Een vraag die we onszelf allemaal wel eens gesteld hebben: hoelang kan een mens leven zonder eten? Maar wat nou wanneer je echt in een situatie komt waarin je zonder eten komt te zitten? Wat doen we dan, en hoe lang hebben we dan nog?

Om daadwerkelijk exact te kunnen zeggen hoelang het precies duurt voordat een mens overlijdt na het stoppen met eten is onmogelijk. Het hangt namelijk van een aantal factoren af die per persoon verschillen. Deze factoren zijn vooral: gewicht, leeftijd, geslacht en vooral ook hoeveel water de persoon nog inneemt. Waterinname is in deze situaties heel erg belangrijk. Dit is namelijk cruciaal voor de werking van het lichaam.

Wanneer je er voor zorgt dat je goed gehydrateerd blijft voorkomt dat hoofdpijn, urineweginfecties en nierstenen. Daarnaast reguleert het ook de lichaamstemperatuur en is het goed voor je huid. Als laatste is het ook zo dat het je energie, mentale alertheid en fysieke prestaties verhoogt. Kortom: blijf gehydrateerd.

Om antwoord te kunnen geven op de vraag “Hoelang kan je zonder eten?” hangt dus erg af van hoeveel water je drinkt en hoe zwaar je bent. Wanneer er geen eten in je omgeving is en je dus helemaal niets kan eten, begint het hongergevoel na een aantal dagen af te nemen. Naarmate van tijd wordt je steeds vermoeider en zwakker. Je zal steeds slaperiger worden en op den duur je bewustzijn verliezen.

Je lichaam vecht tegen het uithongeren en zal op dat moment glucose aanmaken en vetweefsel afbreken, later begint ook het afbreken van de spieren.

Hoe lang kun je zonder water?

Hoewel je het best een paar weken of maanden zonder eten kunt volhouden, is zo lang zonder drinken leven onmogelijk. Je lichaam heeft vocht nodig om stoffen te vervoeren, maar ook om afvalstoffen uit te scheiden. Zonder vocht kun je als mens echt maar een paar dagen overleven. Vooral je hersenen zijn erg gevoelig voor uitdroging. Na een paar dagen word je minder scherp of verward en kun je in ernstige gevallen zelfs in coma raken.

Als vuistregel geldt dat een mens ongeveer 3 dagen zonder water kan overleven. Volgens Claude Piantadosi van de Duke Universiteit kun je 100 uur zonder water bij een gemiddelde temperatuur buiten, maar als het koeler is kan dit wat langer zijn.

Je lichaam is sterk afgestemd op de hoeveelheid water die je binnenkrijgt. Je krijgt waarschijnlijk voldoende water in je lichaam op basis van je gevoel van dorst. Als je drinkt als je dorst hebt, krijg je waarschijnlijk dagelijks voldoende water in je lichaam.

Zonder voldoende water zullen systemen in je lichaam veranderen. Je cellen zullen krimpen zonder voldoende water. Je hersenen zullen je lichaam het signaal geven om minder te plassen. Dit gebeurt via je nieren. Die zijn afhankelijk van een voldoende waterinname om goed te kunnen functioneren. Zonder voldoende water verbruiken de nieren meer energie en slijten ze het weefsel. Je nieren moeten adequaat functioneren om afvalstoffen uit je bloed te spoelen. Uiteindelijk zullen je nieren ophouden te functioneren zonder voldoende waterinname.

Een tekort aan water heeft ook gevolgen voor andere lichaamsfuncties. Hydratatie haal je niet alleen uit water en andere dranken. Voedselconsumptie draagt bij tot 20 procent van je totale waterinname per dag. Sommige mensen kunnen nog meer water uit hun voedsel halen als ze een aanzienlijke hoeveelheid fruit en groenten eten, die veel water bevatten. Het consumeren van voedsel dat veel water bevat, helpt uitdroging voorkomen.

Je moet voorzichtig zijn met je vochtinname als je uitgedroogd raakt. De geschikte methode om te rehydrateren zal van persoon tot persoon verschillen. Volwassenen hoeven misschien alleen maar water te drinken om te rehydrateren. Kleine kinderen kunnen een drank nodig hebben die naast water ook natrium bevat om het lichaam op de juiste manier aan te vullen. Het kan zijn dat kinderen deze oplossing eerst in heel kleine hoeveelheden moeten innemen.

Het op peil houden van een voldoende hoeveelheid water in je lichaam is van vitaal belang voor je leven. Zonder water zul je maar een paar dagen kunnen overleven. Over het algemeen zal je dorst je leiden als het gaat om hoeveel water je moet drinken. Bedenk dat lichaamsbeweging, warme temperaturen, en ziekte kunnen bijdragen tot een verhoogde inname van water om gezond te blijven.

Hongerstakingen en extreme gevallen

Als we afgaan op de gegevens die bekend zijn over hongerstakers, dan kun je 46 tot 73 dagen zonder voedsel voor je overlijdt. Dan moet je wel nog drinken, want zonder water houd je het veel minder lang vol. Hoe lang je zonder eten kan, is deels ook afhankelijk van hoeveel lichaamsvet je hebt.

Gemiddeld kun je dus maar een paar maanden zonder eten, maar het kan nog veel langer. De Schot Angus Barbieri woog 207 kilo tot hij in juni 1965 besloot om een tijdje niets te eten. Dat beviel zo goed, dat hij dat meer dan een jaar volhield. Hij stopte na 382 dagen toen hij zijn ideale lichaamsgewicht van 82 kilo had bereikt.

Daarmee vestigde Barbieri een record voor de langste periode zonder eten. Het kwam terecht in het Guinness Book of Records van 1971. Inmiddels is zijn naam geschrapt, omdat Guinness World Records geen ‘ongezonde’ recordpogingen wil aanmoedigen.

Barbieri nam daarom wel voedingssupplementen. Anders had hij het nooit 382 dagen volgehouden.

Water bevat wel een klein beetje zout, maar niet genoeg om te overleven. Vandaar dat hongerstakers vaak als enige concessie wel wat zout tot zich nemen. Ook andere vitamines en mineralen zijn belangrijk voor een goede gezondheid.

De rol van palliatieve zorg

Wanneer iemand een levensbeperkende ziekte of kwetsbaarheid heeft wordt er palliatieve zorg geboden. Deze zorg start vanaf het moment dat bekend is dat genezing niet meer mogelijk is. De periode waarin palliatieve zorg wordt gegeven kan lang maar ook kort zijn. Dat hangt af van de onderliggende ziekte of kwetsbaarheid en de fase waarin de persoon zich bevindt. Kwaliteit van leven en de wensen en behoeften van de patiënt staan in deze fasen altijd voorop.

Palliatieve zorg kent verschillende fases. Deze zijn niet afgebakend. Vaak lopen deze fasen tegelijkertijd naast elkaar en door elkaar heen. Toch zijn er grofweg fases te onderscheiden:

  • Ziektegerichte palliatieve fase: De ziekte wordt behandeld zonder dat genezing mogelijk is. Het doel is om de ziekte zo lang mogelijk te remmen, of stil te laten staan, en de gevolgen van de ziekte beperkt te houden.
  • Symptoomgerichte palliatieve fase: De ziekte gaat verder en er ontstaan mogelijk meer klachten. Er wordt geen behandeling meer gegeven om de ziekte te remmen maar wel om de gevolgen (de symptomen) van de ziekte zo veel mogelijk te beperken of te verlichten. Ook voeding en vocht krijgt dan een andere rol.
  • De terminale symptoomgerichte palliatieve fase: In deze fase, ongeveer de laatste 3 maanden voor het overlijden, wordt symptoomverlichting steeds belangrijker en verandert de focus van de zorg verder richting het naderende sterven. Soms moeten er belangrijke beslissingen genomen worden ten aanzien van voeding en vocht.
  • De stervensfase: Deze fase sluit de terminale fase af. Dan verschuift de aandacht van kwaliteit van leven naar kwaliteit van sterven. Deze fase duurt meestal slechts enkele uren tot dagen, tot het overlijden.

Voeding en vocht in de palliatieve fases

Ziektegerichte fase: In deze fase vindt er vaak behandeling plaats om de ziekte te remmen en de gevolgen van de ziekte te beperken. Dit kunnen onder andere operaties en chemotherapie behandelingen zijn. Voeding en vocht zijn een belangrijk onderdeel voor het behoud van conditie en kracht om deze behandelingen aan te kunnen en zoveel mogelijk energie te hebben voor het dagelijks leven. Naast eten en drinken is bewegen en voldoende rust net zo belangrijk.

(terminale) Symptoomgerichte fase: In de (terminale) symptoomgerichte fase wordt er geen behandeling gegeven om de ziekte te remmen, maar zijn er wel behandelingen om de gevolgen (de symptomen) van de ziekte zo veel mogelijk te beperken of te verlichten. Dit kunnen therapieën zijn, medicijnen of aanpassen van eet- en drinkgedrag. Omdat de focus van de behandeling verandert, krijgen voeding en vocht ook een andere betekenis. Dat is een verandering die voor iedereen wennen is.

De stervensfase: In de stervensfase kondigt het overlijden zich onherroepelijk aan en sterft iemand binnen enkele uren tot dagen. In de stervensfase is inname van voeding en vocht geen prioriteit en zal dit geheel vanzelf stoppen of gestopt worden.

Algemene symptomen en veranderingen

Veel voorkomende symptomen en veranderingen in de (terminale) symptoomgerichte palliatieve fase, die voor een deel te maken hebben met voeding en vocht, zijn; gewichtsverlies, spierzwakte, gewichtstoename, pijn, benauwdheid, vermoeidheid, gebruik van voedingssupplementen, omgang met voeding en vocht, verandering in de sociale beleving en de betekenis van eten en drinken.

Specifieke symptomen en veranderingen

In de palliatieve fasen kunnen veranderingen en symptomen optreden. Soms is het mogelijk specifieke veranderingen en symptomen te beïnvloeden met aanpassingen in het eten en drinken. Anders omgaan met het dagelijkse ritme, of andere voedingsmiddelen proberen, kan een positief effect hebben. Dit vraagt ook om anders denken over voeding en de doelen van eten en drinken. Niet alleen van diegene die ziek of kwetsbaar is maar ook van de naasten.

Eetlust

Een gebrek aan eetlust kan komen door behandelingen of het gebruik van medicijnen. Dit komt nogal eens voor in de ziektegerichte palliatieve fase. Het kan ook een gevolg zijn van mondproblemen, verandering van smaak en reuk, vermoeidheid, pijn of mentale spanning. Verminderde eetlust, snel een vol gevoel hebben en afkeer van eten en drinken komt ook voor wanneer de ziekte verder gaat en het lichaam steeds meer overneemt.

Bewust stoppen met eten en drinken

Om het moment van sterven te bespoedigen, kan een ernstig zieke er bewust voor kiezen met eten en drinken te stoppen. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Afhankelijk van de conditie, sterft iemand doorgaans binnen één à twee weken. Als de stervende af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken).

Het besluit om het levenseinde te bespoedigen door te stoppen met eten en drinken, kan niet zomaar worden genomen. Het vraagt om een goede voorbereiding en ondersteuning van zorgverleners. Anders is de kans dat de zieke het doel - rustig sterven - haalt, niet zo groot. De voorbereiding kan bestaan uit een gesprek met de naasten en de huisarts of het invullen van een wilsverklaring.

labels:

Zie ook: