidenbuiltje, maanzaad, mosterd(poeder), noten, olijven, oranjesnippers, pijnboompit-ten, rozijnen, sesamzaad, smaak- en kleuressences, sukade, tabasco, tomatenpuree, (gedroogde) ui, ve-tsin, worcestershiresauce, zonnebloempitten en zout.
  • Margarine, vetten, oliën en mayonaise: alle soorten frituurvet, olie, reuzel, rundvet en spekvet. en margarine- en halvarinesoorten met de aanduiding ‘lactosevrij’ of ‘koemelkvrij’ op de verpakking.
  • Melk en melkproducten: lactosebeperkte melk (MinusL), sojamelk.
  • Granen en deegwaren: alle graansoorten en ongemengde meelsoorten die daarvan afkomstig zijn: boekweit, gerst, gierst, haver, maïs, quinoa, rogge, rijst en tarwe. Aardappelzetmeel, agar-agar, arrowroot, zelfrijzend bakmeel, bakpoeder, cassave, custardpoeder, gelatine, graanvlokken, Johannesbroodpitmeel, maïzena, sago, sojameel, tapioca, tarwekiemen en zemelen. Alle soorten deegwaren (pasta’s) zoals macaroni, mie, miehoen, spaghetti en vermicelli.
  • Hartig beleg: pindakaas, notenpasta, Nederlandse harde kaassoorten zoals Goudse, Edammer, gist-extracten. Ongemengde vleeswaren zoals bacon, casselerib, fricandeau, ham, lever, ontbijtspek, pekelvlees, rollade, rookvlees, rosbief, spek en tong.
  • Peulvruchten: alle soorten verse, gedroogde en opgeweekte peulvruchten zonder toevoegingen.
  • Sausen, aroma’s en jus: jus en saus van lactosevrije ingrediënten.
  • Soep en bouillon: zelfgetrokken bouillon en zelfbereide soep van lactosevrije ingrediënten.
  • Versnaperingen: zoete zoals snoepjes van uitsluitend suiker en smaakstof, zoals waterborstplaat, schuimpjes, vruchtenkoekjes, vruchtenpastilles en zuurtjes. Hartige zoals alle soorten noten, pinda’s, popcorn met of zonder zout, olijven, augurken, zilveruitjes en studentenhaver.
  • Vis, schaal- en schelpdieren: verse vis en diepvriesvis zonder saus, ongepaneerd, gestoomde, gezouten en gemarineerde vis, garnalen, krab, kreeft, oesters, mosselen en andere schaal- en schelpdieren.
  • Vlees, wild en gevogelte: alle soorten vers en ingevroren, ongemengd en ongepaneerd vlees, wild en gevogelte, niet aangemaakt gehakt, tartaar.
  • Vleesvervangende producten: quorn, Seitan, gedroogde sojabrokjes, tahoe, tempé en ei.
  • Zoet beleg, suiker en zoete sausen: alle soorten jam, appel- en perenstroop, honing, gestampte muisjes, alle soorten suiker, stroop, vruchtenmoes en vruchtensaus.

7 Tips bij Buikpijn bij Lactose-intolerantie

Hierbij 7 tips bij buikpijn bij lactose intolerantie dat bij mij helpt:

  1. Warme Kruik of Pittenzak: Iets warms is altijd fijn op je buik. Even wat heet water naar je buik brengen, zodat je maag en darmen weer tot rust komen. Deze kan je voor weinig geld kopen bij de Action of Hema.
  2. Kamillethee: Kamille heeft een licht ontspannend effect op de maag en darmen. Het wordt gebruikt bij maag- en darmklachten, keelpijn, hoest, verkoudheid, nervositeit, mondinfecties en huidklachten. Je krijgt het beste effect door deze kruidenthee twee keer per dag, een kopje in de ochtend en een kopje in de avond net voor het slapen gaan, te drinken.
  3. Venkelthee: Venkelthee helpt om het gas uit een opgeblazen maag-darmkanaal te verwijderen. Kamille- en venkelthee is op veel plaatsen te koop, zoals bij drogisterijen, in supermarkten, thee- en koffiezaken en bij de apotheek.
  4. Plat Liggen: Even op bed liggen of op de bank. Hoe dat kan, weet ik niet precies.
  5. Buik Massage: Een mogelijkheid is dat er lucht in je darmen zit. Jezelf zachtjes masseren kan ook helpen. Oefen daartoe lichte druk uit op verschillende delen van je buik en rug. Richt je op die delen die vooral pijn doen maar overdrijf niet en duw of wrijf niet te hard. Let er daarnaast tijdens het masseren op dat je door je neus inademt en door je mond uit.
  6. Pijnstillers: Reguliere pijnstillers (o.a. paracetamol) kunnen buikpijn verzachten. Het is vooral belangrijk om pijnstillers met voldoende water in te nemen. Gebruik liever geen acetylzuur- en salicylzuurhoudende pijnstillers (o.a. aspirine) of ibuprofen, want deze kunnen maagpijn in de hand werken.
  7. Lang douchen of in bad: Lang douchen of in bad met heel warm water kan een oplossing zijn. Richt de douchekop op de buikstreek voor een maximaal effect.

labels:

Zie ook: