In Italië is de kerstperiode onlosmakelijk verbonden met zoete lekkernijen, waarbij de panettone en de pandoro een speciale plek innemen op de feestelijke tafels. Ieder land heeft zijn speciale kerst-cake of kerstbrood. In Nederland kennen we de kerststol, Italië kent de Panettone en de Pandoro, twee broertjes en tevens stevige concurrenten.

Tijdens de kerstdagen in Milaan zijn het niet de etalages van de warenhuizen die de meest feestelijke uitstalling hebben, maar de bakkerijen met hun royale presentaties van de traditionele panettone. Voor veel Italianen is ‘hun’ Panettone een Italiaans icoon, vergelijkbaar met de Fiat 500, de Vespa en Nutella.

De Oorsprong van Panettone

Er gaan vele verhalen de ronde over hoe de “panettone” is ontstaan. De meningen over de herkomst van de Panettone lopen uiteen. Legendes vertellen dat de Panettone van oorsprong uit Milaan komt, rond de vijftiende eeuw. Daar stond hij het eerst op tafel bij de hertog van Milaan.

Volgens de ene legende gaat de oorsprong van panettone terug tot 1495. In het jaar 1495 nodigt Ludovico il Moro, heerser van Milaan in zijn kasteel al zijn belangrijke kennissen uit om Kerst te vieren. Ze genieten van een feestelijke lunch. De chefkok schrikt enorm want alle zorgvuldig bereide zoetigheden allemaal aangebrand zijn in de oven. Complete wanhoop!

Eén van de keukenhulpjes, Toni, is smoorverliefd op de dochter van de chef en wil een goede beurt maken. Hij zegt dat hij toevallig voor zichzelf een bijzonder lekker brood heeft gebakken dat de chefkok wel mag gebruiken. Dus serveert de chefkok dit brood, zoet van smaak en gevuld met gekonfijt fruit en rozijnen, aan de hoge gasten in plaats van het mislukte dessert. Sinds die dag vieren de inwoners van Milaan Kerstmis met panettone.

Een andere meer romantische legende vertelt het verhaal van Ughetto degli Atellani, een rijke Milanees die hevig verliefd werd op een vrouw genaamd Adalgisa. Om haar hand voor zich te winnen, vermomde Ughetto zich en nam een baan aan in de bakkerij van Adalgisa's vader. Een jonge kok, Toni genaamd, besloot snel een vervanger te maken met een desem die hij voor Kerstmis had bewaard. Deze nieuwe creatie was een openbaring en de bakkerij werd daardoor beroemd in heel Milaan.

In 1495 nodigde hij met kerst een aantal gasten uit voor een banket op zijn kasteel. Als dessert serveerde chef Antonio Toni zijn ‘panis quidam acinis uvae confectus’ (rozijnenbrood). Deze creatie viel bij de hertog zo goed in de smaak dat hij Toni verzocht het recept aan alle bakkers in Milaan te verlenen. Het nieuwe brood droeg de naam van de maker: ‘pane di Toni’ (brood van Toni), dat vandaag de dag beter bekend is als panettone.

Een andere variant vertelt dat de kok van de eerder vermelde familie per ongeluk het zoete brood voor het dessert had laten aanbranden, waarna een keukenhulp met de naam Toni te hulp schoot en een baksel in elkaar flanste wat bij de hoge heren ontzettend in de smaak viel. Als dank zouden ze het daarom ‘il pane di Toni’, gedoopt hebben.

Panettone en Pandoro: Wat Zijn de Verschillen?

Hoewel deze twee cakes qua uiterlijk en smaak verschillen, worden ze vaak samen genoemd als traditionele kerstspecialiteiten. Om de verschillen aan te duiden, heb ik een aantal thema's gekozen waarop ik de verschillen zal bespreken: de ingrediënten, het uiterlijk en de afkomst.

Ingrediënten

Panettone: Dit brood wordt gemaakt met meel, boter, suiker, eieren, natuurlijke gist, en het kenmerkende gedroogde fruit zoals rozijnen en gekonfijte sinaasappelschil. De panettone heeft een luchtige, vezelige structuur, die ontstaat door een langdurig gistrijpingsproces. Dit proces geeft de cake zijn karakteristieke luchtigheid en licht zurige smaak.

Pandoro: Pandoro bevat veel boter en eieren, wat zorgt voor de rijke, boterachtige smaak en zachte textuur. Anders dan panettone, bevat pandoro geen rozijnen of gedroogd fruit. Het brood is egaal geel van kleur en heeft een gladde structuur, zonder de “draden” die je bij panettone ziet. Het smaakprofiel is zachter en minder intens, wat pandoro geschikt maakt voor mensen die niet van de zurige smaak van gedroogd fruit houden.

Uiterlijk

Panettone: Panettone wordt traditioneel gebakken in een hoge, cilindrische vorm en heeft een bolle bovenkant, die vaak donkerbruin en krokant is.

Pandoro: Pandoro heeft de vorm van een achtpuntige ster. De bovenkant van pandoro wordt traditioneel bestrooid met poedersuiker, waardoor het doet denken aan een besneeuwde bergtop, al kun je dat uiteraard ook doen met een panettone.

Afkomst

Panettone: De panettone komt oorspronkelijk uit Milaan, in de regio Lombardije. De geschiedenis van panettone gaat honderden jaren terug, en het verhaal vertelt dat het brood per ongeluk werd ontdekt door de assistent van een kok. Dankzij zijn herkomst en unieke luchtige structuur heeft het zich ontwikkeld tot een symbool van de Milanese keuken.

Pandoro: De pandoro daarentegen is afkomstig uit Verona, in de regio Veneto. De naam “pandoro” betekent letterlijk “gouden brood,” wat verwijst naar de prachtige gouden kleur van het brood en de luxe uitstraling ervan. Het recept zoals we dat nu kennen werd in de 19e eeuw verfijnd.

Samenvatting van de verschillen

Kenmerk Panettone Pandoro
Ingrediënten Meel, boter, suiker, eieren, gist, rozijnen, gekonfijte sinaasappelschil Meel, boter, eieren, gist (geen rozijnen of gekonfijt fruit)
Smaak Luchtig, licht zurig door gedroogd fruit Rijk, boterachtig, zacht
Uiterlijk Cilindrisch met bolle bovenkant Achtpuntige ster, bestrooid met poedersuiker
Oorsprong Milaan, Lombardije Verona, Veneto

De Hedendaagse Panettone

Andere bronnen vermelden dat de beroemde Panettone dit jaar zijn 100-jarig jubileum viert. Een eeuw geleden, in 1919, opende banketbakker Angelo Motta zijn zaak in Milaan, waar hij zich toelegde op de verfijning van het traditionele ‘pane natale dei contadini‘ een op de kerststol lijkend ‘boerenkerstbrood’ van meel, krenten en gekonfijte pompoen.

Hij paste het recept aan. Het brood kreeg een luchtigere structuur en wordt gemaakt van een zacht, onvolledig gekookt deeg dat suiker, rozijnen en gekonfijt fruit bevat. Tevens paste Motta de wijze van bakken aan. Niet langer plat op de ovenplaat, maar gewikkeld in een ruime en hoge papieren rol. Daarmee kreeg de Panettone zijn karakteristieke vorm van een toren of, als het deeg boven het papier uit rijst, die van een koksmuts. De nieuwe Panettone was geboren.

Motta werd al gauw een begrip, mede dankzij het goed herkenbare logo met de karakteristieke dubbele t met één dwarsstreep en een grote ‘M’. De ‘forse’ ‘M’ van de familie Motta - vergelijkbaar met die van McDonald - kwam goed van pas, want deze letter verwees ook naar de stad Milaan en naar Mussolini, wat in die jaren politiek gezien ook mooi meegenomen was…. oh, wat lekker ….

De Panettone geldt sindsdien als het Dolce Milanese (toetje uit Milaan) bij uitstek, als tegenhanger van die andere noordelijke kerstspecialiteit, de Pandoro van Verona, een hoge en droge cake zonder vruchtjes waarop Domenico Melegatti al in 1894 het octrooi had aangevraagd.

In de jaren 50 en 60, toen de Italiaanse economie op volle toeren draaide, nam de consumptie van Panettone enorm toe. Los van de legendes en tegenstrijdigheden van de herkomst, de Panettone hoort bij Italië en hoort bij de feestdagen en …… is gewoon lekker. Het hapt zo heerlijk weg!

Wat Zit Er in Een Panettone?

Een Panettone (pane is het Italiaans voor brood) wordt traditioneel gemaakt van meel, boter en eieren met suiker en rozijntjes (of andere gekonfijt vruchten), maar tegenwoordig zijn er ook veel variaties te vinden. Moderne versies bevatten vaak ingrediënten zoals chocolade, pistachenoten, amandelpasta of zelfs speciale smaakcombinaties zoals karamel-zeezout of fruitige smaakvarianten met sinaasappel en cranberry’s.

Soms worden er extra ingrediënten aan toegevoegd zoals chocolade, noten of zelfs Grappa. Panettone Marzadro is het resultaat van de samenwerking tussen bakkerij Antica Pasticceria Muzi en Grappa destilleerder Marzadro. Het gecombineerde vakmanschap van deze twee bedrijven zorgt voor een panettone die anders is dan anders. De panettone Marzadro is gedrenkt in 8% Grappa wat extra smaak geeft aan deze Italiaanse lekkernij.

Je eet dit kerstbrood als een cake, door er plakken van te snijden. Het is geschikt voor ieder moment van de dag: bij de koffie of thee, als nagerecht zoals de Italianen doen, of als begeleider bij een glas Grappa of Trento DOC. De Italianen serveren de panettone vaak tijdens het kerstdiner als een nagerecht, begeleid door een lekker drankje zoals een Grappa of een zoete wijn zoals Moscato.

Panettone wordt meestal in dunne plakken gesneden en licht geroosterd of op kamertemperatuur geserveerd. Het wordt vaak gegeten als dessert of bij een feestelijke brunch met kerst, en het wordt meestal zonder extra beleg geserveerd om de subtiele smaken van het brood zelf naar voren te laten komen. Italianen eten het graag met een glaasje Moscato d’Asti, een lichte, zoete mousserende wijn, of andere dessertwijnen, maar het kan ook prima gegeten worden bij wat koffie of thee.

Tip: Koop je een panettone? Verwarm ‘m dan even in de oven, voor je de panettone serveert.

Zelf Panettone Bakken

Zelf bakken? Dat kan natuurlijk ook. Maar het is niet gemakkelijk om dit luxebrood zelf te maken. Het deeg moet goed rijzen en na het bakken zakt het deeg snel in, dus een goede vorm is belangrijk. Veel Italianen doen bijna ‘spastisch’ over het bakritueel, alleen een echte bakker bakt goede Panettones.

Als je het toch wil proberen hebben we hier een recept voor je gevonden waarmee je dit brood zelf thuis kunt bakken. Beheers je het Italiaans een beetje en wil je zelf Panettone bakken, bekijk dan dit filmpje. Mocht het resultaat tegenvallen of heb je liever een kant-en-klare kerstcake, dan kun je de panettone ook gewoon bij ons bestellen.

Onze ervaring en advies: Koop gewoon bij een supermarkt een Panettone van 4 tot 7 euro, want die smaakt net zo lekker als die van de banketbakker waar je 12 tot 18 euro voor betaalt…..

Hoe Panettone te Serveren en Hergebruiken

In Italië is kerstmis niet compleet zonder panettone. Panettone is een favoriet cadeau in Italië in de kersttijd. In een feestelijke doos verpakt, met een heerlijke fles spumante of vin santo. In Nederland kun je deze lekkernij tegenwoordig ook overal kopen. De panettone is een cylinder met een bolle bovenkant.

Vaak zijn dit wel fabrieks-panettones - wat de smaak niet zozeer ten goede komt. De panettones worden vaak verpakt in mooie dozen, voorzien van een elegante strik en gedecoreerd in feestelijke kleuren zoals rood, goud en zilver. Deze feestelijke verpakking draagt bij aan de uitstraling van luxe en maakt de panettone een bijzonder cadeautje.

Is je panettone niet helemaal opgegeten met kerst? Heb je panettone over? Dan zijn er allerlei creatieve manieren om het restjes te verwerken. Het brood kan bijvoorbeeld gebruikt worden als wentelteefje, waar het extra luchtige deeg en de lichte zoetheid perfect bij passen. Of je kunt panettone in blokjes snijden en gebruiken in desserts zoals broodpudding. Op deze manier kun je optimaal van je panettone genieten, zelfs na de feestdagen.

Heb je nog een Panettone over na de feestdagen, bewaar deze dan tot 3 februari. Dit is de dag van San Biagio, de heilige die je tegen keelpijn en griep beschermt. Op deze dag worden in Noord-Italia traditiegetrouw de panettoni opgegeten die met kerst zijn overgebleven. Toch bakken de meeste bakkers verse Panettone en delen zelfs gratis plakjes uit aan hun klanten. Dat is nog altijd goedkoper dan een zieke klant! Overigens is een plak Panettone op de nuchtere maag volgens de overlevering zelfs beter dan een aspirientje...

Panettone Kliekjes Recepten

Als je Panettone over hebt, kun je dit natuurlijk ook verwerken in heerlijke gerechtjes, bijvoorbeeld in:

  • Budino con panettone e custard
  • Tartara di tonno e spada su briciole di panettone
  • Barchette di melanzane con insalata di panettone
  • Conchiglioni ripieni di salmone con briciole di panettone

Hoe dit traditionele recept ook tot stand is gekomen, het belang van panettone voor Italianen en miljoenen mensen over de hele wereld kan niet worden onderschat.

labels: #Brood

Zie ook: