Het koken met eikels is een oeroude traditie die nu weer aan populariteit wint. Eikels zijn overvloedig en buitengewoon voedzaam; vol eiwitten en vetzuren. Als je de tannine eruit haalt, kun je eikels prima eten. Eikels zijn prima eetbaar, dus het is tijd om ook zelf aan de slag te gaan.

Geschiedenis van Eikels als Voedsel

Er zijn archeologische vondsten gevonden die er op wijzen dat al zo’n 750.000 jaar voor Christus mensen eikels aten. En al 11.000 jaar zijn beschavingen in gematigde streken rond eikenbomen gebouwd. In het Midden-Oosten, China, Mexico en Californië waren ze zo’n 8000 jaar grotendeels afhankelijk van eikels als hoofdvoedsel.

Mensen gebruikten eikels vooral bij misoogsten. Dan probeerden ze voor hun brood eerst minder populaire granen als rogge, gierst, gerst te pakken te krijgen en weken vervolgens desnoods uit naar gemalen kastanjes, grassen, wortels en eikels. In de Middeleeuwen waren eikels inderdaad hoofdzakelijk varkensvoer. Hoe belangrijk ze voor varkenshouders waren, blijkt bijvoorbeeld uit de kroniek van Gregorius van Tours (538-594). In zijn Decem libri historiae (‘Tien boeken geschiedenis’) over de vorsten, avonturen en grootse daden van de Franken, behandelt hij het jaar 591. Het regende onophoudelijk en rivieren overstroomden. Het hooi werd verpest en de oogsten waren mager.

Historici hadden lang het idee dat eikelmeel uitsluitend armeluisvoedsel was in tijden van schaarste of op plekken waar geen graan beschikbaar was. Inmiddels denken ze dat eikels ook als lekkernij op de tafels van de elite belandden. Voedselhistoricus Andrea Maraschi van de Universiteit van Bari schreef er een artikel over in het digitale tijdschrift The Medieval Magazine. Eikels kregen in het Westen in de 15de eeuw een opwaardering, maar waarom is niet duidelijk. Medische adviesboeken gericht op de elite raadden eikels aan voor wie lichaamsvocht wilde vasthouden. In de 16de eeuw ontwikkelden koks van adellijke huizen recepten met eikels. Natuurlijk maakten ze de gerechten wel onbereikbaar voor gewone mensen, door dure ingrediënten zoals suiker of specerijen, of door de eikels als bijgerecht te serveren bij een wildschotel (jagen was het voorrecht van de adel).

De Eik: Een Veelzijdige Boom

Het kost een eikenboom gemiddeld 25-30 jaar voordat hij smakelijke vruchten voortbrengt. Meestal worden ze zo’n 300 jaar oud, maar ze kunnen zelfs 1000 jaar oud worden. Van het geslacht Eik (Quercus) kennen we zo’n 600 soorten loofbomen. In Nederland kennen we de wintereik en de zomereik naast de exoot de Amerikaanse eik. Als we het in Nederland hebben over de eik, bedoelen we de zomereik. Zo’n 5 procent van de eiken in de Nederlandse natuur is een wintereik. Nederland telt ongeveer 100 miljoen bomen. 20 miljoen daarvan zijn eikenbomen.

Een eikel valt niet ver van de boom en kan onder het bladerdak van de boom niet uitgroeien. Hij is dus aangewezen op dieren om de eikel verder van de boom te verplaatsen. Door muizen, gaaien en eekhoorns verspreiden de eikels zich en kan een eikel op een nieuwe plaats tot een boom uitgroeien.

Het Oogsten en Bewaren van Eikels

Je raapt ze tussen oktober en december. Je kunt eikels rapen van oktober tot december. Raap je bij meerdere eiken? Pluk geen groene eikels uit de boom. Gebruik geen groene eikels, pluk al helemaal geen verse van de boom en laat ook eikels met een gaatje erin lekker op de grond liggen.

Als je ze even wil bewaren kun je ze uitspreiden en laten drogen. Bewaar ze daarna in een katoenen tas, mand of op een rek op de vloer. Mix ze elke week even door en haal de eikels weg die er niet goed uitzien.

Na het drogen scheid je de schillen en de noten van elkaar. Het kan zijn dat het bruine vliesje er nog niet goed af deze mag je laten zitten maar je kan het er ook afhalen. Dit doe je door is de noten in je handen door elkaar te wrijven/kneden en dan komt het vanzelf los.

Tannine Verwijderen: De Sleutel tot Eetbare Eikels

Eigenlijk kun je alle soorten eikels eten, al verschilt het per soort hoeveel tannine erin zit. Alle soorten eikeltjes zijn eetbaar. Ze verschillen alleen in afmeting en gehalte van tannine (bitterstof). Tannine werd vroeger gebruikt om huiden van dieren te verven, wol te verven en een aantal huidaandoeningen te behandelen. Als wij grote hoeveelheden tannine eten is dit slecht voor onze nieren. Tannine is slecht voor onze nieren, dus spoelen we er van tevoren uit.

Er zijn twee manieren om dit te doen. Met koud water behoud je het zetmeel. Je kunt je meel dan goed gebruiken voor brood, cakes en dergelijke. Doe je het met warm water?

Koude Methode

Koud uitlogen van de eikeltjes doe je om het tannine uit de eikeltjes te halen, dit is de stof die voor een bittere smaak zorgt. Als wij grote hoeveelheden tannine eten is dit slecht voor onze nieren. Mijn voorkeur gaat uit naar koud logen omdat dan de vitamines en mineralen beter bewaard blijven en ook omdat het zetmeelgehalte behouden blijft.

Neem een katoenen doek (deze krijgt vlekken). Leg de doek in een grote pan en doe hier de eikel slurry in en vul de pan verder af met water.

Indianen legden vaak manden met eikels in rivieren of beken. Stromend water verwijdert snel tannines. Dus als je een riviertje/meertje in de buurt hebt zou ik het zeker proberen.

Warme Methode

Eerst de meest tijdrovende methode. Pel de eikels en snijd de viezige stukjes eraf. De goede stukken leg je in het water. Heb je alle eikels gepeld? Maal ze dan grof en leg de stukjes in een kom water. Laat ze weken en kneed ze eventueel wat door. Door de tannine wordt het water bruin. Ververs het vieze water en herhaal het proces tot het water helemaal helder blijft. Vermaal de eikelstukjes nu helemaal tot meel en droog het meel op 60 graden in de oven.

Kook je eikels 20 minuten in een pan met veel water en wat zout. De velletjes komen dan los. Deze haal je uit het water, want ze zijn erg bitter. Ook dit water wordt bruin door de tannine. Gooi het na de 20 minuten weg en voeg nieuw (kokend!) water toe. Herhaal dit tot het water niet meer bruin wordt. Dat is minimaal 5 keer. Laat de eikels dan afkoelen, haal de vliesjes eraf en maal ze tot meel.

Eikelmeel Drogen

Om het meel te drogen kun je dan doen met behulp van een dehydrator of met een oven. Wij hebben geen dehydrator en gebruiken dus een oven. Verdeel de meel gelijkmatig op een bakplaat en zet deze in de oven op +- 60 graden en zet de oven deur of een kiertje . Als het meel droog is kun je het verpakken, invriezen of in een pot bewaren.

Recepten met Eikels

Online zijn veel recepten te vinden met eikels. Van een bittere eikel tot een heel lekker koekje!

Eikeltjeskoffie

Eikeltjeskoffie werd gedronken in tijden van schaarste, waaronder in WOII. Eikelcacao of eikelkoffie is niet enkel een koffiesurrogaat maar heeft genezende eigenschappen. Het werd in de volksgeneeskunde gebruikt tegen kinderbuikloop, bloedarmoede, Engelse ziekte, huidaandoeningen en nog meer.

Eikeltjeskoffie maak je van in de gepelde, in 8 stukjes gesneden eikeltjes. Roosteren: Je roostert ze in de oven voor 30 minuten op 130 graden, daarna voor 20 minuten op 200 graden. Ze worden zwart, dit is de bedoeling. Als ze klaar zijn laat je ze afkoelen en kun je ze tot poeder vermalen in je keukenmachine of koffiemaler. Je gebruikt ongeveer 1 el per kopje koffie.

Gezondheidsvoordelen van Eikels

Eikels zijn overvloedig en buitengewoon voedzaam. Er zit vitamine C, B1, B3, B3, B5 en vitamine B6 in. Daarnaast ook magnesium, calcium, koper, zink, mangaan, ijzer, kalium en fosfor. Het heeft lage glycemische- en insuline indexen. Eikels leveren zelfs alle acht essentiële aminozuren, wat betekent dat ze een compleet eiwit zijn en niet gecombineerd hoeven te worden met ander voedsel. Ze bevatten ongeveer 54% koolhydraten, 30% vet, 7,5% proteïne.

Eikels in de Moderne Keuken

Sinds kort is de eik als voedselbron weer populairder aan het worden. In Twente hebben Jifke en Gerben met hun plan om een eikelboerderij op te zetten een wedstrijd gewonnen. De prijsvraag met de naam Brood & Spelen moest ‘radicale plannen’ opleveren waar de overheid wat mee kan om de leefbaarheid van het platteland te redden. Ze hebben becijferd dat 1 hectare eiken zo’n 1000 kilo eikels oplevert. Wanneer je uitsluitend die zou eten, kunnen ongeveer vier mensen daar het hele jaar volledig van leven.

Duurzaamheid en de Toekomst van Eikels

Met Project Acorn wil Ben Brumagne de voedingsmarkt veroveren. Want elk jaar blijven er duizenden tonnen eikels liggen op de grond. Ook in de landbouw moeten we naar duurzamere alternatieven op zoek en kunnen eiken oplossingen bieden. De eiken bieden schaduw voor koeien tijdens hete zomers, later zijn ze een bron van voedsel en op het einde van de rit zorgen ze voor het beste hout. Klimaatveranderingen zorgen er voor dat het niet alleen warmer zal worden, maar ook droger. Ons waterpeil is in Vlaanderen alarmerend laag waardoor boeren zelfs water halen bij de Waalse buren. Bomen hebben veel minder beregening nodig omdat ze met hun wortels zelf water kunnen zoeken. Ook houden ze water beter vast.

Voedingswaarde van Eikels

Eikels zijn een voedzame voedselbron die rijk is aan koolhydraten, vezels, eiwitten en mineralen. Ze bevatten ook gezonde vetten en antioxidanten. De exacte voedingswaarde van eikels varieert afhankelijk van de eikensoort en de manier van bereiding. Over het algemeen zijn eikels een goede bron van mangaan, magnesium, kalium en ijzer. Ze bevatten ook vitamine B6 en vitamine E.

Kanttekeningen en Veiligheid

Hoewel eikels een waardevolle voedselbron kunnen zijn, zijn er enkele kanttekeningen en veiligheidsaspecten waarmee rekening moet worden gehouden. Het is belangrijk om eikels te verzamelen van plekken waar geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt. Daarnaast is het essentieel om de tannines op de juiste manier te verwijderen om gezondheidsproblemen te voorkomen. Mensen met een notenallergie moeten voorzichtig zijn bij het consumeren van eikels, omdat er een kruisreactie kan optreden. Het is altijd aan te raden om met een kleine hoeveelheid te beginnen en te kijken hoe je lichaam reageert.

labels: #Ei

Zie ook: