Er bestaat een zeer groot aantal kippenrassen. De kip (Gallus gallus domesticus) is de meest voorkomende vogelsoort ter wereld. Met 52 miljard kippen zijn er ruim 7 kippen voor elke mens.

Oorsprong en domesticatie

Een van de waarschijnlijke voorouders van de kip is het Bankivahoen, of rode kamhoen of boshoen, een in het wild levende hoenderachtige uit het geslacht Gallus die voorkomt in Zuidoost-Azië. De wetenschappelijke/Latijnse naam voor deze vogel is Gallus gallus. Het Bankivahoen is niet groot, ongeveer zo groot als de gemiddelde krielkip. Deze vogel komt in India en Zuidoost-Azië nog steeds in het wild voor.

Waarschijnlijk is de kip uit het Bankivahoen gedomesticeerd, maar de invloed van eventuele andere, in het wild levende hoenderachtigen kan niet geheel worden uitgesloten, maar het is inmiddels wel duidelijk dat het Bankivahoen de belangrijkste voorouder is. Hoe en wanneer het domesticatieproces precies is verlopen, is ook niet geheel bekend. Wel weten we dat in 3200 v.Chr. huishoenders werden gehouden in Azië, vooral in India. In een reisverslag van Marco Polo werd bijvoorbeeld melding gemaakt van een gedomesticeerd zwarthuidig Zijdehoen. Ook zijn er aanwijzingen dat de Egyptenaren en Chinezen reeds kippen hielden vanaf het jaar 1400 v.Chr. In het oude Sumer noemde men het de vogel uit Meluhha. De eerste gedomesticeerde kippen kwamen rond het jaar 700 v.Chr. in Zuid-Europa terecht.

In onder meer Nederland komt de kip voor als exoot. Het gaat hierbij om kippen uit gevangenschap die zijn verwilderd.

Anatomie en gedrag

Een kip kan goed hard voedsel zoals maïskorrels eten. Wat ze oppikt komt eerst in een zak terecht (de krop). Het wordt daar met speeksel geweekt. Daarna zijn er twee magen die meehelpen om het voer fijn te krijgen. De kliermaag voegt maagsappen toe voor de verdere vertering. De spiermaag kneedt het voer en maalt het fijn met behulp van kleine steentjes die de kip oppikt. Daarom is het van belang bij kippen die op een beperkte ruimte leven om grit tot hun beschikking te stellen. Daarna wordt het voer verder verwerkt in de dunne darm. De reststoffen verlaten het lichaam via de endeldarm en de cloaca. Een kip heeft twee blindedarmen.

Kippen hebben de neiging om naar rode voorwerpen te pikken, wat opmerkelijk is omdat hun kam en lellen zelf rood zijn. De kip kan haar kop heel ver in alle richtingen draaien. Dat komt door het grote aantal halswervels: veertien. De mens heeft er maar zeven. De kip kijkt niet ver. Een kip heeft geen oorschelp. Wat op meer dan vijftig meter afstand gebeurt, hoort ze niet. Een kip ziet kleuren ook anders. Voor een kip is roodgeel de helderste kleur. Daarna volgt geel. Overigens heeft de kip wel oorlellen. De huid op de poten van de kip bestaat uit schubben, zoals bij reptielen.

Kippen hebben drie voortenen en een achterteen, behalve het zijdehoen en de houdan, die een extra teen hebben. Kippen hebben ook scherpe nagels om goed mee te kunnen graven en scharrelen.

Hiërarchie en intelligentie

In de groep heerst duidelijk een hiërarchie. Die rangorde wordt ook wel de pikorde genoemd. De plaats die een kip heeft in de pikorde bepaalt wie eten mag, en ook wanneer elke kip mag eten. In een grote groep kippen, of toom zoals dat ook wordt genoemd, kan een kip meer dan 100 soortgenoten herkennen, en weten ze ook de positie die elke kip op 'de ladder' inneemt. Kippen hebben een zeer ingewikkelde hiërarchie en gaan dus ook op een zeer exacte manier met elkaar om.

Kippen kunnen zelfs 'oorzaak en gevolg' relaties begrijpen, en ze zijn zich er ook van bewust. Hun verstandelijke vermogens zijn veel groter dan die van jonge kinderen, want kippen zijn er zich van bewust dat objecten bestaan, zelfs als objecten voor hen verborgen worden gehouden. Dit zijn allemaal dingen die jonge kinderen niet kunnen. Kippen zijn ook tot zelfcontrole of zelfbeheersing in staat, en dat was eerder alleen aangetoond bij mensen en andere mensapen.

Communicatie

Net zoals bij mensen en vele andere dieren communiceren kippen door middel van spraak, met hun stembanden. De 'kippentaal' is uitgebreider dan de meeste mensen denken. Kippen hebben ruim 30 tot 40 verschillende kippenwoordjes, die allemaal verschillende betekenissen hebben. 'Praten' of tokkelen, zoals veel mensen het noemen, gebeurt zelfs al voor dat de kip geboren wordt. Een moederkloek (moederkip) geeft haar kennis door aan haar kuikens, en dat gebeurt zelfs al terwijl de jongen nog in het ei zitten.

Studies hebben vastgesteld dat er verschillende kippen verschillende waarschuwingen/oproepen maken, zo hebben kippen een luchtalarm, als er een roofvogel in de lucht vliegt dan maken ze een soort piepend en krakend geluid, en bij gevaar aan de grond maakt een kip een paniekerig kakelend geluid, en als een kip voedsel vind dan maakt een tck tck tck achtig geluid, en het is een boodschap aan de anderen van dat hij eten heeft gevonden en je kan het ook als een soort "hoera" vergelijken.

Levensduur

De maximale leeftijd van een kip is afhankelijk van het ras. De 'gewone' bruine industriekippen, de hybriden, worden vaak niet ouder dan een jaar of 3. Maar sommige rassen kunnen wel 20 jaar oud worden. Verder spelen ook de levensomstandigheden van de kip een belangrijke rol.

Geslachtsverschillen

Mannelijke kippen worden haan genoemd. Zij onderscheiden zich van de vrouwtjeskip doordat ze meestal groter zijn, een staart met langere en meestal sikkelvormige veren hebben, bij gekleurde rassen meer kleuren veren hebben dan de hen, een grotere kam op het hoofd hebben en (grotere) sporen aan de poten hebben. Een gecastreerde haan is een kapoen.

Een vrouwelijke kip wordt een hen genoemd. Wanneer hennen 5 tot 6 maanden oud zijn, kunnen ze eieren leggen. De hen heeft, in tegenstelling tot de meeste dieren, slechts één werkende eierstok, de linker, die in de lichaamsholte vlakbij de ruggengraat zit. Wanneer de hen voor de eerste keer een ei moet leggen, worden kam en lellen wat roder van kleur.

Voortplanting en broeden

Een haan die met een hen wil paren, pakt eerst met zijn snavel een pluk veren achter haar kop, zodat zij niet kan weglopen. Dan duwt hij zijn cloaca tegen de cloaca van de hen aan. De haan drukt dan zijn penis iets naar buiten en spuit de zaadcellen in de hen. Die bevruchten dan de eicellen in de eileider. De cloaca is een opening onder in de buik van een kip.

Nadat de kip het bevruchte ei heeft gelegd, kan het ei op twee verschillende manieren worden uitgebroed. Een broedse hen kan dit doen, of men kan de eieren in een broedmachine uitbroeden. Na 21 dagen (dit kan één tot twee dagen afwijken) zullen de eieren uitkomen. Kuikens die met de broedmachine zijn uitgebroed hebben veel meer aandacht nodig dan kuikens die door een hen zijn uitgebroed. In het laatste geval hoeft men in principe alleen maar voor eten (opfokkorrel of kruimel 1 of 2, afhankelijk van de leeftijd) en drinken te zorgen.

Het kan voorkomen dat een hen broeds wordt. Niet alle hennen worden broeds, maar als het gebeurt, gebeurt dit doorgaans in het voorjaar. De kip trekt zich dan terug op de plaats waar zij de eieren heeft gelegd en broedt ze uit. Dit duurt 21 dagen. Gedurende deze periode eet en drinkt de hen niet veel. Tijdens de broedperiode stopt de kip met het leggen van eieren. Een broedse hen maakt typische geluiden (het zogenoemde klokken) en verlaat het nest zelden om te drinken, te eten of een stofbad te nemen. Als er geen eieren uitkomen, verlaat de broedse kip het nest meestal na verloop van tijd.

Het kuiken en het ei

Een ongetraind mens kan aan de buitenkant van het kuiken moeilijk tot niet zien of het een vrouwelijk of een mannelijk kuiken betreft. Kuikens kunnen nadat ze uit het ei gekropen zijn meteen lopen, eten en piepen. Ze zullen de eerste dagen vooral doorbrengen in het zachte, warme dons van de moederkloek; daarna zullen ze meer zelfstandig op stap gaan.

Een hen doet er ongeveer 25 uur over om een ei te maken. Als de eicel bevrucht is door een zaadcel, vormt het ei een bescherming voor het kuiken. Het embryo voedt zich met het eigeel en het eiwit en na 21 dagen broeden komt het kuiken uit het ei. Een eicel rijpt in zeven tot tien dagen tot dooier, deze bevindt zich later in het centrum van het kippenei. De dooier gaat door de eileider op weg naar buiten. Doordat het ei door de eileider wordt voortgestuwd, wordt de voorkant puntig, de achterkant blijft stomp.

Het proces begint met de enkele duizenden onrijpe eicellen die de kip bij haar geboorte in haar eierstok heeft (een kip heeft één actieve eierstok en een embryonale). Als de hen geslachtsrijp is, worden deze eieren één voor één rijp. Een eicel rijpt in zeven tot tien dagen tot dooier waarna de ovulatie plaatsvindt. De ovulatie is het startsein voor de opbouw van de rest van het ei. De eileider is een holle, gekronkelde, flexibele buis met een lengte van ongeveer 75 centimeter. De dooier is een kogelronde bal van 3 tot 4 centimeter doorsnee en draait in de eileider rond met de draai-as in de lengterichting van de eileider. De kleur van de dooier varieert van geel tot oranje, afhankelijk van de voeding die de dieren hebben gehad. De kleur van de dooier wordt donkerder naarmate er meer caroteen in het voer van de kip zit. Als de kip dan maar één of twee keer per dag eet, in plaats van de hele dag door, zijn in de eierdooier duidelijk laagjes pigment te onderscheiden. Een dooier is eigenlijk een eicel met veel reservevoedsel.

Na ongeveer een kwartier bewegen eicel en eidooier zich naar een ander gedeelte van de eileider, waar binnen enkele uren zich vier afwisselend dikke en dunne lagen eiwit over de eierdooier vormen. Bij de eerste laag worden de hagelsnoeren gevormd, dit zijn de strengen waarmee de eierdooier aan de eierschaal vastzit en in het midden van het ei gehouden wordt. In het volgende gedeelte van de eileider worden eidooier en eiwit gewikkeld in twee sterke, dunne vliezen die bijna geheel aan elkaar vastzitten. Er is één open plekje, waar zich later een luchtbel zal vormen om het kuiken van de eerste ademteugen te voorzien. De vliezen dienen voornamelijk als bescherming tegen bacteriën. Gedurende de volgende vijf uur wordt het ei opgepompt met water en zouten die uit de eileiderwand door de vliezen in het eiwit gevoerd worden.

Als daarna de schaalafzetting begint, worden de vliezen strak gespannen, doordat het eiwit nog wat vocht opneemt. Aan de zijkanten wordt het ei daarbij ingedrukt door de cilindervormige eileider. Zo ontstaat de kenmerkende cirkelvormige doorsnede van het ei. De uiteinden gaan bol staan door de spanning van de vliezen. De vorming van de eischaal duurt ongeveer veertien uur. De schaal bestaat voor ongeveer 4% uit eiwit en voor 95% uit calcium-carbonaat. Tevens zit er nog wat magnesiumchloride en calciumfosfaat in de eischaal. In de eigang wordt de kleurstof van de eischaal gemaakt en aangebracht. In de schaal zitten tienduizend luchtgaatjes.

Speciale kippenrassen

Een van de meest aparte kippensoorten is het zijdehoen oftewel wugu-ji oftewel negerhoender oftewel morenhoender genoemd vanwege zijn zwarte huid. Het Zijdehoen heeft zelfs zwart vlees en zwarte botten. Het Zijdehoen heeft een aparte vacht, het vacht lijkt meer op haar dan op veren. En het zijdehoen heeft ook 5 tenen aan de voeten in plaats van de gebruikelijke 4. De tenen zijn ook voorzien van lange klauwen. Ook aan de armen (vleugels) heeft het zijdehoen 4 vingers waarvan twee aan elkaar gegroeid (zoals bij elke vogel) en nog een gewone vinger en een extra vinger.

Waarschijnlijk heeft er ooit een reuzenhoen bestaan: Het legendarische reuzen(vecht)hoen Gallus giganteus. Hij moest reeds een lange tijd uitgestorven zijn. Gallus giganteus moest er uit gezien hebben als de Maleier. De Maleier is een oeroud vechthoender met lange grote poten, een sterke snavel en een walnootkam. En waarschijnlijk stamt de Maleier af van Gallus giganteus, alleen moest Gallus giganteus wel veel groter geweest zijn.

Naast het Zijdehoen is ook de Cochin een populair kippenras. De Cochin staat bekend om zijn opvallende uiterlijke kenmerken. Met zijn grote formaat en overvloedige verenpracht is deze kip een echte blikvanger in je kippenren. De Cochin heeft een groot postuur, met brede borst en stevige gele poten. De Cochin heeft een enkele kam, rode oorlellen en roodbruine ogen. Hun bevedering is vol, zacht en voorzien van een uitgebreid verendek. De voeten van de Cochin zijn volledig bedekt met veren.

Verzorging van kippen

De kippen hebben een nachthok en een buiten ren nodig. Voor een gemiddelde kip is het nodig dat een kip 1.5 vierkante meter aan ruimte nodig heeft. Het is ook nodig dat hij 0.5 vierkante meter ruimte heeft in het nachthok en het is nodig dat het dier 1 vierkante meter heeft in de buitenren bij elkaar dus die 1.5. Er moet niet te veel hitte of tocht het hok binnen kunnen komen en je moet voor schaduwplekken zorgen.

Kippen kunnen niet goed tegen hitte, daarom moet je er altijd voor zorgen dat er in het kippenhok genoeg schaduw is en het beste zou zijn als je het kippenhok een beetje afgelegen neerzet zodat de kippen ook geen last hebben van drukke kinderen of iets anders. Je moet ook genoeg ventilatie in het kippenhok hebben. De binnenkant van het nachthok van het kippenhok kan je het beste witkalk maken dat bestrijdt de bloedluis van de kip. Je kan het nachthok van de kip het beste op een kleine hoogte boven de grond neer zetten, want dat zorgt ervoor dat de kippen geen tocht krijgen en kippen slapen normaal gesproken in de natuur ook altijd op een hoger gedeelte (vaak in een boom). Zorg ervoor dat je de legnestjes van een kip op de grond neerzet in een donkerhoekje, want in de natuur legt een kip ook een ei op de grond en niet in een boom.

In de natuur wassen kippen zich door een zandbad te nemen dus zorg er ook voor dat er ergens een plek is met zand waar een kip zich in kan wassen. Dit doet ook de verzorger van de kippen. Je moet het water verversen en kijken of ze nog genoeg voer hebben want kippen hebben meestal onbeperkt voer ter beschikking. Dit doet de verzorger. Je kunt daarna wanneer ze naar buiten gaan observeren of ze genoeg hebben gegeten dat kan je doen door te voelen aan de krop van een kip en je controleert of een kip niet ergens wondjes heeft iets wat niet goed is. Dit doet de verzorger. Nu komt het moment dat je de eieren gaat rapen dat maakt niet zoveel uit wie dat gaat doen, want dat kan eigenlijk iedereen. In de namiddag kan je per kip nog een hand graan strooien bij de kippen, maar dat is niet nodig, maar het is voor de kippen eigenlijk een snack. Dit doet de verzorger. En dan op het einde van de dag wanneer de kippen op stok gaan doe je het kippenhok dicht. Dat doet ook de verzorger.

Het verteringsstelsel van een kip

Kippen hebben een vrij uitgebreid spijsverteringsstelsel, om het eten te verteren en er zoveel mogelijk voedingsstoffen van binnen te krijgen. Wanneer een kip een korrel doorslikt via de snavel komt het eerst in de krop alleen gevogelte hebben een krop, dus herbivoren of carnivoren hebben geen krop. In de krop word het voedsel geweekt en word het zachter. Dit is een heel belangrijk onderdeel van het spijsverteringsstelsel, omdat de kippen vaak alleen maar harde dingen eten. Een kip heeft ook 2 magen en dat is ook al een verschil met een herbivoor, want bijna alle herbivoren hebben 4 magen. Wanneer het eten uit de krop van de kip komt gaat het verder naar de eerste maag van een kip deze maag heet de kliermaag in deze maag worden er maagsappen toegevoegd die bij de afbraak van ruwvoer helpt. Na de kliermaag gaat het voedsel verder naar de 2de maag, deze maag heet de spiermaag in de spiermaag wordt het voedsel door de spierwerking gekneed. Voor de werking van de spiermaag eet een kip kleine steentjes, deze steentjes worden ook wel maagkiezel genoemd en zorgen ervoor het het voedsel fijn wordt gemalen. Wanneer het voedsel in de spiermaag klaar is gaat het naar de darmen in de dunne darm worden de meeste voedingsstoffen opgenomen en in de twee blinde darmen worden de meeste vezels opgenomen.

Specifieke gedragskenmerken van een kip

De kip is de hele tijd opzoek naar eten en zijn heel erg nieuwsgierig, ook een gedragskenmerk van een kip is dat hij zich vaak snel mengt in een groep en zich ook levendig gedraagt. Kippen nemen ook vaak een stofbad om zichzelf op te frissen en de parasieten tussen de veren uit te halen. Wanneer ze iets nieuws tegenkomen dan gaan ze er niet gelijk op af maar gaan ze er op het begin nog wat voorzichtig mee om.

Hygiëne en veiligheid

Het belangrijkste in de verzorging van de kip is de hygiëne, bijvoorbeeld dat je de elke dag de mestplank afgekrabd word of dat je elke dag de eieren van een kip raapt, ook moet elke dag de waterbakken ververst worden en schoongemaakt.

Haal de uitwerpselen uit het hok. Dat hoeft niet iedere dag, maar minstens 1 keer in de 2 weken. Zitstokken en mestplanken behandel je minstens een keer in de 2 weken met een desinfecterend middel, maak dan ook de voerbakken schoon. Desinfecteer ook de legnesten in de zomer 1 keer per maand en in de winter 1 keer per 2 maanden. De bodembedekking van het nachthok moet ook minimaal een keer per 4 maanden ververst worden.

Een heel belangrijk onderdeel is dat je je handen regelmatig moet wassen, want dat is niet alleen belangrijk voor jou, maar ook belangrijk voor de kippen want jij kan ook anderen dieren besmetten met jou handen zonder dat je het doorhebt. Daarbij is je handen desinfecteren ook heel erg belangrijk. Ook je schoenen kan het beste desinfecteren. Je kunt het beste het vuil wegvegen of schrapen, waar bijvoorbeeld de kippen een keer langs zijn gelopen, want dan ligt er al snel heel erg veel zooi van de kippen.

Bij het ontsmetten bij een kippenbedrijf gebeurt het vaak als er kippen zijn geweest en weg zijn gegaan naar de slager bijvoorbeeld, dan moet je eerst de hele stal reinigen en daarna kan je beginnen met ontsmetten van de stal. Een kippenbedrijf hoeft niet persé een hygiënesluis te hebben, maar het is wel nodig dat je niet mensen met kippen thuis ook zomaar de stal in laat gaan. Het is ook nodig om de bedrijfskleding van het bedrijf aan te doen, want als je je eigen kleding aan houdt kan je kruisbesmetting veroorzaken. De materialen die je per afdeling gebruikt is niet zo erg, maar je moet er wel voor zorgen dat als je de materialen op een anderen afdeling gebruikt dat je ze eerst desinfecteerd zodat er wederom geen kruisbesmetting kan ontstaan. Veel bedrijven zorgen ervoor dat er geen wilde dieren in hun bedrijf komen door ms tupoleum te gebruiken dat houdt wilde dieren buiten. Elk bedrijf heeft ook een speciaal hok voor ziekenboeg, quarantaine en isolatie.

labels: #Kip

Zie ook: