Bijna alle Nederlanders eten meer zout dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor je nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel. Te veel zout is niet goed voor het lichaam.

Het algemene advies is om maximaal 6 gram zout per dag te eten. Dat advies geldt voor alle Nederlanders. Ook voor nierpatiënten. Voor een goede gezondheid moeten volwassenen niet meer dan 6 gram zout per dag eten. Dat lijkt haalbaar, maar ongeveer 80% van mensen in Nederland eet meer zout dan dat.

Een verlaging van de zoutconsumptie van 9 gram zout per dag tot maximaal 6 gram per dag kan naar schatting bijna 150.000 gevallen van chronische nierschade voorkomen over een periode van 10 jaar. Daarnaast voorkomt het bij 250 mensen nierfalen, waarbij dialyse of transplantatie nodig is.

Wat is zout?

Zout is een mineraal dat bestaat uit twee elementen: natrium (40%) en chloride (60%). Het is een van de oudste en meest waardevolle handelsproducten ter wereld. Het werd gebruikt als smaakmaker, ter verbetering van de houdbaarheid van voedsel en als betaalmiddel.

Als je het advies krijgt minder zout te gebruiken, wordt bedoeld dat de voeding minder natrium mag bevatten. Natrium is namelijk een belangrijk bestanddeel van keukenzout. Zoutarm eten is dus eigenlijk natriumarm eten.

Wat is het verschil tussen zout en natrium?

Keukenzout bestaat uit 2 verschillende stoffen: natrium en chloride. Je lichaam heeft natrium nodig om goed te werken. Natrium speelt een belangrijke rol bij het regelen van de hoeveelheid water in je lichaam. Hoe meer natrium, hoe meer vocht het lichaam vasthoudt. Een gram keukenzout bevat 400 mg natrium.

Het lichaam heeft natrium nodig om te kunnen functioneren. De elektrolyten natrium en chloride zijn nodig voor het doorgeven van informatie tussen de zenuwcellen en de rest van het lichaam. Dit is onder andere nodig voor de werking van de spieren, het zenuwstelsel en hart- en vaatstelsel. Bovendien speelt natrium een grote rol in het reguleren van de vochtbalans en bloeddruk.

In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) opgesteld. In de Verenigde Staten geeft de National Academy of Medicine (NAM) aan dat volwassenen dagelijks 3,75 gram zout (= 1,5 gram natrium) nodig hebben om verliezen via urine en zweet aan te vullen.

Waar komt zout vandaan?

Het mineraal komt in de natuur voor in zeeën, oceanen, zoutmijnen en in sommige landplanten. Het wordt gewonnen door zeewater te verdampen of door zoutlagen uit de grond te halen. In Nederland zijn er op bepaalde plekken zoutlagen in de grond te vinden. Deze lagen zijn ontstaan doordat er vroeger zeewater stroomde, dat vervolgens verdampte.

Wat doet zout met je nieren?

Als de nieren niet goed werken, blijft er te veel zout (natrium) in het lichaam achter. Het lichaam houdt dan meer vocht vast. Zo kan hoge bloeddruk ontstaan. De nieren worden zwaarder belast, en de nierfunctie gaat verder achteruit. Het risico op hart- en vaatziekten gaat omhoog. Je kunt je vermoeid voelen en kortademig worden.

Voordelen van minder zout eten

Minder zout eten is goed voor je nieren. Je bloeddruk daalt, je kunt mogelijk minder medicijnen gebruiken en je hebt minder risico op hart- en vaatziekten en botontkalking.

De bloeddruk daalt

Een lage bloeddruk is beter voor je nieren. Ook verlies je zo minder eiwitten via de urine. Daardoor gaan de nieren minder snel achteruit.

Minder medicijnen

Veel nierpatiënten gebruiken bloeddrukverlagende medicijnen. Sommige daarvan werken beter als je minder zout eet. Ook gebruiken veel nierpatiënten plaspillen (ook wel: diuretica). Hoe meer zout er in het lichaam komt, hoe meer plaspillen nodig zijn om het zout en vocht te verwijderen. Te veel plaspillen kunnen leiden tot kramp, dorst, jicht en een minder goede werking van de nieren.

Minder risico op hart- en vaatziekten

Door minder zout te eten verklein je de kans op hart- en vaatziekten. Dat is belangrijk. Als nierpatiënt heb je meer risico op deze ziekten.

Minder risico op botontkalking

Door minder zout te eten heb je minder risico op osteoporose (botontkalking). Als je veel zout gebruikt, plas je namelijk meer calcium en magnesium uit. Die stoffen zijn juist belangrijk voor stevige botten.

Hoeveel zout heb je nodig?

Het algemene advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag te eten. Bijna alle Nederlanders krijgen meer zout binnen dan de aanbevolen 6 gram per dag. Daarom ervaren veel mensen dit voedingsadvies als een beperking of een dieet. In 1 gram zout zit 400 mg natrium. 6 gram zout is gelijk aan 2400 mg (2,4 gram) natrium per dag.

Mannen eten gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag).

Hoe eet je minder zout?

Het kan moeilijk zijn om met zout te minderen. Veel van het zout dat je binnenkrijgt, zit al in de producten als je ze koopt. En misschien moet je erg wennen aan de smaak van minder zout eten. Laat niet meteen al het zout weg. Wen stap voor stap aan een minder zoute smaak.

Maar liefst 84% van het zout dat mensen binnenkrijgen komt uit bewerkte voedingsmiddelen en gerechten. Slechts 16% komt uit het zoutvaatje. Dagelijkse zoute boosdoeners zijn kazen, vleeswaren, bewerkt vlees en kant-en-klare vleesvervangers. Ongeveer 80% van het zout dat we elke dag binnenkrijgen komt uit bewerkte producten. Fabrikanten gebruiken zout als conserveringsmiddel en smaakversterker.

Bewerkte producten bevatten vaak veel ‘verstopt’ zout: verstopt omdat ze vaak niet zout smaken. Hoeveel zout zit er in een product? Lees de voedingswaardetabel op het productetiket. Om uit te rekenen hoeveel zout erin zit, kun je de hoeveelheid natrium met 2,5 vermenigvuldigen. Zoek in de winkel producten met minder zout. Kijk goed naar de voedingsinformatie op het etiket en kies het product met het minste zout of natrium. Eet liever vers dan bewerkt vlees. Vermijd het eten van ham, spek, worst en ander bewerkt vlees omdat deze veel zout bevatten. Bij het bereiden en conserveren van bewerkt vlees wordt veel zout gebruikt.

Ontdek hoe je zout vervangt met kruiden.

Feiten en fabels over zout

Er bestaan veel misverstanden over zout. Hieronder worden enkele feiten en fabels op een rijtje gezet:

  • Fabel: Als ik een lage bloeddruk heb, dan is zout eten juist goed.

    • Een lage bloeddruk heeft vaak geen duidelijke oorzaak. Bovendien heeft bijna iedereen een zoutoverschot doordat we (te) veel zout eten. Val je (vaak) flauw door een lage bloeddruk of ervaar je andere klachten? Ga dan naar je huisarts. De huisarts beoordeelt of er onderzoek nodig is naar een onderliggende oorzaak en stelt eventueel een behandelplan op.

  • Fabel: Na zweten moet je zoutverlies compenseren.

    • In zweet zit zout. Als je flink zweet, verlies je zout. Maar het is niet nodig om dit te compenseren. Doordat we allemaal (te) veel zout eten, heeft bijna iedereen een overschot. Flink zweten vermindert dat nauwelijks. Belangrijk is wel om het vocht dat je verliest aan te vullen, door voldoende te drinken. Een tekort aan zout komt alleen in extreme situaties voor. Bijvoorbeeld bij mensen die in (extreme) zomerhitte de Nijmeegse Vierdaagse lopen.

  • Feit: Minderen met zout helpt nierschade te voorkomen.

    • Te veel zout is een gevaar voor de gezondheid. Zout verhoogt de bloeddruk en vergroot hiermee het risico op hart- en vaatziekten. De te hoge bloeddruk beschadigt de kleine bloedvaatjes in de nieren. En als je al nierschade hebt, ben je extra gevoelig voor te veel zout: je nierfunctie gaat daardoor sneller achteruit.

  • Fabel: Gezond zout is niet schadelijk.

    • Sommige zoutproducten lijken gezonder, maar zijn het niet. Het gaat om producten zoals zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. Zulke zouten bevatten wel een beetje mineralen en spoorelementen, zoals jodium, magnesium en calcium. Maar dit is zo weinig, dat ze niet bijdragen aan het behalen van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van deze elementen. Het belangrijkste ingrediënt van deze producten is natriumchloride (NaCl), dat is keukenzout. Voor het effect op je gezondheid maakt het niet uit waar het zout vandaan komt of hoe het is bewerkt. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere.

  • Feit: Zout verergert bestaande nierschade.

    • Heb je al nierschade? Of loop je extra risico (door hoge bloeddruk of diabetes)? Dan is minderen met zout nog belangrijker. Want beschadigde nieren zijn extra gevoelig voor zout: te veel zout zorgt dat de nierfunctie sneller verslechtert.

  • Fabel: Als ik het zoutvaatje laat staan, gebruik ik niet meer dan 6 gram per dag.

    • Zelf geen zout meer toevoegen tijdens het koken of aan tafel is een stap in de goede richting! Maar het is waarschijnlijk niet genoeg om je zoutconsumptie te verlagen naar 6 gram zout per dag (de aanbevolen dagelijkse maximum hoeveelheid) of minder. Dat komt doordat 80% van het zout komt van bewerkte voedingsmiddelen. Het is daaraan toegevoegd als smaakmaker of conserveermiddel.

  • Feit: Medicatie werkt slechter door zout.

    • Ook als je medicijnen slikt tegen hoge bloeddruk, of om verergering van nierschade tegen te gaan, is minderen met zout belangrijk.

Producten met veel zout

In de volgende producten zit veel zout. Let ook op de grondstof glycyrrhizinezuur: dit zit in kruidenthee, hoestdranken, keelpastilles, hoestdranken en tabak.

Wil je weten hoeveel zout er precies in een product zit? Zoek het op in de analysetabel voedingsmiddelen.

Of gebruik een handige app op je telefoon. Je hebt zout nodig. Je lichaam gebruikt dit voor het prikkelen van zenuwen, het samentrekken van spieren en het goed opnemen en afvoeren van vocht.

Minder zout eten kan helpen om de bloeddruk te verlagen. Minder zout eten is even wennen. Door creatief te zijn zet je toch al snel smaakvolle gerechten op tafel.

Verschillende soorten zout

Keukenzout is bewerkt en ontdaan van andere mineralen en spoorelementen. Soorten als zeezout, Keltisch zeezout en Himalaya zout zijn minder bewerkt en bevatten nog wel kleine hoeveelheden van deze voedingsstoffen.

Zoutsoort Beschrijving
Keukenzout Bewerkt zout, voornamelijk natriumchloride.
Zeezout Minder bewerkt zout, bevat kleine hoeveelheden mineralen.
Keltisch zeezout Minder bewerkt zout, bevat kleine hoeveelheden mineralen.
Himalayazout Minder bewerkt zout, bevat kleine hoeveelheden mineralen.
Dieetzout Zout met minder natrium, bevat kalium.

labels:

Zie ook: