Tegen het einde van het seizoen zie je vaak steeds meer spinnen in je huis. Voor veel mensen een reden tot angst, maar onbekend maakt onbemind. Dit artikel probeert je meer inzicht te geven in het leven van spinnen, zodat je ze wellicht met meer interesse kunt bekijken. Onderdruk je neiging om ze te pletten en neem de tijd om deze fascinerende dieren van dichtbij te observeren.

Waarom komen spinnen in huis?

Niet alle, maar sommige, spinnen gaan naar binnen. Tijdens de lente en zomer leven spinnen het liefst buiten. Zodra de nachten kouder worden, willen de vrouwtjes naar binnen. De mannetjes gaan erachteraan omdat ze willen paren. In hun zoektocht naar liefde kruipen ze naar binnen. Spinnen gaan ook naar binnen omdat hun prooien naar binnen gaan. Ze leven vooral van insecten. Binnen, vooral bij kieren en gaten is het makkelijker insecten vangen. Vooral spinnen die in het najaar paren, en die zijn in de minderheid, gaan naar binnen. Het lijkt dus maar zo dat er in de herfst meer spinnen zijn. Er zijn ook meer volwassen spinnen en die zijn groter, dus je ziet ze makkelijker.

Spinnen zijn geen insecten

Spinnen zijn geen insecten: ze hebben 8 poten (insecten 6), ze hebben geen driedelig lichaam maar meestal een tweedelig (kop en kont) en ze hebben geen 2 ogen maar meestal 8, hun ogen hebben geen facetten, maar lenzen. Spinnen hebben geen voelsprieten en insecten wel. Ze hebben wel, net als insecten, een uitwendig skelet, een exoskelet. Dat betekent dat ze niet, zoals wij, hun harde botten binnenin hebben en de zachte delen daar omheen. Hun harde delen zitten aan de buitenkant, hun zachte aan de binnenkant. Ze leggen net als insecten ook eieren. Ze zijn familie van een hoop “griezels” zoals schorpioenen, teken en mijten. Verder hebben ze veel dingen die op ons mensen lijken.

Interessante feiten over het spinnenlichaam

  • Spinnen hebben bloed, blauw bloed zelfs, waarmee ze zuurstof en voedingsstoffen door hun lichaam kunnen transporteren.
  • Ze hebben ook een hart, dat dragen ze op hun rug.
  • Hun hart klopt tussen de 30 en 70 keer per minuut.
  • De meesten hebben longen (en vaak ook nog een ander ademhalingsorgaan).
  • Ze hebben een spijsverteringssysteem met een maag, die als een pomp het eten naar binnen kan zuigen.
  • Ze kunnen met een soort nieren afvalstoffen filteren en die weer naar buiten werken.
  • Ze hebben een darmkanaal en poepen.
  • Ze hebben hersenen en een zenuwstelsel.
  • Horen, ruiken en proeven doen ze met fijne trilhaartjes op hun poten.
  • Ze hebben een uiterst fijn afgesteld oriëntatievermogen.

Daarmee kunnen ze heel snel en heel precies bepalen waar in hun net een prooi zit. Veel onderzoekers denken dat spinnen ook behoorlijk slim zijn. In een laboratorium hebben ze zelfs een springspin gedresseerd om op commando naar bepaalde plekken te springen. Hij miste nooit. Spinnen kunnen televisie kijken. De meesten hebben niet alleen meer, maar ook veel betere ogen dan wij. Ze zien meer soorten kleuren dan wij.

Spindraad

Wat alle spinnen gemeen hebben is dat ze draden kunnen spinnen. Ze hebben op hun achterlijf een spintepel zitten. Uit die spintepel kunnen ze een vloeistof spuiten die in contact met de lucht hard wordt. De meesten maken niet één soort draad, maar verschillende soorten: plakkerig om prooien te vangen, niet plakkerig om zelf overheen te lopen, of je eieren of je sperma in te verpakken, of om een netje te maken om je prooi in te bewaren, of om een soort liaan te maken waarmee je van tak naar tak kunt slingeren. Sommige spinnen schieten het spinsel, of zelfs het hele web, op de prooi af om deze te vangen. Volwassen hangmatspinnen “(ja die bestaan echt) kunnen zich zelfs over grote afstanden en kilometers hoog door de lucht laten zweven door het spinrag als vlieger te gebruiken. Kleine spinnetjes verplaatsen zich vaak door een draadje spinrag in de lucht te spinnen en zich hieraan hangend op de wind te laten meevoeren. Een soort mini-Tarzans.

Spinnen tellen

Het VARA-programma Vroege Vogels organiseert in september regelmatig een Nationale huis- en tuinspinnentelling. Een week lang mag iedereen op zoek naar alle achtpotigen van Nederland. Ze ontwikkelden een leuke spinnenzoekkaart, met daarop zo’n tiental spinnen, die je tegen kunt komen in huis en tuin.

Bekende spinnensoorten in Nederland

We hebben wel honderden soorten spinnen in Nederland, maar de meeste zul je niet zo makkelijk kunnen vinden. Meestal komt de kruisspin onbetwist als nummer één uit de bus bij de tellingen. We kennen allemaal de kruisspin als een soort oervorm van de spin. De kruisspin is een middelgrote spin (10/15mm) die een verticaal wielvormig web maakt. Ze vangen vooral vliegende insecten in hun web. Het web raakt gemakkelijk beschadigd en snel vervuild. Bovendien drogen de spinseldraden snel uit. Daarom moet het web iedere dag worden vervangen. Ook moet het web na iedere vangst gerepareerd worden, omdat een spartelend prooidier het web beschadigt. Ze zijn herkenbaar aan de witte kruisvormige tekening op hun achterlijf. Het vrouwtje is bijna twee keer zo groot als het mannetje, vooral haar lijfje is groter. Ze worden ongeveer twee jaar. Het mannetje heeft in een van zijn voelsprieten aan de kop een spermazakje. Als hij denkt dat hij gaat paren vult hij het zakje en leegt het in het geslachtsorgaan van het vrouwtje. Daarna moet hij zich snel uit de voeten maken anders wordt hij opgegeten. De paring vindt plaats in de herfst en de eitjes overwinteren. In de lente komen ze uit en pas het volgende jaar worden de spinnen volwassen. Omdat de kruisspin in beschaduwde, van de wind afgeschermde hogere planten leeft duikt de spin vaak op in tuinen.

Andere spinnensoorten:

  • De getijgerde lijmspuiter: Hij heeft een beetje een gelige kleur met een leuk tijgerprintje erop. Het is een echte binnenzitter: hij zit meestal in gebouwen. ’s Nachts gaat hij sluipend op zoek naar een prooi. Hij maakt geen web, maar spuit vanuit zijn kaken een giftig, plakkerig vangnet over prooien heen.
  • De koffieboonspin: Leeft in en rondom huizen en maakt een slordig, klein web waar ze ondersteboven in hangt. Haar lijfje lijkt op een koffieboontje. Ze is van de familie van de kogelspinnen. Sommige mensen vinden ze ook wel lijken op de blackwidowspider. Ze worden daarom ook wel ‘valse weduwen’ genoemd. Dat terwijl ze te klein zijn om ons te bijten. De koffieboonspin maakt een driedimensionaal web zo groot als een flinke postzegel, waarin ze in het midden een dicht gevlochten mat maakt. Hierin vangt ze prooidieren die veel groter kunnen zijn dan zijzelf. Nadat een koffieboonspin een groot prooidier verschalkt heeft, gaat ze op dieet.
  • De wespspin: Die ook wel tijgerspin wordt genoemd, is prachtig geel met zwart gestreept. Ze is net wat groter dan een kruisspin.
  • De roodwitte celspin: Deze spin is dan ook uitgerust met sterke kaken, om de taaie buitenkant van de pissebed door te kunnen bijten. Mannetjes kunnen om een vrouwtje vechten door met hun gifkaken als geweien met elkaar de strijd aan te gaan.
  • De herfstspin: Kom je vooral tegen in struiken en maakt een wielweb met een zeer open structuur en zonder draden in het centrum. Herfstspinnen behoren tot de strekspinnen. Strekspinnen hebben een langer achterlijf dan wielwebspinnen (zoals de kruisspin). Ook zeer typerend voor deze spinnen is dat hun poten zeer lang en fijn zijn. Ze maken hun web tamelijk dicht bij de grond. Vaak in of bij een heg.
  • De grote trilspin: Die hangt vaak aan je plafond. Ze heeft een lijf dat niet groter is dan een centimeter, maar de poten kunnen wel een paar centimeter lang worden. Ook een spin die een eeuw geleden nog maar nauwelijks voorkwam in Nederland en nu vrijwel overal. Mensen denken vaak dat trilspinnen langpootmuggen zijn. Ruim een op de tien spinnen is een trilspin, ze zijn dol op andere spinnen, om op te eten. Trilspinnen hebben een relatief klein lichaam en hele lange dunne poten. Als ze zich bedreigd voelen, gaan ze enorm snel heen en weer bewegen, trillen. Dit trillen maakt dat hun vijand ze niet goed meer kan zien. Ze maken slordige webben. Als ze iets vangen in hun web, gooien ze lange vangdraden op de prooi. Daarna spinnen ze hem razendsnel in tot een pakketje en bijten hem pas later dood. Hun eitjes doen ze ook in een netje van spinrag en houden ze tussen hun kaken. Tot de eieren uitkomen kunnen ze niet eten. Als dat geen moederliefde is.
  • De valse wolfspin: Het zijn forse spinnen, hun lijf kan wel tot 1,5 cm worden en met de poten mee meten ze dan 5 centimeter. Dat is wel even schrikken. Hij is een beetje gelig bruin en maakt geen web. Dat wil zeggen ze maken wel een webmandje voor hun eieren, maar geen vangweb. Overdag zul je hem niet snel tegen komen, maar ‘s nachts gaat hij op jacht. Hij jaagt dan hard rennend op andere spinnen. Overdag zit hij graag achter een boombast. Hij houdt van warmte, dus verstopt zich ook graag rond terrassen met tegels. Ook deze spin hebben we aan de klimaatverandering te danken. Helemaal vanaf het Middellandse zeegebied naar hier gekomen. Waarschijnlijk niet lopend, sommige deskundigen denken dat ze met met caravans meekomen. Omdat hij nog niet echt van koud weer houdt gaat hij ‘s winters graag naar binnen. Hoewel er nog maar enige tientallen in Nederland zijn gesignaleerd is de paniek groot. Zijn beet zit in de categorie wespensteek: kan naar zijn, maar je gaat er niet dood aan. Ze vallen je ook niet aan. Ze reageren als ze bedreigd worden, dan richten ze hun kop en voorpoten op.

Levenscyclus van een spin

Spinnen komen uit een ei. En ja, het mannetje wordt vaak na de paring opgegeten (daar maak je ook alweer geen vrienden mee). Het vrouwtje heeft dan direct een voedzame maaltijd, goed voor de ontwikkeling van de eieren. Omdat spinnen een uitwendig skelet (exoskelet) hebben moeten ze regelmatig vervellen. Hun harde huid kan namelijk niet meegroeien. Een spin vervelt ongeveer 5 tot 7 maal in haar leven. Bij spinnen die erg oud worden, zoals de vogelspin (die kan wel 25 worden) wordt meestal één keer per jaar de huid vervangen. Niet omdat ze maar door blijft groeien, maar om de beschadigde huid te vervangen. Voor de vervelling wordt de spin langzaam donkerder van kleur. Enzymen lossen de oude huid met het lichaam op, terwijl de nieuwe huid eronder begint te groeien. De zenuwvezels blijven intact, bijvoorbeeld op de poten. Anders zou de spin al haar zintuigen verliezen. De nieuwe huid ligt onder de oude huid. Die nieuwe huid is keurig opgevouwen, omdat die groter moet worden dan de oude huid. Vlak voor de vervelling gaat de spin met de kop naar beneden aan een draad hangen. Na enkele minuten trekt het achterlijf samen tot minder dan de helft van zijn oorspronkelijke volume. Zijn bloed wordt voor het grootste deel naar het voorlijf gepompt. De druk in het voorlijf verdubbelt, de huid begint te scheuren. Als de huid van het voorlijf los is gekomen, wordt de bloeddruk in het achterlijf verhoogd, totdat hier de oude huid ook scheurt. De nieuwe spin wurmt zich dan uit de oude huid die aan de draad blijft hangen. Regelmatig kun je een spin zien met één of meerdere verloren ledematen. Deze groeien na de vervelling weer aan. Na de eerste vervelling is het nieuwe ledemaat duidelijk kleiner, maar na de volgende vervelling is het verschil al bijna niet meer te zien. Het nieuwe vel begint uit te harden.

Hoe lang kan een spin overleven zonder eten?

Een spin kan volgens Van Helsdingen zeker een jaar zonder voedsel en vocht. "Ik heb dat zelf ervaren toen ik een keer mijn tent van zolder haalde. Ik had 'm een jaar niet gebruikt. De laatste keer was op vakantie in Zuid-Frankrijk. Toen ik de tent uitrolde, kroop er spin uit Zuid-Frankrijk uit." Goed doorvoede spinnen kunnen hun stofwisseling vertragen en zich op die manier ruim 200 dagen redden zonder eten.

Wat te doen met spinnen in huis?

Mocht je ondanks alles toch minder of geen spinnen boven je bed willen, dan kun je gebruik maken van de goede reukzin van de spin. Ze hebben een hekel aan geurtjes die wij best lekker vinden, zoals lavendel, citroen, pepermuntolie, teatree-olie. Dus spuit eens in de hoekjes met een beetje water met een aantal druppels van deze olie en de spin zoekt een goed heenkomen. En bedenk als je toch last van pletlust hebt: dankzij deze spin heb je dan weer veel minder vliegen en muggen in je bedstee en hebben honderden vogels een lekker voedzaam hapje.

De hydraulische voortbeweging van spinnen

De voortbeweging van de spin is deels hydraulisch. Door hun bloeddruk in hun poot te variëren kunnen ze die poot strekken of buigen. De springspin ontwikkelt hiermee een springkracht die het mogelijk maakt om 25 tot 40 keer zijn lichaamslengte te springen! Alsof wij in een keer van de Dam op het dak van het paleis zouden kunnen springen of van de grond op het haantje van de Westertoren.

Spinrag en zijn toepassingen

Hun spindraad proberen mensen al heel lang na te maken. Want dat is supersterk. Stel dat er een spin zou zijn die een draadje spinragvan 3 cm dik zou kunnen maken, dan zou je daarmee een Boeing 747 in volle vaart mee kunnen stoppen. Het spindraad trekt vocht aan en houdt zichzelf daarmee flexibel. Polynesische vissers maakte visnetten van spinnenweb, elders maakten ze er handige tasjes van. Een hoveling van de zonnekoning, Lodewijk de XIVde, breide van spinrag sokken voor de vorst. Ze glansden als zilver, maar het breisel bleek uit elkaar te vallen. Hij kwam er ook achter dat spinnen houden voor hun rag nog niet zo makkelijk was. De spinnen bleken elkaar in gevangenschap op te eten. Op Madagaskar probeerden ze om spinnen te “melken” om spinnenzijde te winnen. Dat melken (met de hand moest de draad uit een spin getrokken worden) bleek niet rendabel. Elke keer als je een spin had uitgemolken moest je het bos in om een nieuwe te vangen. Voor een kilo spinnenzijde had je al snel 1.300.000 spinnen nodig. In de Amerikaanse burgeroorlog maakten mensen, bij gebrek aan metaal wel trouwringen van prachtig goudglanzend spinrag. Er zijn wel zo’n slordige 50,000 soorten spinnen op aarde, ...

Spinnen en stofzuigers

Ten eerste is de kans groot dat een beetje behoorlijke huisspin de weg door de stofzuigerslang overleeft. Een hooiwagenspin ook, maar die zal waarschijnlijk snel stikken door het stof en andere troep in de stofzuigerzak. De huisspin overleeft dit alles waarschijnlijk. Heel taaie beesten "Het zal geen leuke ervaring zijn voor een spin maar hij overleeft het wel", zegt spinnenexpert Peter van Helsdingen van het EIS Kenniscentrum Insecten en van Naturalis. "Het zijn heel taaie beesten hoor." Van Helsdingen, die wel vaker deze vraag krijgt, ontraadt altijd het opzuigen van spinnen. "Het zijn heel nuttige beesten. Ik vind het echt een idioot idee." Van Helsdingen vindt het dan ook 'mooi' dat de spinnen de stofzuigerzak niet alleen overleven maar er ook vaak uit ontsnappen. "Ze komen er hoe dan ook weer uit."

Spinnen in de winter

In de herfst en de winter zie je vaak meer spinnen in huis. Dat klinkt logisch. Mensen zijn met regen en kou immers ook liever warm binnen. Hoewel de meeste spinnen in Nederland niet giftig zijn, wonen de meeste mensen liever niet met de achtpoters in één huis. Er zijn veel manieren om van een spin af te komen, maar netjes buiten zetten is meestal een diervriendelijke en makkelijke oplossing. Hoe zit dat in de winter? Overleeft een spin zo'n dropping in de kou wel? 'Dat hangt af van de soort', zegt Peter Koomen, spinnendeskundige en hoofd collecties bij Natuurmuseum Fryslân. Sommige spinnen overleven de winter door het glycerine gehalte in hun bloed te verhogen. Dat werkt als een antivriesmiddel. Als je zo'n spin vanuit een warm huis direct in de kou zet, gaat hij waarschijnlijk dood omdat hij geen tijd heeft gehad om glycerine aan te maken', zegt Koomen. 'Als hij zich eerst in een koelere ruimte ophoudt, zoals een bijkeuken of schuur, en daar zijn antivries kan produceren, is er een grote kans dat hij het overleeft.' Andere soorten blijven sowieso altijd binnen. 'Die komen oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied', zegt Koomen. 'In een verwarmd huis overleven ze nog wel, maar buiten redden ze het niet in ons land.' Ten slotte zijn er nog soorten die sowieso overlijden als het te koud wordt. 'Die leggen van tevoren eitjes die de winter overleven. In het voorjaar komen daar jonge spinnetjes uit. Maar als je zo'n volwassen spin in de winter buiten zet, gaat die waarschijnlijk dood. Maar dat was dan toch al de bedoeling van Moeder Natuur.' Spin 's winters buiten zetten is doodvonnis Een spin vanuit een warm huis in de winterse kou zetten, hoe goed bedoeld ook, betekent meestal dus het einde van de spin. Als je een dierenvriend bent, maar wel af wilt van die webben in huis, kun je proberen de spin eerst in een koelere ruimte te laten wennen. Maar in de meeste gevallen zal het de spin geen goed doen.

Feiten en fabels over spinnen

Er wordt beweerd dat elke mens gemiddeld 8 spinnen opeet tijdens zijn slaap. Dit is echter niet waar. Spinnen houden namelijk van rust. Ze zullen dus zoveel mogelijk geluiden vermijden. ’s Nachts, als er geen beweging meer is in huis, gaan ze op zoektocht naar eten op plekjes die ze als veilig beschouwen. Dit zullen ze niet zoeken in de slaapkamer, aangezien de mens tijdens zijn slaap trilt en beweegt.

Hoeveel spinnen wonen er in je huis?

'Sommige mensen zeggen dat er 1500 in je huis wonen, maar dat weet ik niet hoor', reageert arachnoloog (spinnenonderzoeker) Andrea Dekkers, conservator bij het Natuurmuseum Brabant. 'Het ligt er een beetje aan wat voor huis je hebt. Bijvoorbeeld of je een kruipruimte hebt, en hoe groot je huis is. Maar ik verwacht wel dat er honderden spinnen in een gemiddeld huis wonen.'

Waar wonen spinnen in huis?

Spinnen wonen graag op plekjes waar jij niet komt. Achter de radiator bijvoorbeeld. Maar waar ze absoluut niet van houden, is stof. 'Dat gaat in het web zitten, en daar wordt het vies van. Het kleeft dan ook niet meer. En het web wordt zichtbaar, natuurlijk', aldus de spinnenkenner.

Wat eten en drinken spinnen?

In ieder huis zitten papiervisjes, meelkevers, tapijtkevers, vliegen, muggen, noem maar op. Er is altijd iets te eten in je huis', verzekert Dekkers. Een spin kan ook melk drinken Vocht is een ander verhaal, dat moeten ze uit de lucht halen of uit hun prooi. 'Ik heb ook weleens gezien dat een spin zijn pootje in een druppel gemorste melk stak om te kijken of dat drinkbaar is. Dus als je iets morst op de vloer, dan kunnen ze daar ook van drinken. Veel vocht hebben ze overigens niet nodig. Ze kunnen gerust een paar weken zonder.'

Eten spinnen te veel?

Spinnen zul je niet betrappen op overeten. 'De kruisspin bewaart bijvoorbeeld voedsel voor een later moment, als het aanbod wat schaarser is. Obese spinnen, die zijn er niet', vertelt Dekkers. 'Wat wel gebeurt, is dat een soort het ene jaar groter is dan het andere jaar. Hoe dat precies komt weten we niet, maar ik gok dat het met het voedselaanbod te maken heeft. Maar echt 'te dik' worden ze niet.'

Waarom zijn spinnen nuttig?

'Ze houden de insectenwereld in toom.' Net zoals een wolf het aanbod aan prooidieren in toom houdt in zijn biotoop. 'En spinnen worden zelf ook gegeten door andere dieren, dus op die manier zijn ze ook nuttig.' En zoals eerder gezegd: ze eten ongedierte in huis op, zoals vliegjes en papiervisjes. 'Als je verschillende soorten spinnen in huis hebt, kan daar geen plaagdierexpert tegenop.'

Wat weten mensen niet over spinnen?

Wat veel mensen volgens Dekkers niet weten is dat spinnen ontzettend goede moeders zijn. 'Veel spinnen doen aan kraamzorg. Ze dragen de eierzakjes met zich mee, en in sommige gevallen ook de kleintjes. Andere spinnen hangen of plakken de eierzakjes ergens op, en bewaken ze vervolgens.' Er is zelfs een spin die zich laat opeten door haar jongen nadat ze uit het ei zijn gekropen. 'Ze doet alles om haar kleintjes de beste start te geven.'

Misverstanden over spinnen

Je hoeft ook niet bang te zijn voor spinnen die in je mond kruipen tijdens het slapen, een bekend broodjeaapverhaal. 'Er zijn mensen die niet durven te slapen als ze een spin gezien hebben in de slaapkamer, maar dat is echt niet nodig. Zo'n spin gaat echt geen donkere, vochtige krochten in die naar kooldioxide ruiken.'

Leeftijd van spinnen

Kruisspinnen jongen hebben dus nooit hun ouders gezien. Tellen we de tijd van het ei erbij dan is de maximale leeftijd van een kruisspin ongeveer een jaar, dit geldt voor veel meer spinnensoorten. In de tropen gelden weer heel andere normen. Zo kunnen vogelspinnen en verwanten een leeftijd van zo'n 10 á 15 jaar bereiken. Maar ook in Nederland komen spinnen voor die zo'n 2 á 3 jaar oud worden. Vaak gaat het dan om jagende spinnen, b.v. wolfspinnen. Wolfspinnen doen ook nog aan broedzorg en kunnen enkele maanden voor hun jonkies zorgen. Spinnensoorten die in koudere gebieden leven, hebben vaak een wat meer vertraagd levensritme en kunnen dan in de regel ouder worden, dan hun soortgenoten uit warmere streken. De spinnesoort in Nederland die het oudst kan worden is de aardspin. Deze dieren leven voornamelijk in een zelfgegraven woonbuis onder de grond. Ze zijn enigszins verwant aan vogelspinnen en kunnen een leeftijd van ongeveer 8 jaar halen, pas na 4 jaar zijn ze geslachtsrijp.

Hoe eten spinnen?

De spin verteert zijn prooi uitwendig en zuigt daarna de inhoud op. Een spin kan grote hoeveelheden voedsel opnemen zodat het achterlijf sterk kan zwellen.

labels:

Zie ook: