Koffie: we drinken het om de cafeïne, maar sommigen dan weer niet. Voor de koffiedrinkers die de cafeïne liever helemaal links laten liggen, is er gelukkig decafé. Dezelfde vertrouwde smaak, zonder de cafeïne. Maar hoe wordt cafeïne eigenlijk uit koffie gehaald, want het zit toch al in de bonen?

Als je nogal veel koffie drinkt en daardoor de hele dag door het huis loopt te stuiteren, is decaf misschien een goed idee. Eerst maar even een misverstand uit de wereld helpen: koffiebonen zijn geen bonen.

Er zijn verschillende manieren om cafeïne uit koffiebonen te halen. Al sinds 1905 zijn mensen bezig om cafeïne uit koffiebonen te halen. Dat is inmiddels al ruim 117 jaar. Welke manieren zijn er om cafeïne uit koffiebonen te halen? We vertellen je er meer over in deze blog.

De Geschiedenis van Cafeïnevrije Koffie

Een Duitser genaamd Roselius was in 1905 de eerste persoon die het lukte om cafeïne uit koffiebonen te verwijderen. Roselius was ervan overtuigd dat cafeïne de oorzaak was van het overlijden van zijn vader. Ook zijn arts schreef zijn vroege dood toe aan z’n koffieverslaving.

Roselius wilde anderen behoeden voor deze fout. Daarom zocht hij naar een manier om cafeïne uit de koffiebonen te halen. Door koffiebonen te stomen met zout water en vervolgens een aantal keer te spoelen met de chemische stof benzeen kreeg hij dat voor elkaar. Inmiddels is benzeen allang verboden. Er zijn veel betere en gezondere methodes uitgevonden om cafeïne uit de koffiebonen te onttrekken.

Wat is Cafeïne Precies?

Cafeïne is een stof die van nature voorkomt in een aantal plantsoorten, waaronder de koffieplant Coffea. Cafeïne heeft een belangrijke functie voor deze planten. Het beschermt namelijk de plant tegen insecten en ziektes. Cafeïne heeft een verlammend effect op insecten. Zodra insecten proberen om de plant op te eten raken ze verlamd.

Wanneer je cafeïne uit koffiebonen haalt dan houd je een witte poeder met een bittere smaak over. Pure cafeïne wordt toegevoegd aan producten die van nature zelf geen cafeïne bevatten. Denk aan energiedrankjes, cola en sommige sportsupplementen.

Waarom Cafeïne Uit Koffie Wordt Gehaald

Bij mensen veroorzaakt cafeïne een reactie op het sympathisch zenuwstelsel. Dit deel van je zenuwstelsel zorgt ervoor dat je lichaam krachtiger wordt in gevaarlijke situaties. Na het drinken van cafeïne denkt je lichaam dus in een gevaarlijke situatie te zijn beland.

Als gevolg gaan je nieren stresshormonen uitscheiden. Dit zorgt ervoor dat:

  • je bloeddrukje hartslag stijgt
  • je spijsvertering vertraagt
  • je lever glycogeen omzet in glucose om je spieren energie te geven

Je lichaam komt in actie terwijl dat eigenlijk helemaal niet nodig is, je bent tenslotte alleen maar een kopje koffie aan het drinken.

Daarom adviseren voedingsexperts je om niet teveel koffie te drinken. Jammer, want koffie is eigenlijk heel gezond. Zo bevat koffie een hoge hoeveelheid aan antioxidanten, die weer helpen om ziektes te voorkomen.

Mensen die graag koffie drinken én een goede gezondheid nastreven stappen daarom vaak over op cafeïnevrije koffie. Zo heb je wel de gezondheidsvoordelen van koffie maar niet de nadelen van cafeïne.

Methoden om Cafeïne uit Koffie te Halen

Er zijn verschillende manieren om het stuiterbestanddeel uit zo’n ‘boon’ te halen. De fabrikanten van het bittere goedje gebruiken namelijk reguliere koffiebonen, en onttrekken de cafeïne aan de ongebrande boon. Zo wordt er gebruikgemaakt van methodes op basis van water, stoom of CO2.

De afgelopen jaren is de vraag naar cafeïnevrije koffie flink toegenomen. Koffiebonen kunnen we ook op steeds meer manieren decafeïneren. Er zijn inmiddels een aantal methodes die heel zorgvuldig cafeïne kunnen verwijderen, zónder daarmee de smaak en voedingsstoffen van koffie aan te tasten. We nemen je mee in de meest gebruikte decaf methodes.

Chemische Decaf Methode

In 1905 werd de eerste decaf methode uitgevonden waarbij de (inmiddels) verboden chemische stof benzeen werd gebruikt. Tegenwoordig is er een chemische methode die gebruikt maakt van een (wél veilig bestempelde) chemische oplosmiddel. Deze chemische stof is methyleenchloride.

Deze methode gaat als volgt:

  1. Koffiebonen worden gestoomd.
  2. Vervolgens worden de koffiebonen herhaaldelijk gespoeld met het chemische oplosmiddel om cafeïne te verwijderen.
  3. Daarna worden de oplosmiddelen uit de bonen gespoeld.
  4. Bij het roosteren van de koffiebonen verdampt het laatste restbeetje.

Slechts een hele kleine hoeveelheid oplosmiddel (die als veilig wordt beschouwd voor consumptie) kan nog overblijven in de cafeïnevrije koffiebonen.

Maar veel fabrikanten kiezen voor een chemisch middeltje dat naast het verwijderen van cafeïne, ook gebruikt wordt om verf mee te verwijderen (verfafbijtmiddel). De techniek die tegenwoordig gebruikt wordt, is in grote lijnen hetzelfde als die in 1903. Het gaat als volgt: De eerste stap is het stomen van de ongebrande bonen om de poriën te openen. Dit duurt ongeveer een halfuur. Vervolgens spoelen fabrikanten de bonen meerdere malen met een oplosmiddel. Hierdoor lost de cafeïne in de boon op, maar blijft de smaak behouden.

Twee stoffen zijn geschikt als oplosmiddel: methyleenchloride of ethylacetaat.

Het meest gebruikte oplosmiddel is echter methyleenchloride of dichloormethaan (DCM). Methyleenchloride is een synthetische stof die vrij agressief is. Het werd tot voor kort ook gebruikt wordt als verfafbijt, om verf te verwijderen. Deze stof is dan ook niet bepaald ongevaarlijk. Methyleenchloride is namelijk kankerverwekkend, en kan ook leverschade of neurologische schade veroorzaken. Het is zelfs zo schadelijk dat het inmiddels niet meer in verfafbijt gebruikt mag worden.

De hoeveelheden methyleenchloride die achterblijven in de koffiebonen is zo laag - 10 part per million ofwel 0.001% - dat het niet schadelijk zou zijn voor onze gezondheid. Hier zijn de meningen echter over verdeeld. De redenen dat de industrie voor dit oplosmiddel kiest, zijn dat het erg effectief is in het verwijderen van cafeïne, de smaak van de koffie behouden blijft en het relatief weinig tijd kost.

Op de meeste decafé in de supermarkt staat niet vermeld met welke methode cafeïne uit de koffie is gehaald. Een van de grootste koffieproducenten van Nederland zegt: ‘Het kan zijn dat er koffie in één zak decafé zit met een mix van bonen, waar verschillende extractiemethodes voor gebruikt zijn. Wij gebruiken namelijk zowel de DCM-methode als de kritische koolzuur-methode. Als het niet nadrukkelijk op de verpakking vermeld staat, kun je ervan uitgaan dat de oplosmethode met methyleenchloride gebruikt is.

Chemisch-vrije Decaf Methodes

Gelukkig bestaan er tegenwoordig ook chemisch-vrije decaf methodes. Dit houdt in dat er geen chemicaliën gebruikt worden om de koffiebonen cafeïnevrij te maken.

Swiss Water® en Mountain Water Methodes

De meest bekende methode is van Swiss Water®. Zij houden zich al sinds de jaren 70 bezig met het cafeïnevrij maken van koffiebonen. Ook Mountain Water is een chemisch-vrije decaf methode. Beide methodes maken dankbaar gebruik van water en koolstoffilters. Door koffiebonen te weken onder de juiste temperatuur, hoeveelheid water, tijd en druk kan cafeïne uit de koffiebonen onttrokken worden. De Kaldi Rainforest Decaf koffiebonen zijn gedecafeïneerd via de Swiss Water methode.

Bij de waterverwerkingsmethode weken de ongebrande bonen - die dan nog groen zijn - in een bad met water en cafeïnevrij groen koffie-extract. Deze vloeistof trekt de cafeïne en andere opgeloste stoffen uit de koffieboon. Dit Swiss Water proces duurt zo’n tien uur. Vervolgens wordt het water met de cafeïne door een actief koolfilter geleid. Deze filter vangt de cafeïne op, terwijl de smaakstoffen en oliën van de koffieboon behouden blijven.

Sugar Cane Methode

Een steeds populairder cafeïnevrij proces is de decaf methode met ethylacetaat, vaak “Sugar Cane Process” genoemd. Ethylacetaat is een natuurlijk oplosmiddel. Dit oplosmiddel wint men als bijproduct tijdens het verwerken van suikerriet tot suiker. Normaal gesproken gooien ze dit bijproduct weg maar op deze manier krijgt het toch nog een functie.

Een veelgebruikt oplosmiddel is ethylacetaat (EA). Het is een stof dat van nature in bepaalde fruit- en groentesoorten voorkomt. De bonen die met de EA-methode behandeld zijn, mogen daarom als ‘natuurlijk gedecafeïneerd’ bestempeld worden.

Helaas gebruiken sommige bedrijven ook een synthetische vorm van het ethylacetaat. Dit is kunstmatig en is niet gewonnen bij de verwerking van suikerriet. Dit wordt met name gedaan vanwege de kosten. Wanneer je cafeïnevrije koffiebonen koopt die zijn behandeld met ethylacetaat is het belangrijk om op te letten of hiervoor wel echt het Sugar Cane Proces is gebruikt en niet de kunstmatige versie.

CO2 Methode

Bij de kritische koolzuur-methode halen fabrikanten cafeïne uit koffiebonen door middel van vloeibaar koolstofdioxide, beter bekend als CO2. Door de ongebrande bonen in de vloeistof te dompelen, zwelt de koffieboon op. Hierdoor bindt de cafeïne zich aan de CO2.

Om de cafeïne uit de koffiebonen te halen, wordt er een extractiemiddel toegevoegd, die zich aan de cafeïne bindt. Daarna worden de bonen in water gedompeld, waardoor de bonen zwellen en de cafeïne mobiel wordt. Vervolgens wordt met behulp van koolzuur, onder zeer hoge druk en lage temperatuur, de cafeïne verwijderd. Tot slot worden de bonen gedroogd. Simon Lévelt maakt hiervoor gebruikt van de zogenoemde kritische koolzuurgasmethode. Dit is een milieuvriendelijke manier van decafeïneren met behulp van water en koolzuur. Deze methode verwijdert de cafeïne, maar niet de rijke smaak en het aroma van de koffie.

Welke Decaf Methode is het Beste?

Laten we beginnen met aangeven dat zowel de chemische als chemisch-vrije methodes als veilig zijn bestempeld door de Food and Drug Administration (FDA). Dat betekent overigens niet dat de chemicaliën methyleenchloride en de kunstmatige versie van het ethylacetaat veilige stoffen zijn. Met name methynaleenchloride kan in bepaalde hoeveelheden schadelijk zijn voor de gezondheid.

Deze chemische stof wordt ook gebruikt in onder andere haarlak en verfverwijderaar. Maar omdat er zo’n minimale hoeveelheid van de chemicaliën achterblijft in de koffiebonen, wordt het toch als veilig beschouwd.

Het Nadeel van een Chemische Decaf Methode

Het grootste nadeel van de chemische methode is dat het de koffiesmaak kan veranderen. Decaf koffie draagt nog altijd het imago van met zich mee ‘chemische koffie met een vreemde smaak’. Dat komt doordat de chemische methodes een chemische smaak aan koffie kunnen geven.

Veel koffiebonen worden nog cafeïnevrij gemaakt met chemische decaf methodes. Met name de decaf koffiebonen in de supermarkt. Dit komt omdat de kosten lager liggen bij een chemische decaf methode.

Het Voordeel van een Chemisch-vrije Decaf Methode

Zonde want er bestaan tegenwoordig mooie chemisch-vrije methodes. Met chemisch-vrije methodes loop je geen risico dat er mogelijk schadelijke stoffen achterblijven in de koffiebonen. Bovendien wordt de koffiesmaak niet aangetast met een chemische smaak. Daarnaast zijn de chemisch-vrije methodes milieuvriendelijker.

Is Cafeïnevrije Koffie Slecht voor je Gezondheid?

Cafeïnevrije koffie heeft sinds zijn bestaan een slecht imago opgebouwd. Dat komt voornamelijk door de schadelijke chemicaliën die jaren geleden gebruikt werden. Tegenwoordig zijn die chemicaliën gelukkig verboden.

Zowel de chemische als de chemisch-vrije methodes zijn als veilig bestempeld. Maar bepaalde (meestal de goedkopere) chemische decaf methodes geven een chemische koffiesmaak. Hierdoor hebben veel mensen nog steeds het beeld dat cafeïnevrije koffie chemisch en vies smaakt. Daarnaast is het onduidelijk of de voedingsstoffen in koffie verminderen tijdens het chemische decaf proces.

Gelukkig zijn er tegenwoordig kwalitatief gezien hele goede methodes om koffie cafeïnevrij te maken. Deze methodes zorgen voor een optimaal behoud van de pure koffiesmaak & voedingsstoffen én zijn helemaal vrij van chemicaliën.

Cafeïnevrije koffie is niet slecht voor je gezondheid. Wel loon het om te kiezen voor koffie waarbij een kwalitatief goede decafeïne methode is gebruikt.

Cafeïne in Koffie en Koffiebonen

In koffiebonen zit van nature de stimulerende stof Cafeïne. Bij het innemen van kleine hoeveelheden, zoals 1 à 2 kopjes, kan cafeïne je een opkikker geven en helpen met concentratie. Omdat het een stimulerende stof is, is het niet raadzaam om te veel cafeïne in te nemen. Dit kan namelijk zorgen voor nadelige effecten zoals hoofdpijn, slapeloosheid en zelfs angstgevoelens. Wat 'te veel' cafeïne is verschild per persoon. Sommige mensen kunnen erg gevoelig zijn voor cafeïne en de bijwerkingen, waardoor decafé koffie een uitstekend alternatief is.

Je ziet de termen cafeïnevrij en Decaf vaak als synoniem gebruikt worden. Echter zijn deze twee termen niet helemaal hetzelfde. Cafeïnevrij betekent namelijk dat er helemaal geen cafeïne meer in de koffie zou zitten, maar dit is helaas onmogelijk. In cafeïnevrije koffie zit namelijk nog steeds ongeveer 3mg aan cafeïne. Dit is gelukkig vele malen minder dan 60-90mg die normaliter in een kopje koffie zit, maar de term mag dus eigenlijk niet letterlijk genomen worden. Decaf is daarentegen accurater, omdat deze term het proces van decafeïneren bedoelt. Met dit proces wordt zoveel mogelijk cafeïne uit de koffiebonen gehaald.

Conclusie

Cafeïnevrije koffie is voor sommige mensen de ideale oplossing om te kunnen genieten van koffie, zonder de effecten van cafeïne te voelen. Zo zijn er mensen die minder hoofdpijn ervaren of zelfs beter slapen na het drinken van cafeïnevrije koffie. Ben jij team decaf? Of drink je liever koffie mét cafeïne? Hoe dan ook, het blijft interessant om naar de voordelen van decaf koffie te kijken.

labels:

Zie ook: