In de natuur is de kip een fascinerend dier met een complex voortplantingsproces. Hoewel we niet spreken van "zwangerschap" bij kippen, is het interessant om te begrijpen hoe een bevrucht ei tot stand komt en hoe kuikens worden geboren.

Oorsprong van de kip

Een van de waarschijnlijke voorouders van de kip is het Bankivahoen, ook wel bekend als het rode kamhoen of boshoen. De wetenschappelijke naam voor deze vogel is Gallus gallus. Het Bankivahoen komt nog steeds in het wild voor in India en Zuidoost-Azië. Waarschijnlijk is de kip uit het Bankivahoen gedomesticeerd.

Wel weten we dat in 3200 v.Chr. huishoenders werden gehouden in Azië, vooral in India. De eerste gedomesticeerde kippen kwamen rond het jaar 700 v.Chr. in Zuid-Europa terecht. Tegenwoordig komen kippen vrijwel overal ter wereld voor.

Anatomie en gedrag

Een kip kan goed hard voedsel zoals maïskorrels eten. Wat ze oppikt komt eerst in een zak terecht (de krop). Het wordt daar met speeksel geweekt. Daarna zijn er twee magen die meehelpen om het voer fijn te krijgen. De kliermaag voegt maagsappen toe voor de verdere vertering. De spiermaag kneedt het voer en maalt het fijn met behulp van kleine steentjes die de kip oppikt.

De reststoffen verlaten het lichaam via de endeldarm en de cloaca. Een kip heeft twee blindedarmen. Ze helpen bij de vertering van ruwvezels en onttrekken vocht aan de voedselmassa.

De kip heeft een intern kompas, dat gesitueerd lijkt in de ogen, waarmee ze zich kan oriënteren op het aardmagnetisch veld. De kip kan haar kop heel ver in alle richtingen draaien. Dat komt door het grote aantal halswervels: veertien. De mens heeft er maar zeven.

Meestal legt een kip met witte lelletjes witte eieren en één met roze lellen bruine. De huid op de poten van de kip bestaat uit schubben, zoals bij reptielen. Kippen hebben drie voortenen en een achterteen, behalve het zijdehoen en de houdan, die een extra teen hebben. Kippen hebben ook scherpe nagels om goed mee te kunnen graven en scharrelen.

Voortplanting: de rol van de haan en hen

Een vrouwelijke kip wordt een hen genoemd. Mannelijke kippen worden haan genoemd. Zij onderscheiden zich van de vrouwtjeskip doordat ze meestal groter zijn, een staart met langere en meestal sikkelvormige veren hebben, bij gekleurde rassen meer kleuren veren hebben dan de hen, een grotere kam op het hoofd hebben en (grotere) sporen aan de poten hebben.

Wanneer hennen 5 tot 6 maanden oud zijn, kunnen ze eieren leggen. De hen heeft slechts één werkende eierstok, de linker, die in de lichaamsholte vlakbij de ruggengraat zit. Wanneer de hen voor de eerste keer een ei moet leggen, worden kam en lellen wat roder van kleur.

Een haan die met een hen wil paren, pakt eerst met zijn snavel een pluk veren achter haar kop, zodat zij niet kan weglopen. Dan duwt hij zijn cloaca tegen de cloaca van de hen aan. De haan drukt dan zijn penis iets naar buiten en spuit de zaadcellen in de hen. Die bevruchten dan de eicellen in de eileider. De cloaca is een opening onder in de buik van een kip.

Nadat de kip het bevruchte ei heeft gelegd, kan het ei op twee verschillende manieren worden uitgebroed. Een broedse hen kan dit doen, of men kan de eieren in een broedmachine uitbroeden. Na 21 dagen (dit kan één tot twee dagen afwijken) zullen de eieren uitkomen.

Het ei: van eicel tot ei

Een hen doet er ongeveer 25 uur over om een ei te maken. Als de eicel bevrucht is door een zaadcel, vormt het ei een bescherming voor het kuiken. Het embryo voedt zich met het eigeel en het eiwit en na 21 dagen broeden komt het kuiken uit het ei.

Het proces begint met de enkele duizenden onrijpe eicellen die de kip bij haar geboorte in haar eierstok heeft. Als de hen geslachtsrijp is, worden deze eieren één voor één rijp. Een eicel rijpt in zeven tot tien dagen tot dooier waarna de ovulatie plaatsvindt. De ovulatie is het startsein voor de opbouw van de rest van het ei.

De verschillende stadia van de eivorming:

  1. Dooier: De eicel rijpt tot dooier en komt terecht in de trechtervormige opening van de eileider.
  2. Eiwit: Binnen enkele uren vormen zich vier afwisselend dikke en dunne lagen eiwit over de eierdooier.
  3. Vliezen: Eidooier en eiwit worden gewikkeld in twee sterke, dunne vliezen.
  4. Schaal: De schaalafzetting begint en de vliezen worden strak gespannen. De vorming van de eischaal duurt ongeveer veertien uur.

De volgende dag gebeurt hetzelfde en zodoende legt een kip bijna elke dag een ei.

Broeden

Het kan voorkomen dat een hen broeds wordt. Niet alle hennen worden broeds, maar als het gebeurt, gebeurt dit doorgaans in het voorjaar. De kip trekt zich dan terug op de plaats waar zij de eieren heeft gelegd en broedt ze uit. Dit duurt 21 dagen. Gedurende deze periode eet en drinkt de hen niet veel.

Een broedse hen maakt typische geluiden (het zogenoemde klokken) en verlaat het nest zelden om te drinken, te eten of een stofbad te nemen. Ze houdt de eieren op een constante temperatuur (een kip heeft een lichaamstemperatuur van 41°C) en keert de eieren op bepaalde tijdstippen.

Als er geen eieren uitkomen, verlaat de broedse kip het nest meestal na verloop van tijd. Er zijn echter ook gevallen bekend waarbij de kip zich letterlijk doodbroedt.

Kuikens

Kuikens kunnen nadat ze uit het ei gekropen zijn meteen lopen, eten en piepen. Ze zullen de eerste dagen vooral doorbrengen in het zachte, warme dons van de moederkloek; daarna zullen ze meer zelfstandig op stap gaan.

Aanvankelijk bestaat de vacht van een kuiken uitsluitend uit dons, maar al na enkele dagen verschijnen de eerste veertjes.

Zelf kippen fokken

Het idee om zelf kippen te fokken is aantrekkelijk en veel mensen die kippen houden kiezen er dan ook voor dit te doen. Als u niet al een haan heeft zult u er een moeten kopen van een gerenommeerde fokker. Een toom om mee te fokken bestaat uit één haan en meerdere (6-10) hennen. Per dag worden meerdere hennen door dezelfde haan 'getreden'.

De eieren moeten regelmatig worden verzameld, ook wanneer u van plan bent een broedse hen de eieren uit te laten broeden. Zo kunt u namelijk de beste eieren uitzoeken om door uw hen te laten uitbroeden. Zorg ervoor dat bij het verzamelen van de eieren uw handen schoon zijn zodat u geen ziektekiemen overbrengt op het ei door de poreuze schaal. Bewaar ze bij een minimale temperatuur van 13°C en op een vochtige plaats.

Voor het uitbroeden van de bevruchte eieren zijn er twee mogelijkheden. U kunt gebruik maken van een broedmachine (incubator) of een broedse hen. Het duurt gemiddeld 21 dagen voordat een ei uitkomt.

Hoe herken je een bevrucht ei?

Je kunt niet zomaar zien of een ei bevrucht is of niet. Dit kan pas wanneer de hen vijf dagen op het ei heeft gebroed. Op dat moment kun je het ei ‘schouwen’, dit doe je onder een lamp.

  • Bevrucht ei: Een bevrucht ei herken je aan een donker vlekje in het midden van het ei. Dit donkere vlekje zijn de eerste bloedvaatjes.
  • Onbevrucht ei: Als het ei na 5 dagen nog steeds egaal geel is vanbinnen, dan is het ei onbevrucht.

Conclusie

Het proces van bevruchting en ei-vorming bij kippen is een wonderbaarlijke opeenvolging van gebeurtenissen. Van de selectie van de juiste eicellen tot het uitkomen van een schattig kuiken, elke stap is essentieel voor het voortbestaan van deze dieren.

labels: #Kip

Zie ook: