Soms is het handig om voedsel in te vriezen, bijvoorbeeld als het gehakt in de aanbieding is. Om met het goede nieuws te beginnen: bijna alle voedingsmiddelen zijn in te vriezen. Van brood tot vlees, van fruit tot taart: de vriezer houdt je voeding langer goed, zolang hij maar op min 18 graden Celsius staat afgesteld.

"Invriezen kun je bijna alles, alleen verandert soms de structuur", legt Roy van der Ploeg van het Voedingscentrum uit. Andere producten drogen uit, zoals kaas, waardoor de smaak minder wordt of het product er minder smakelijk uitziet. De vuistregel is: je kunt voeding ongeveer drie maanden ingevroren bewaren zonder kwaliteitsverlies. Margarine en boter zijn ook in te vriezen: 1 tot 2 maanden.

“Na ontdooiing niet opnieuw invriezen.” Deze zin heb je waarschijnlijk al vaker op de verpakking zien staan. Sterker nog, in Nederland is het in de wet bepaald dat fabrikanten deze waarschuwing op alle bevroren producten moeten zetten. Maar waarom is dat eigenlijk en wat kan er gebeuren als je dat toch doet?

Waarom je ontdooid voedsel nooit opnieuw moet invriezen

De risico’s die het opnieuw invriezen met zich meebrengt, ontstaan vooral bij het ontdooien. Tijdens het ontdooien wordt het voedsel blootgesteld aan hogere temperaturen en verliest het vocht. Beide zijn twee factoren die de groei van bacteriën bevorderen. Sommige voedingsmiddelen, zoals kip, vis en vlees, zijn gevoeliger voor de groei van bacteriën dan anderen.

Om de groei van gevaarlijke bacteriën zoveel mogelijk tegen te gaan, is het goed om deze producten altijd in de koelkast te ontdooien bij een temperatuur van 3-4°C. Dit duurt veel langer dan wanneer je de producten op kamertemperatuur laat ontdooien, maar deze methode is veel voedselveiliger. Boven 4 graden kunnen bacteriën zich namelijk razendsnel vermenigvuldigen en kan het voedsel zo aangetast worden dat de consumptie tot voedselvergiftiging kan leiden.

Tijdens het ontdooien verliest het voedsel vocht en is er dus een hoge kans dat er bacteriën ontstaan, zeker als je het op kamertemperatuur laat ontdooien. Als je het vervolgens opnieuw invriest en ontdooit, laat je een reeds aangetast product opnieuw hetzelfde proces doorlopen. Het verliest opnieuw vocht en wordt blootgesteld aan hogere temperaturen, waardoor niet alleen de uiterlijke kenmerken en smaakeigenschappen achteruitlopen, maar ook de kans op voedselvergiftiging veel groter wordt.

Als je een zeer bederfelijk product, zoals rauwe kip, lange tijd op kamertemperatuur laat ontdooien, is de kans op voedselvergiftiging het grootst. Minder bederfelijke producten, zoals brood of producten die je in de koelkast hebt laten ontdooien, brengen bij opnieuw invriezen veel minder risico’s met zich mee. Deze producten kun je vaak prima opeten zonder ergens last van te krijgen. Toch wordt het uit voorzorg afgeraden, omdat er altijd een zekere mate van risico blijft en eventuele voedselvergiftiging vooral voor zwangere vrouwen, zieken en ouderen ernstige gevolgen kan hebben. Dit is ook de reden waarom het verplicht is om op alle bevroren producten te vermelden dat je ze niet opnieuw moet invriezen.

Tips voor het invriezen van je eten

Als je geen risico’s wilt nemen, kun je het beste geen voedsel twee keer invriezen. Pas vooral op met kip, vlees en vis. Daarbij is de kans op voedselvergiftiging het grootst. Ontdooi deze producten altijd in de koelkast bij maximaal 4°C en leg ze nooit opnieuw in de vriezer als ze langer dan twee uur buiten de koelkast hebben gelegen. Heb je toch rauwe producten ontdooid die je nu niet kunt opmaken? Gaar de producten door en door en leg ze dan opnieuw in de vriezer. Gekookte restjes kun je namelijk wel weer invriezen.

Waarom smaakt die maaltijd uit de vriezer soms toch minder lekker?

Een kliekje uit de vriezer is vaak minder lekker dan de eerste keer dat je het at. Dat komt vooral doordat de structuur van voedsel tijdens het vriezen beschadigd raakt. Vrijwel alle voedsel bestaat voor een belangrijk deel uit water. Tijdens het invriezen zetten de watermoleculen uit. Dat kan de celwanden in het voedsel laten springen. Eten krijgt daardoor een papperige structuur. Hoe vaker je iets invriest, hoe vaker dit proces zich herhaalt, zodat er steeds minder van de structuur overblijft. Dat zorgt er bijvoorbeeld voor dat je soep thuis wel zonder al te veel problemen een aantal keren kunt invriezen en ontdooien. Diepvriesproducten die je in de supermarkt koopt, hebben geen last van die papperigheid. Dat komt omdat ze zijn ingevroren met industriële ‘flash freezing’. Dat gebeurt zo snel dat de watermoleculen geen tijd hebben om zich te verzamelen. Producten behouden daardoor hun structuur.

Als je zelf vlees invriest (goed verpakt in individuele, afgesloten bakjes of afsluitbare diepvrieszakjes), gaat dat langzamer dan bij een industriële verwerker. Dat betekent dat (rauw) vlees zich minder goed leent voor een nieuwe ronde van invriezen.

Invriezing stopt weliswaar de bacteriegroei, maar doodt de bacteriën niet. Zodra je het voedsel ontdooit, planten de bacteriën zich weer voort. Vries voedsel daarom in losse porties in, zodat je nooit te veel ontdooit en dat dus weer opnieuw zou willen invriezen.

Veilig ontdooien doe je door het eten tijdig naar je koelkast te verplaatsen en het daar te laten ontdooien. Denk aan een periode van in ieder geval 6 tot 8 uur, maar een hele kip kan bijvoorbeeld wel een paar dagen duren. Deze manier van ontdooien zorgt ervoor dat het oppervlak van je eten nooit op kamertemperatuur komt en minimaliseert de vermenigvuldiging van bacteriën.

Ben je vergeten iets op die veilige manier te ontdooien en heb je maar weinig tijd? Hou het afgesloten vriezerbakje dan onder de lopende kraan op kamertemperatuur. Omdat water een betere warmtegeleider is dan lucht, zal je eten onder de lopende kraan veel sneller ontdooien. Als laatste redmiddel kun je je kliekje altijd nog ontdooien in de magnetron op de ontdooistand, met het dekseltje erop . Als je daarna je maaltijd meteen helemaal door-en-door verhit en opeet, loop je volgens Ramsey geen gevaar op bacteriële besmettingen.

Een maaltijdrestje dat je al eerder ingevroren en opgewarmd hebt, kun je beter niet nog een tweede keer invriezen en ontdooien om op te eten. Soms heb je een restje over van een maaltijd, per ongeluk of expres. Zo’n restje kun je prima invriezen om later op te eten, dat is veilig. Maar mocht je nog steeds iets over hebben van het opgewarmde restje, dan kun je dat beter weggooien. Verwarm het dus niet een 2de keer en vries het ook niet een 2de keer in.

Eten ontdooien, opwarmen, op tafel of het aanrecht laten staan, terug laten koelen en weer invriezen: dat zorgt voor flinke temperatuurschommelingen in je eten. Bacteriën reageren op deze schommelingen. Ze groeien bijvoorbeeld hard bij kamertemperatuur. Hoe meer tijd en mogelijkheid bacteriën krijgen om uit te groeien, hoe meer bacteriën op en in je eten zitten, hoe groter de kans dat je er ziek van kunt worden.

Veilig ontdooien kan door de restjes de avond van tevoren in de koelkast te leggen, of door het te ontdooien in de magnetron. Verhit het goed en eet het meteen op. Heb je een maaltijd ontdooid in de koelkast, maar gebruik je maar een deel? Bewaar dan het nog niet verwarmde deel goed afgedekt in de koelkast en eet het uiterlijk de volgende dag op. Vries het dus niet nog een keer in. Gebruik je het niet meer? Heb je restjes over van een maaltijd? Laat deze zo snel mogelijk afkoelen in een pan of bak met koud water. Zet ze daarna in de vriezer, daar zijn ze nog 3 maanden houdbaar. Tip: zet er een datum op zodat je later weet wanneer je het ingevroren hebt. Bewaar de maaltijd in de porties die je later nodig hebt.

Vlees zoals gehakt of kip uit de vriezer kun je prima gebruiken om een maaltijd mee te bereiden. Door het verhitten gaan eventueel aanwezige schadelijke bacteriën dood. Als je eten overhoudt, biedt de diepvries uitkomst. Maar wat als je ook op kliekjesdag eten overhoudt? Moet je die kliekkliekjes echt weggooien? Of mag je ontdooid eten toch nog een keer invriezen?

Het Voedingscentrum is heel duidelijk: opnieuw invriezen is riskant vanwege voedselinfecties. Want bacteriën zijn dol op jouw kliekje. Bij de juiste temperaturen vermenigvuldigen ze zich snel. In de diepvries stopt hun groei, waardoor je er voedsel lang kunt bewaren. Maar bij het bereiden ontkom je niet aan opwarmen. Dan eten bacteriën ook mee, zeker omdat het voedsel uit de vriezer komt.

Bevriezing sloopt sommige celstructuren van vlees, waardoor er sap uit stroomt. Voor bacteriën is dat een grotere traktatie dan verse kipfilet. Eet je de opgewarmde kliek dezelfde avond nog op, dan stop je de wildgroei. Vries je het weer in, dan zit de familie bacterie inmiddels al met de achterachterkleinkinderen aan het feestmaal. Zodra je de maaltijd nog een keer opwarmt, is de kans flink groter dat zij je ziek maken.

Toch noemt de Amerikaanse organisatie voor voedselveiligheid het een mythe. Eten mag je volgens die organisatie best opnieuw invriezen, onder bepaalde voorwaarden. Ontdooi je maaltijd in de koelkast en niet op het aanrecht, is het devies. De temperatuur blijft dan laag genoeg om bacteriegroei tegen te gaan. En verwarm alleen wat je wilt opeten. Het restant kun je dan veilig opnieuw invriezen.

Bacteriegroei in (her)ontdooide maaltijden is nooit wetenschappelijk onderzocht, dus het risico op voedselinfectie is niet duidelijk. Maar zolang je de bacteriegroei hebt afgeremd, kan opnieuw invriezen waarschijnlijk best. De kans op infecties neemt zeker iets toe, maar is niet reusachtig groot. Je lekkerste kliekjes mogen best opnieuw in de vriezer, zolang bacteriën niet veel kans hebben gehad. Maar maak een goede afweging: eten dat uren buiten de koelkast stond, kan wellicht beter de afvalbak in.

Wat te doen bij stroomuitval?

Je komt thuis van een heerlijk weekendje weg en merkt dat de vriezer is ontdooid. Wat nu? Knikker je alles in de vuilnisbak, of kun je sommige producten nog eten? Het antwoord hangt af van één vraag: is het eten bevroren gebleven of is het ontdooid geweest?

Hoe lang blijft eten veilig in een afgesloten vriezer?

Als de stroom uitvalt, stijgt de temperatuur in een gesloten vriezer langzaam. Dat komt doordat de bevroren producten elkaar als het ware ‘koel houden’. Hoe meer de vriezer gevuld is met ingevroren voedsel, hoe langer de kou in de vriezer blijft. Een volle vriezer houdt de temperatuur zo’n 24 uur veilig laag. Een halfvolle vriezer blijft ongeveer 12 uur koud, zolang je de deur dichtlaat.

Zodra het voedsel boven de 7 graden komt kunnen bacteriën zoals Listeria monocytogenes of Salmonella zich gaan vermenigvuldigen. Je ziet of ruikt dit vaak niet, maar het kan wel ernstige gevolgen hebben voor je gezondheid. Daarom is het belangrijk om te weten hoelang de vriezer uitstond, of je tussendoor de deur hebt geopend en vooral: of het eten nog (deels) bevroren is.

Is het eten nog bevroren?

De vuistregel van het Voedingscentrum is duidelijk: als het product nog bevroren is, of pas net ontdooid aan de randen, kun je het opnieuw invriezen of gewoon eten. Is het helemaal ontdooid en voelt het product koel maar niet ijskoud? Dan is het risico op bacteriegroei groter, vooral bij bederfelijke producten zoals vlees, vis en kant-en-klare maaltijden. Vooral rauw vlees of vis kun je dan beter niet meer invriezen of bewaren. Twijfel je of iets nog veilig is? Ga dan niet alleen af op geur, kleur of structuur. Het kan een richtlijn zijn, maar bedorven eten kan er soms nog prima uitzien. Weet je niet zeker of het eten koel genoeg is gebleven? Liever weggooien dan ziek worden, in dat geval.

Niet alles hoeft meteen in de prullenbak

Niet alle producten zijn meteen gevaarlijk als ze ontdooien. Veel voedsel kun je volgens officiële richtlijnen vaak nog prima opeten of zelfs opnieuw invriezen, zolang het niet te lang ontdooid is geweest:

  • Brood en gebak: geen probleem, ook na volledig ontdooien veilig te eten of opnieuw in te vriezen.
  • Groenten (alleen als ze kort gekookt zijn voor het invriezen, dit gebeurt met bevroren groenten van de supermarkt): kunnen wat slapper worden, maar zijn nog veilig.
  • Fruit: verliest structuur, maar blijft veilig. Ideaal voor in je smoothie of om compote van te maken.
  • Rauw vlees of vis: alleen opnieuw invriezen als het nog (deels) bevroren is.
  • Bereide maaltijden, kant-en-klare maaltijden of restjes: is het eten volledig ontdooid maar nog koel? Dan kun je het eventueel nog diezelfde dag verhitten en opeten, maar niet opnieuw invriezen.

Volgens de richtlijnen van Voedingscentrum kun je ontdooid eten in sommige gevallen opnieuw invriezen, zolang het maar koel is gebleven en niet te lang buiten de koelkast heeft gestaan. Een maaltijdrestje dat je in de koelkast liet ontdooien en snel weer terugkoelt, kun je dus veilig opnieuw invriezen. Maar bij producten die op kamertemperatuur hebben gestaan, ligt dat anders.

Hoe vlees correct invriezen en ontdooien

Vlees invriezen moet snel gebeuren. Als je vlees langzaam invriest, vormen de vleessappen kristallen die de celwanden van de spiervezels kunnen beschadigen. Daardoor kan het aan kwaliteit verliezen. Je legt het achterin de vriezer, want dat is de koudste plek. Let op dat de temperatuur in je vriezer goed koud is (-18 graden Celsius of kouder). Zorg voor een luchtdichte (speciale) verpakking om te voorkomen dat het vlees vocht verliest.

Vlees ontdooien doe je langzaam. Leg bevroren vlees een dag voor de bereiding op een afgedekt bord of in een schaal onderin de koelkast. Je kan het gewoon in de oorspronkelijke verpakking laten zitten. Zo kan het vlees de vleessappen opnemen en blijft het mals en sappig. Zorg dat de vleessappen niet lekken op ander eten. Was het bord of de schaal waarop rauw vlees heeft gelegen af, voordat je er ander eten op legt (om eventuele kruisbesmetting te voorkomen). Vlees ontdooien kan ook in de magnetron. Dat schiet lekker op, maar het kan invloed hebben op de kwaliteit. Hou het bij kleinere stukken vlees.

Ja, dat kan zeker. Wel kan het vlees er iets minder sappig van worden. Wil je dat niet, dan is een slim alternatief om je (ontdooide) vlees toch te bereiden. Vlees ontdooien, invriezen en bewaren op de juiste manier komt zowel jouw gezondheid en jouw maaltijd ten goede. Was daarom altijd je handen na het aanraken van rauw vlees en het openen of weggooien van de verpakking. Gebruik schone keukenspullen.

Ontdooi vlees nooit in warm water, op de verwarming of in de zon. Er wordt daarom geadviseerd om vlees langzaam te ontdooien. Leg het vlees op een bord onder in de koelkast of laat het ontdooien in de oorspronkelijke verpakking waarin het vlees is ingevroren. Kleine stukjes vlees kunnen ook in de magnetron worden ontdooid. Dit gaat een stuk sneller dan op de traditionele manier, maar heeft helaas ook een slechte invloed op de kwaliteit.

Vries vlees bij een zo laag mogelijke temperatuur in. Leg het vlees daarvoor het in de koudste plaats van de vriezen. Of indien mogelijk, gebruik het speciale sneldiepvries-gedeelte van de vriezer. Indien het vlees te langzaan invriest vormen de vleessappen namelijk grote kristallen. Vries rauw vlees nooit een tweede keer in. Dit gaat namelijk ten koste van de kwaliteit en de hygiëne. Leg vlees bij thuiskomt direct in de koelkast of vriezer. Let altijd goed op de houdbaarheidsaanduiding op het etiket. Consumeer producten met een kortere houdbaarheid eerst.

Toch zullen de maaltijden nog beter door voor het koken het vlees te chambreren. Haal stoofvlees ongeveer een half uur voor de bereiding uit de koelkast. Hierdoor kan het vlees op kamertemperatuur komen, waardoor het sappiger blijft tijdens de bereiding. Let bij chambreren wel goed op dat het vlees niet warmer wordt dan 20 ºC. Houd het dus uit de zon en weg bij de verwarming.

labels: #Vlees

Zie ook: