Voor het maken van voedsel is water nodig. Met ons consumptiepatroon hebben we invloed op de beschikbaarheid van water. Voor vrijwel alles wat we consumeren is water nodig.

De zogenoemde watervoetafdruk is een maat voor de impact die een product kan hebben op de beschikbaarheid van water. Voor de watervoetafdruk van vlees worden verschillende getallen genoemd. Wat betekent deze watervoetafdruk?

Uitgedrukt in liters water per kilo product (= de watervoetafdruk), is voor vlees meer water nodig dan voor plantaardige producten, maar dat is niet het hele verhaal. Dat betekent niet dat vleesproductie in alle gevallen zomaar kan worden vervangen.

Veel grond is nou eenmaal niet geschikt is voor het verbouwen van granen of andere plantaardige voeding, maar wél voor gras waarop vee kan grazen.

Wat is de Watervoetafdruk?

De watervoetafdruk is al het water dat nodig is voor de productie van ons voedsel en andere producten. Hoe kan het dat deze cijfers voor Nederlands vlees lager zijn? Dit beslaat op de hele productiecyclus, vanaf de ruwe grondstof tot aan het eindproduct ‘vlees’.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen groen (regenwater), blauw (grondwater) en grijs water (zoet water).

  • Groen water is regenwater in de bovenlaag van de bodem. Planten benutten dit voor hun groei. Groen water is het minst belastend voor de natuurlijke waterhuishouding.
  • Blauw water wordt opgepompt voor bijvoorbeeld irrigatie- of drinkwater.
  • Grijs water wordt gebruikt om vervuild water in het productproces te verdunnen zodat de waterkwaliteit weer binnen de gestelde normen komt.

Vooral blauw en grijs water wordt geput uit grondwater of oppervlaktewater. Een groot verbruik heeft invloed op de natuurlijke waterhuishouding. Om de impact op de natuurlijke waterkringlopen te beoordelen is vooral het verbruik van blauw en grijs water van belang.

Voor de productie van vlees komt 85 tot 87% van de watervoetafdruk voor rekening van groen water. Circa 5 tot 8% is blauw water en 5 tot 10% is grijs water. De hogere waterfootprint zit vooral in (het minst belastende) groen water.

Verschillen tussen Vleesproducten

Voor rundvlees is de ‘totale’ watervoetafdruk het hoogst van alle dierlijke producten. De productie van rundvlees is minder efficiënt dan van varkensvlees of kip. Het duurt langer tot een rund slachtrijp is; er is dus meer voer nodig per kilogram vlees. Bovendien eten runderen gras en andere ruwvoeders.

In de behoefte aan blauw en grijs water verschilt de rundvleesproductie niet veel van de varkens- of kippenvleesproductie. Intensieve veehouderijsystemen gebruiken meer voer en vergen meer blauw water. Dit hangt echter af van de samenstelling van het voer.

Voor het produceren van een kilo rundvlees is 20 tot 48 keer meer water nodig dan het produceren van een kilo groente.

Nederlandse Vleesproductie

Nederlands vlees heeft ten opzichte van vlees van elders een lagere watervoetafdruk. Voor Nederlandse vlees wordt minder water gebruikt in de productie per kilo product. Dat is te danken aan de efficiëntie van de productie op de moderne Nederlandse bedrijven. Ze gebruiken relatief weinig voer per kilogram geproduceerd vlees of per liter melk. Nederlandse veehouders behoren tot de wereldtop.

Zo is de carbon footprint van Nederlands vlees relatief klein.

Ook het Nederlandse (kracht)voer draagt bij aan de lage watervoetafdruk. Dit bevat veel hergebruikte restproducten uit de levensmiddelenindustrie. Deze restproducten hebben een lagere watervoetafdruk dan grondstoffen, die speciaal voor het voer worden geteeld, zoals bepaalde granen.

De meeste Nederlandse koeien hebben een dubbel doel. Melkkoeien krijgen elk jaar een kalf, anders geven zij immers geen melk. Slechts een deel van deze kalveren kan een melkkoe worden. De overige kalveren krijgen een bestemming in de vleeskalver- of de vleesrundersector. Volgens het CBS komt zo’n 96% van het Nederlandse rundvlees van koeien die gehouden worden voor de melkproductie.

Ook op het gebied van waterverbruik zijn in de slachterijen volop ontwikkelingen gaande. Verder wordt veel gedaan aan energiebesparing en een steeds schonere productie. Hoewel veel duurzaamheidsprogramma’s niet gericht zijn op water, is de tendens dat veehouderijbedrijven en vleesbedrijven steeds efficiënter werken.

Ten opzichte van het internationaal gemiddelde is de watervoetafdruk voor rund-, varkens- en kippenvlees in Nederland laag. Dit is te danken aan de efficiëntie van de moderne Nederlandse veehouderijbedrijven. Deze gebruiken relatief weinig voer per kilogram geproduceerd vlees of per liter melk. Nederlandse veehouders behoren wat dit betreft tot de wereldtop.

Nederland steekt gunstig af tegen andere landen. Hier wordt relatief weinig water gebruikt in de vleesproductie, vooral door het efficiënte gebruik van krachtvoer.

Waterverbruik en Voedingswaarde

Vaak geldt, dat voedingsmiddelen met een hoge voedingswaarde meer water nodig hebben. Er zijn tussen plantaardige voedingsmiddelen grote verschillen. Voedingsmiddelen die veel eiwitten en/of vetten bevatten, hebben doorgaans een hogere watervoet afdruk.

Hoewel vleesproductie aanzienlijk meer water verbruikt dan plantaardige producten, zijn er binnen het plantaardige aanbod ook keuzes te maken. Noten en fruit, bijvoorbeeld, verbruiken per gram eiwit zelfs meer water dan rundvlees. Het Nederlandse ei blijkt een bijzonder ‘waterzuinige’ eiwitbron te zijn.

De watervoetafdruk van elk dierlijk product is groter dan die van plantaardige producten met gelijkwaardige voedingswaarde.

Impact op Wereldwijde Watervoorraden

De wereldwijde vleesproductie is bijna verdubbeld in de periode 1980-2004 en deze trend zal zich waarschijnlijk doorzetten gezien de verwachte verdubbeling van vleesproductie in de periode 2000-2050). Om aan deze stijgende vraag naar dierlijke producten te voldoen, zal de verschuiving van traditionele extensieve en gemengde landbouw naar industriële landbouwsystemen waarschijnlijk doorgaan.

De productie en consumptie van dierlijke producten spelen een belangrijke rol bij de uitputting en vervuiling van de schaarse zoetwatervoorraden in de wereld.

Het rapport toont confronterende cijfers: de gemiddelde water footprint per calorie is voor rundvlees twintig keer hoger dan voor graan. Het meeste waterverbruik (98%) dat op conto van dierlijke producten geschreven wordt, is nodig voor de verbouw van veevoer.

Het is belangrijk te weten welk type water wordt gebruikt bij de vleesproductie: groen (regenwater), blauw (grondwater) of grijs water (water voor het verdunnen van vervuild water). In drogere regio’s, zoals de VS en China, waar blauw water voor de verbouw van veevoer wordt gebruikt, leidt dit tot vernietigende gevolgen voor de rivieren en de natuur.

Het beperken van de vraag naar dierlijke producten door het bevorderen van een voedingspatroon met minder vlees zal een onvermijdelijk onderdeel zijn van het milieubeleid van overheden.

Bewustwording en Actie

Het is deze week de Nationale Week Zonder Vlees! Deze week wordt jaarlijks georganiseerd en staat in het teken van het veranderen van het eetpatroon in Nederland. Het gaat hierbij om een eetpatroon waarbij je niet standaard altijd vlees of vis eet. Het eten van minder vlees en vis heeft een positieve impact op mens, dier en milieu.

De cijfers zeggen veel over de vaak verborgen gevolgen voor de natuur van ons dagelijks consumptiepatroon. We wisten al dat een vleesarm dieet niet alleen gezonder is, maar ook beter voor natuur en klimaat. Nu komt daar nog het inzicht bij dat ongebreidelde vleesconsumptie bijdraagt aan waterschaarste elders op de wereld. We hoeven niet massaal vegetariër te worden om de natuur een handje te helpen. Gewoon een dag per week het vlees laten staan, maakt al een wereld van verschil.

Wist je dat één dag geen vlees eten (rond de 100 gram) gelijk staat aan één maand iedere dag douchen?

Dit jaar doen al veel mensen mee met de Week Zonder Vlees wat neerkomt op een besparing van veel liters water.

labels: #Vlees

Zie ook: