Aardappelen zijn voedzame knollen die ondergronds aan de aardappelplant groeien. Buiten Nederland wordt de aardappel soms gezien als groente. Aardappelen zijn knollen die onder de grond aan de aardappelplant groeien.

Voedingswaarde van Aardappelen

Aardappelen bevatten vezels, vitamines en mineralen. Ze geven energie en helpen voor een goede darmwerking. De aardappel bevat dan ook diverse vitamines en mineralen die in pasta en rijst niet voorkomen.

  • Koolhydraten, vooral in de vorm van zetmeel
  • Vezels, vooral in de schil
  • Vitamine C en vitamine B6, en in kleinere hoeveelheden ook andere B-vitamines
  • Kalium en in kleinere hoeveelheden ook calcium en fosfor
  • Bioactieve stoffen

Er is te weinig onderzoek gedaan om vast te stellen of er een verband is tussen aardappel en het risico op hart-en-vaatziekten en diabetes type 2. Aardappelen staan in de Schijf van Vijf omdat ze een goede bron zijn van koolhydraten en voedingsstoffen en veel worden gegeten in het Nederlands voedingspatroon. Ze zijn een aanvulling op brood en graanproducten.

Nederlanders eten gemiddeld 64 gram aardappelen en aardappelproducten per dag. Mannen eten meer aardappelen (75 gram) per dag dan vrouwen (53 gram). Gemiddeld eten Nederlanders op 3 dagen in de week aardappelen. Ouderen eten meer aardappels dan jongeren.

Het aardappelras, kooktype en de kwaliteit bepaalt waarvoor de aardappel geschikt is. Vastkokende aardappelen zijn prima geschikt om te bakken en te koken, te wokken of voor in een salade. (Iets) kruimige aardappelen zijn geschikt voor stamppot, puree, soep of soufflé.

Verschillende Aardappelproducten

De meeste in Nederland geteelde aardappelen worden voorverpakt verkocht via de supermarkt. Dit kan ongeschild zijn in zakjes, geschilde koelverse aardappelen, of kant-en-klare producten. Minder mooie aardappelen veranderen bijvoorbeeld in rösti. Naast onbewerkte, verse aardappelen zijn er allerlei bewerkte aardappelproducten te koop. Zoals aardappelkroketjes, aardappelpuree, aardappelschijfjes, aardappelpartjes, chips, frites en rösti. Aan deze producten wordt vaak zout toegevoegd. Ook worden ze vaak voorgebakken.

Op het etiket is te zien hoeveel (verzadigd) vet en zout er in een product zit. Doordat sommige producten gefrituurd worden, bevatten ze meer vet en dus meer calorieën.

Herkomst en Beschikbaarheid

De aardappelen die in de winkel te koop zijn, komen meestal uit Nederland. Daardoor kun je dus het hele jaar aardappelen van Nederlandse bodem in de winkel zien liggen. In het voorjaar kun je ook aardappelen uit landen rond de Middellandse Zee kopen, denk aan Malta, Israël, Egypte en Portugal. Doordat ventilatie- en koelapparatuur tegenwoordig van goede kwaliteit is, zijn aardappelen zelf na een half jaar in de opslag nog van goede kwaliteit.

Teelt en Oogst

Aardappelen teel je niet uit zaad. Speciaal geteelde en gecontroleerde aardappelknollen worden gebruikt als pootaardappel. Pootaardappelen worden tussen maart en mei in kleigrond geplaatst. Na 2 tot 3 weken groeien hieruit planten. Na 3 tot 5 maanden kan er geoogst worden. Na de oogst worden de aardappelen gesorteerd op kwaliteit en opgeslagen in koelcellen. Nieuwe aardappelrassen worden gemaakt door ze met elkaar te kruisen.

Houdbaarheid en Bewaaradvies

Op aardappelen hoeft geen houdbaarheidsdatum te staan. Gemiddeld zijn ze in huis 2 tot 4 weken houdbaar. Na een tijd bewaren neemt wel de kwaliteit af. Aardappelen blijven langer houdbaar op een donkere plaats. Licht bevordert de vorming van de natuurlijke gifstof solanine. Bewaar aardappelen op een koele plek, tussen 8 en 10°C. Te hoge temperaturen zorgen voor uitlopers. Van te lage temperaturen krijgen aardappelen een zoete smaak. De kwaliteit controleer je door te kijken en te ruiken. Aardappelen zijn goed als ze een stevige mooie, heldere gele (of rode) huid hebben.

‘Bewaar op een koele, donkere plek’ is het advies van menig aardappelverpakking. Het veelzijdige knolgewas blijkt geen zonneaanbidder. Maar wat maakt de aardappel tot zo’n liefhebber van de duisternis? En wat gebeurt er als ze toch met hun schilletje in de zon komen? Als je jouw zak piepers in de zon laat staan, gaat de aardappel aan de groei. Er komen uitlopers en groene plekjes op de aardappel. Liggen je aardappelen al een tijdje in de zak te wachten? Ook dan is de kans groot dat-ie uitlopers krijgt.

Aardappelen koel en donker te bewaren zodat ze langer goed blijven. Als er geen koele en donkere plek is dan in de koelkast bewaren.

Aardappelen met Uitlopers en Groene Plekken

Soms hebben aardappelen groene plekken of uitlopers. Dit betekent dat de aardappelen de gifstof solanine bevat. Dit is een stof die behoort tot de glycoalkaloïden en kan zorgen voor misselijkheid en buikklachten. Door aardappelen donker te bewaren kan dit voorkomen worden.

Zie je groene plekken op je aardappelen of hebben ze uitlopers? Ja, groene, bruine en beurse plekken en uitlopers moet je goed wegsnijden uit aardappels. In de uitlopers van oudere aardappelen en in de schil van onrijpe aardappelen kan namelijk de stof solanine voorkomen.

De uitlopers zelf bevatten de stof solanine. Dit is een giftige stof die ook in de groene plekken op aardappelen voorkomt. Krijg je teveel van deze stof binnen, dan kun je hier flink beroerd van worden. Denk aan misselijkheid, braken en hoofdpijn. Het ruim wegsnijden van uitlopers (en groene plekken) is dus wel geen goed idee. Toch is het beter om te voorkomen dat je aardappelen uitlopers vormen.

Op plaatsen waar uitlopers groeien, zit namelijk de natuurlijke gifstof solanine. Solanine ontstaat onder invloed van licht in de schil en uitlopers van aardappelen. Deze stof breekt niet af tijdens koken. Je kunt er allerlei klachten van krijgen, zoals buikpijn, diarree of koorts. Maar dat gebeurt alleen als je er heel veel van binnenkrijgt.

De uitlopers zelf kun je beter niet opeten. In de uitlopers zit namelijk het giftige stofje solanine, waarmee de aardappel beschermd wordt tegen schimmels en insecten. Maar geen nood, als je ze er goed afsnijdt is er niks aan de hand. Van dit stofje kun je overigens flink buikpijn, diarree of koorts krijgen. Maar... dan moet je er wel kilo’s van eten per dag. Mocht je een keer een kleine hoeveelheid binnen hebben gekregen dan is dus er niks aan de hand.

Dit natuurlijke gif is ontzettend handig voor de overlevingskans van de pieper. Het houdt namelijk schimmels, wormen en insecten op een afstandje. Ook voor de mens is solanine giftig. De gifstof wordt tijdens het bereiden en verhitten van de pieper slechts gedeeltelijk afgebroken.

Risico's van Solanine

Eet je toch wel een stuk aardappel met solanine erin, dan kun je een branderige tong en een bittere smaak ervaren. Gelukkig kan zo’n klein stukje giftige aardappel geen kwaad. Pas in grote hoeveelheden wordt solanine gevaarlijk, en kan het tot diarree, overgeven, en duizeligheid leiden. In uitzonderlijke omstandigheden kun je er zelfs bewusteloos van raken, of problemen krijgen met je hart of ademhaling. De aardappelrassen die nu in de super te vinden zijn, bevatten over het algemeen al lagere solaninewaardes.

Het solaninegehalte van aardappelen kan sterk variëren. Tegenwoordig worden aardappelrassen geteeld met lagere solaninegehalten. Maar door beschadiging of het bewaren van de aardappelen in (zon)licht of in een koude en vochtige omgeving, kan het solaninegehalte van aardappelen stijgen. Bewaar aardappelen daarom op een donkere, koele en droge plaats en schil bruine, beurse en groene plekjes goed weg.

Bereiding en Consumptie

Aardappelen hoeven niet per se geschild te worden, zeker om te bakken en voor ovenbereidingen is schillen niet nodig. Eet aardappelen alleen in de schil als ze vers en onbeschadigd zijn. Gebruik eventueel een scrubhandschoen om de schil van de aardappelen schoon te maken. Of kook de aardappelen in de schil, laat ze dan even ’schrikken’ in ijskoud water als ze gekookt zijn. De schil gaat er dan gemakkelijker af. Koken is wat betreft bereiding minder klimaatbelastend dan oven of frituur. Nieuwe, verse aardappelen kun je met schil eten.

Wat te doen met uitlopers?

Maar liggen aardappelen al wat langer of hebben ze een groene schil of uitlopers? Dan kan de aardappel glycoalkaloïden bevatten. Dat zijn plantengifstoffen die kunnen zorgen voor misselijkheid en buikklachten. In zeldzame gevallen zijn de klachten ernstiger, maar dat gebeurt alleen als je er uitzonderlijk veel van binnenkrijgt.

Als u bepaalde groenten een tijdje laat liggen, kunnen zij gaan kiemen. Er ontstaan dan zogenoemde uitlopers. Dit gebeurt onder andere bij uien, aardappelen, knoflook en wortelen. Uitlopers kunnen ontstaan als groenten wat ouder worden en tegen de maximale houdbaarheidsdatum aanzitten. Dat wil niet zeggen dat u dit soort groenten niet meer kunt eten.

Bestrijdingsmiddelen en Duurzaamheid

Wanneer aardappelen tijdens de winter opgeslagen worden kunnen er kiemremmende middelen gebruikt worden. Tijdens het frituren of verhitten van aardappelen in de oven kan de stof acrylamide ontstaan. Deze vermoedelijk kankerverwekkende stof ontstaat vooral als de aardappelen te donker worden gebakken. Tijdens de teelt en opslag van aardappelen worden bestrijdingsmiddelen gebruikt. Bijvoorbeeld tijdens de teelt om de aardappelziekte phytophtora te voorkomen en kiemremmende middelen tijdens de opslag om de aardappelen goed te kunnen bewaren. Er zijn strenge eisen ten aanzien van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en ook hoeveel er maximaal mag achterblijven op het product.

De druk op het milieu is laag bij de Nederlandse aardappelteelt als het gaat om broeikasgassen en landgebruik. Voor het telen van biologische aardappelen worden geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Voor de teelt en de opslag van aardappels is niet veel energie nodig. De opbrengst per hectare is hoog.

Alternatieven voor Consumptie

Uitgelopen knoflook of uien kunt u nog gewoon eten, mits u de uitlopers eraf snijdt. Koreaanse onderzoekers beweren zelfs dat het verwijderen van de uitlopers bij knoflook niet eens nodig is, omdat de uitlopers juist gezond zijn. Er zitten veel goede antioxidanten in, menen zij. Niet alle groenten hebben onschuldige uitlopers. Om dit te voorkomen is het verstandig om de uitlopers goed te verwijderen, net als eventuele groene stukjes schil. In schil van die kleur zit het immers ook. Heeft u dat gedaan?

Wat te doen met aardappelen met uitlopers?

Een flinke portie aardappelen op voorraad hebben is altijd handig. Van AVG’tje tot bloemkoolschotel en van rösti tot aardappelkroketjes: piepers komen áltijd van pas in de keuken. Totdat ze uitlopers beginnen te krijgen. Uitlopers op de aardappelen tref je vast en zeker vaker aan dan je lief is. Deze dunne scheuten groeien uit de aardappelen als ze voor een lange tijd bewaard of wanneer ze bij een te hoge temperatuur worden bewaard.

Wel of niet eten?

Over het algemeen is het veilig om aardappelen met uitlopers op te eten. Mits de aardappelen nog stevig zijn en geen andere plekken heeft die kunnen wijzen op bederf. Denk aan groene plekken, rotte plekken of een vreemde geur. Als het het geval is is het beter om de aardappelen weg te doen.

Waar komt de waarschuwing voor aardappelen met uitlopers dan vandaan?

De uitlopers zelf bevatten de stof solanine. Dit is een giftige stof die ook in de groene plekken op aardappelen voorkomt. Krijg je teveel van deze stof binnen, dan kun je hier flink beroerd van worden. Denk aan misselijkheid, braken en hoofdpijn.

Het ruim wegsnijden van uitlopers (en groene plekken) is dus wel geen goed idee.

Toch is het beter om te voorkomen dat je aardappelen uitlopers vormen. Aardappelen met uitlopers zijn vaak wat taaier en bevatten minder vitamines.

Bewaaradvies voor piepers

Aardappelen bewaar je bij voorkeur op een droge, koele en donkere plek. Tussen de 7 en 10 graden Celsius is ideaal voor aardappelen. Denk hierbij aan plekken als een berging, garage of kelder. En ook de afsluiting van licht en zon is van belang. Komt er teveel licht bij de aardappelen? Dan krijgen ze groene plekken.

Bewaar slimmer en verspil minder

Kweken

Wil je de aardappelen met uitlopers liever niet meer eten, dan kun je ze ook nog altijd planten in bijvoorbeeld een lege potgrondzak.

Eet je aardappelen in de schil, neem dan daarvoor zo vers mogelijke aardappelen zonder uitlopers. Koop aardappelen eens rechtstreeks bij de boer. Heerlijk, als ze net geoogst zijn. De aardappelen bevatten dan ook nog geen uitlopers. En als je dan op de fiets springt om een kilootje te kopen, neem dan van die handige katoenen groentenzakjes mee. Dat scheelt weer verpakkingmateriaal.

Aardappels met uitlopers zijn vaak wel taaier en bevatten minder vitamines. Je kunt daarom nog altijd beter voorkomen dat er überhaupt uitlopers ontstaan. Voorkomen is beter dan genezen Wanneer je de aardappels goed bewaart, zul je zien dat er bijna nooit uitlopers op zullen ontstaan. De beste plek om ze te bewaren? Op een koele, droge en donkere plek. Denk bijvoorbeeld aan een kelder of berging.

labels: #Aardappel

Zie ook: