Er is zeer veel onderzoek gedaan naar het gedrag van kippen. Daaruit blijkt dat het complexe wezens zijn. Iedere kip is een individu met een eigen persoonlijkheid. Wat ze delen met elkaar is een heel scala aan gedragsbehoeften. De meeste mensen weten uit ervaring dat kippen sociale en intelligente dieren zijn, die van nature leven in kleine groepjes.

Wetenschappelijk Bewijs van Kippenintelligentie

De Amerikaanse neurowetenschapper, gespecialiseerd in diergedrag en intelligentie, Lori Marino, publiceerde in 2017 ‘’Thinking chickens: a review of cognition, emotion, and behavior’’. Ze raadpleegde zo’n driehonderd bronnen. De capaciteiten van kippen zijn vergelijkbaar met die van andere dieren die als zeer intelligent worden beschouwd, stelt Marino op basis van dertig jaar internationaal wetenschappelijk onderzoek vast.

Cognitieve Vaardigheden van Kippen

Kippen hebben het vermogen om te redeneren en logische gevolgtrekkingen te maken. Ze zijn in staat tot deductief redeneren, zijn zich van zichzelf bewust en kunnen anticiperen. Zo kunnen ze zich ervan weerhouden iets lekkers te eten wanneer ze weten dat er - als ze niets doen - een nog lekkerder hapje volgt. Daarmee presteren ze tijdens dergelijke experimenten net zo goed als de meeste primaten. Eerdere onderzoeken tonen bijvoorbeeld aan dat kippen de baan van een bal die aan het zicht onttrokken wordt gedurende 180 seconden kunnen onthouden.

Kippen herkennen zichzelf en anderen

Met een briljant bedachte test hebben Duitse wetenschappers aangetoond dat hanen zichzelf herkennen in een spiegel. De test laat overduidelijk zien dat een cognitieve vaardigheid, zoals het waarschuwen van soortgenoten bij gevaar, zich vrijwel uitsluitend voordoet als er soortgenoten aanwezig zijn en niet als een haan zich bevindt in het ”gezelschap” van zijn eigen spiegelbeeld. Kippen zijn gedragsmatig verfijnd en maken onderscheid tussen individuen. Ze weten van elkaar hoe ze reageren en kunnen daar ook op anticiperen.

Emoties en Empathie bij Kippen

Kippen hebben complexe negatieve en positieve emoties. Kippen blijken ook te beschikken over empathie ofwel inlevingsvermogen. Gedurende het onderzoek lieten hennen een hele duidelijke respons zien als hun kuikens ergens door van slag raakten. De hennen reageerden door een verhoogde waakzaamheid, ze gingen zichzelf minder verzorgen en produceerden geluidjes richting hun kuikens. Bij een van de experimenten werd er lucht geblazen in de veertjes van de kuikens.

Sociaal Gedrag en Communicatie

Bij kippen is het leren op een complexe manier verweven met sociale factoren. Zo leert een haan bijvoorbeeld dat zijn hennen naar hem toe komen, als hij roept dat hij voedsel heeft. De groepjes (zes tot tien hennen, één of enkele hanen en eventueel kuikens) die ze vormen hebben een duidelijke rangorde. Dat noemen we de pikorde. De dieren kennen elkaar en respecteren de sterkste van de groep. Zowel tussen hanen onderling als tussen hennen onderling is er een dominantiehiërarchie.

Hennen verzamelen informatie over de sociale status door te kijken naar het uiterlijk en het gedrag van soortgenoten. Hennen die zien dat een vreemde hen een dominante hen uit hun eigen groepje verslaat, zullen zelf die vreemde hen niet aanvallen. De relaties tussen hennen schijnen overigens niet alleen bepaald te worden door hun positie in de hiërarchie. Er is meer dan een rangorde. Kippen voelen genegenheid voor elkaar, ze voelen zich in de nabijheid van de ene kip prettiger dan bij de andere kip.

Daarnaast is ook de communicatie van kippen vrij complex. Zo doen kippen aan non-verbale communicatie en kennen ze zeker 24 verschillende kreten. Ook zijn ze in staat om alarm te slaan als gevaar dreigt. Het wijst er opnieuw op dat de kip zich van zichzelf bewust is en zich enigszins in een ander dier kan verplaatsen (net zoals we van zeer intelligente en sociale dieren zoals primaten gewend zijn).

Kippenpraatjes

Kippen kletsen heel wat af met elkaar. Wetenschappers onderscheiden wel dertig verschillende geluiden. Daarmee vertellen ze hoe ze zich voelen, wat ze willen, wie de baas is, dat ze een ei hebben gelegd. Een belangrijk, telkens terugkerend ritueel is het leggen van een ei. Als kippen geen hok met legnesten hebben, zullen ze eieren leggen op een beschutte plek. Zodra het ei is gelegd, kakelt de hen. Dit doet ze hoogstwaarschijnlijk om de rest van de hennen en de haan te laten weten waar ze is.

Gedragsbehoeften en Welzijn

Al deze capaciteiten en kenmerken zijn van invloed op het gedrag van kippen. Wie kippen wil gaan houden moet rekening houden met alle gedragsbehoeften van deze dieren. Kippen scharrelen. Dat is wat we noemen een essentiële gedragsbehoefte. Kippen scharelen niet alleen om voedsel te zoeken, maar ook uit nieuwsgierigheid. Zoekend naar voedsel krabben ze de grond los en onderzoeken deze met de snavel op eetbare zaken, zoals zaden, wormpjes, insecten.

De Quickscan dierwaardigheid (2022) van prof. T. Bas Rodenburg, dr. Mona F. Giersberg en dr. Vivian C. Goerlich (Dier in Wetenschap en Maatschappij, Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht), maakt duidelijk wat we onder gedragsbehoeften moeten verstaan:

  1. Onderhouden van sociale banden
  2. Comfortgedrag, o.a. stofbad nemen
  3. Vertonen van seksueel gedrag
  4. Vermijden van seksueel gedrag
  5. Onderzoeken, verkennen en voedsel zoeken (exploreren, scharrelen en foerageren)
  6. Maternaal gedrag (het leggen van eieren in een geschikt nest)
  7. Moederzorg (het uitbroeden van eieren en verzorgen van kuikens)

Wanneer niet aan deze gedragsbehoeften wordt voldaan - bijvoorbeeld omdat de kippen in te grote groepen moeten leven of wanneer ze niet kunnen scharrelen en voedsel zoeken (foerageren) - ontstaat er stress en frustratie. Een gedragsbehoefte als moederzorg/broedsheid is weliswaar door fokkerij uitgeselecteerd, maar niet geheel verdwenen.

Impact van Huisvesting op Kippenwelzijn

Hoewel kippen van nature in kleine groepen leven, zijn ze in staat om in een groep veertig verschillende individuen te onderscheiden. Dit zou erop kunnen duiden dat de maximale groepsgrootte voor de kip op ongeveer veertig dieren ligt. Doorgaans worden kippen in de industrie in veel grotere groepen gehouden. Ze hebben dan niet de mogelijkheid om soorteigen sociaal gedrag te vertonen. Dit leidt tot continue stress, met allerlei gedragsafwijkingen als gevolg, zoals verenpikken en zelfs kannibalisme.

Sinds leghennen niet meer in kooien worden gehouden en grotere ruimtes tot hun beschikking hebben, doet zich ook het zogeheten ”stapelgedrag” (”pilling” of ”smothering”) voor. Een paar keer per dag vliegen en rennen grote groepen kippen dezelfde kant op, waar ze bovenop elkaar gaan zitten. Sommige komen daarbij door verstikking om het leven. Er is onderzoek gaande naar dit gedrag.

Het Belang van een Geschikte Leefomgeving

Het leefgebied van verwilderde kippen kan zich uitstrekken tot een halve hectare. Houderijen met een vrije uitloop komen nog het meest tegemoet aan de behoefte om in groepjes naar voedsel te zoeken en sociaal gedrag te vertonen. Uit onderzoek blijkt echter dat lang niet alle kippen in een intensieve pluimveehouderij met vrije uitloop, daarvan gebruik maken. Dat heeft ermee te maken dat vrije uitlopen meestal niet zijn ingericht voor de kippen. Kippen gebruiken een uitloop met veel vegetatie beter dan uitlopen met weinig vegetatie.

Rituelen en Dagelijks Gedrag

Een belangrijk, telkens terugkerend ritueel is het leggen van een ei. Als kippen geen hok met legnesten hebben, zullen ze eieren leggen op een beschutte plek. Zodra het ei is gelegd, kakelt de hen. Dit doet ze hoogstwaarschijnlijk om de rest van de hennen en de haan te laten weten waar ze is. Een kip is eigenlijk de hele dag in de weer en heeft slechts een paar uur per dag vrij.

Als ze even niets moet, neemt ze met andere kippen een stofbad of zandbad en poetst ze haar verenkleed met vet uit de vetnippel op de rug. Ze voelt zich prettig als ze dit doet. Kippen gaan al op zeer jeugdige leeftijd in bad. Zowel ’s winters als ’s zomers. Stofbaden is dus erg belangrijk voor het welzijn van kippen.

Conclusie

Al deze bevindingen tonen aan dat kippen veel meer zijn dan alleen maar domme landbouwdieren. Ze beschikken over een complex sociaal leven, cognitieve vaardigheden en emoties die vaak worden onderschat. Het is belangrijk om hun intelligentie en welzijn te erkennen en te respecteren.

labels: #Kip

Zie ook: