Als je mensen een vis uit grachten wilt voorschotelen, zal je ze moeten overtuigen dat de vis niet vervuild is. Vissen kunnen namelijk schadelijke stoffen opnemen als ze in een vervuilde omgeving leven. De grachten en het oppervlakte water zijn de afgelopen jaren een stuk schoner geworden, maar geldt dat ook voor de vissen?

Vervuiling in Vissen

Vissen kunnen grote hoeveelheden toxische stoffen opslaan, zoals zware metalen en dioxines. Hoe vervuild een vis is, hangt af van de soort en de leefstijl. Een vis die hoger in de voedselkringloop staat, is over het algemeen meer vervuild. Een watervlo neemt de chemische verontreiniging op en slaat deze in kleine vetdruppeltjes op. Watervlo-etende vis zal die vetdruppeltjes dan ook weer binnenkrijgen. Na het eten van duizenden watervlooien zal de vis in verhouding een grotere hoeveelheid vervuiling me dragen. Bij een roofvis is de vervuiling uiteindelijk het grootst.

Hoe vervuild een roofvis is, ligt ook aan zijn dieet. Als de vis vooral bodemwoelers en bodemdieren eet, is het waarschijnlijk dat hij meer vervuild zal zijn. Karper en barsem zijn bodemwoelende vissen. Zwangere vrouwen worden door het Voedingscentrum geadviseerd bepaalde vissoorten niet te eten. Zo wordt afgeraden om wilde palingen en wolhandkrab te eten uit de Nederlandse wateren.

Ook is er het advies om geen roofvis te eten zoals snoek, snoekbaars, paling, tonijn en koningsmakreel. Vanwege de gezondheidsvoordelen van vis wordt wel geadviseerd om vis te eten. Het consumeren van vis heeft een positief effect op de ontwikkelen van het hersenen en zenuwstelsel en beschermt tegen hart- en vaatziekten.

Vis uit sommige wateren bevat zoveel vervuiling dat het niet meer toegestaan is om deze vis te vangen of te verhandelen. Om deze reden is er voor paling en wolhandkrab op een aantal gebieden een vangstverbod. Omdat paling zo vervuild bleek is er ook onderzocht hoe vervuild de andere zoetwatervissen zijn in Nederland. Uit dit onderzoek bleken alle onderzochte schubvissen (blankvoorn, brasem en snoekbaars) te voldoen aan de Europese veiligheidsnormen voor dioxines en zware metalen zo ook de geteste snoekbaars uit het Noordzeekanaal.

Veel van de huidige vervuiling bevindt zich vooral op de bodem en is daar terecht gekomen door lozing. Totdat de Wet verontreiniging oppervlakte water in 1970 werd ingevoerd kon men al zijn afvalwater lozen in het oppervlakte water. In Amsterdam is Waternet verantwoordelijk voor het opruimen en opschonen van de vervuiling. Een deel van vervuilde gebieden is ondertussen opgeschoond.

Controle en Veiligheid

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bewaakt de veiligheid van het voedsel. Zij controleert vissers of de vis voldoet aan de voedsel veiligheidsnormen van de warenwet. De NVWA doet dit tijdens de aanlandkeuring. De aanlandkeuring vindt meestal plaats bij de visafslag of bij vissers zelf. Niet alle binnenwatervissers brengen hun vis naar de visafslag maar verkopen het direct aan de groothandel of detailhandel. Als de NVWA vermoedt dat vis van een beroepsvisser niet voldoet aan de normen dan zal er een onderzoek ingesteld worden.

Hoe veilig het is om vis te eten uit de grachten is vooral afhankelijk van hoe vaak je de vis eet. Vervuilde paling wordt niet gezien als een risico voor de consument omdat de gemiddelde consument weinig paling eet. Het consumeren van paling vormt wel een risico voor de paling sportvissers die 1 keer maand zelf gevangen paling eten. Zelfs voor de groep ‘palingliefhebbers’ verwacht de RIVM niet dat ze een gezondheidsrisico lopen. Dit komt doordat het huidige paling aanbod vooral afkomstig is van de schonere kweekpaling.

Schubvis is minder vervuild dan paling en wolhandkrab. Zo nu en dan een vis uit de grachten eten zou dus zonder gezondheidsrisico moeten kunnen.

Snoek en het Ecosysteem

De snoek is een heel belangrijke speler in het ecosysteem. Met zijn gevarieerde dieet van vissen, kikkers, rivierkreeften en soms een vogeltje, houdt de snoek het evenwicht in stand. Voor hem zijn plantenrijk en helder water en verschillende diepe en ondiepe plaatsen belangrijk. Zo kunnen wij blijven genieten van de snoek: het symbool voor een ecologisch gezond en gevarieerd zoetwatermilieu.

Belangrijke voorwaarden voor de snoek

  • Verblijfplaatsen: De snoek is goed gecamoufleerd en kan zich verschuilen tussen onderwater- en oeverplanten. Wanneer deze afwezig zijn, gebruikt een jonge snoek drijfbladplanten, zoals waterlelie en gele plomp.
  • Voedsel: De snoek is een roofvis en eet andere vissen. Hij kan in één dag tot 30% van zijn lichaamsgewicht eten. Ze hebben een gevarieerd menu van vissen, rivierkreeften, amfibieën en zelf vogels en knaagdieren.
  • Veiligheid: De snoek heeft schoon, zuurstofrijk water nodig om te overleven en beschutting zoals waterplanten om zich te verbergen. Voor de voortplanting zijn rustige, ondiepe wateren nodig met veel planten, waar ze de eitjes veilig kunnen afzetten.
  • Verbinding: Het verbinden van wateren maakt de leefgebieden groter en daarmee een grotere variatie aan biotopen. Het is daarom van belang om versnippering tegen te gaan en waterpeilen, vooral in polders, gelijk af te stellen.
  • Voortplanting: Vanaf een watertemperatuur van zo’n drie graden wordt gepaaid in ondieper water. Als dit er niet is, gaat de snoek op zoek naar een geschikt paaigebied en doet dan dus ook aan paaimigratie.

Vis in een Gezonde Voeding

Vis is onderdeel van een gezonde voeding en staat in de Schijf van Vijf. Vis is goed voor de gezondheid, met name vanwege de visvetzuren die goed zijn voor hart en bloedvaten. Het algemene advies is om 1 keer per week vis te eten, bij voorkeur vette vis.

Type Vis

  • Vette vissoorten: bevatten van nature meer dan 10 % vet.
  • Matig vette vissoorten: bevatten van nature 2 tot 10 % vet.
  • Magere vissoorten: bevatten van nature 0 tot 2 % vet.

Eet bij voorkeur verse of niet toebereide of voorbewerkte diepvriesvis. Wil of kun je geen vis eten? Je kunt vis niet 1 op 1 vervangen, omdat niet precies duidelijk is waarom vis zo gezond is. Wel kun je visvetzuren binnenkrijgen door visolie- of algenoliecapsules te slikken. Ook bestaan er producten waaraan visvetzuren zijn toegevoegd.

Bewaren van Vis

  • Verse vis bewaar je zo dicht mogelijk bij het vriespunt.
  • Magere vis is in de vriezer ongeveer 6 maanden houdbaar.
  • Vette vis blijft ingevroren 3 maanden goed, net als bereide vis, zoals kibbeling en gerookte paling.

Aanbevelingen en Voorzorgsmaatregelen

Het advies is om 1 keer per week vis te eten, bij voorkeur vette vis. Voor de algemene populatie levert meer dan 1 keer per week vis eten geen extra gezondheidswinst en gaan wel veiligheids- en duurzaamheidsaspecten een rol spelen. Omdat er vooral in vette vis schadelijke stoffen kunnen zitten, is het verstandig om af te wisselen met de vissoorten. Als je zwanger bent is het belangrijk om voldoende vis te eten, namelijk 2 keer per week. Daarbij kies je 1 keer voor vette vis en 1 keer voor magere vis. Voor jonge kinderen adviseren we een kleine portie vis. We raden het regelmatig eten van zelfgevangen zoetwatervis uit Nederlandse wateren af. Vooral zoetwatervissen die veel vet bevatten (paling, aal en forel) kunnen verontreinigd zijn met stoffen zoals zware metalen, PCB's, dioxines of PFAS.

labels:

Zie ook: