Het verpakken van voedsel in blik is een uitvinding die de wereld heeft veranderd. Het maakte het mogelijk om voedsel langer te bewaren, te vervoeren en te distribueren over grote afstanden. Het droeg ook bij aan de ontwikkeling van de voedingsindustrie, de wetenschap en de technologie. Maar hoe is het blik ontstaan en hoe heeft het zich ontwikkeld door de jaren heen?

De Geschiedenis van het Blik

De eerste persoon die het idee had om voedsel in blik te verpakken was de Franse kok en banketbakker Nicolas Appert. Hij deed dit in reactie op een wedstrijd die in 1795 werd uitgeschreven door de Franse regering, die een prijs van 12.000 francs beloofde aan degene die een methode kon bedenken om voedsel langdurig te conserveren voor het leger en de marine. Appert ontdekte dat voedsel dat in glazen flessen werd gekookt en vervolgens hermetisch werd afgesloten, niet bedierf.

Appert kreeg de prijs van de Franse regering, maar zijn methode had een aantal nadelen. De glazen flessen waren zwaar, breekbaar en duur. Bovendien was het kookproces tijdrovend en moeilijk te controleren. Daarom begon men al snel te zoeken naar alternatieve materialen om voedsel in te verpakken. Een van hen was Peter Durand, een Britse koopman die in 1810 een patent kreeg voor het gebruik van ijzeren blikken met een laagje tin om voedsel te bewaren, dit waren de eerste conservenblikken.

Hij verkocht zijn patent aan Bryan Donkin en John Hall, twee ingenieurs die een fabriek openden in Londen om voedsel in blik te produceren. Zij verbeterden het proces door stoommachines te gebruiken om de blikken sneller te koken en te sluiten. Het blik werd al snel populair over de hele wereld, vooral onder ontdekkingsreizigers, kolonisten en soldaten die langdurig voedsel nodig hadden. Het blik maakte het mogelijk om nieuwe soorten voedsel te introduceren in verschillende regio’s, zoals ananas, sardines en tomaten. Het blik stimuleerde ook de groei van de landbouw, de visserij en de veeteelt, omdat er meer vraag was naar grondstoffen voor het verpakken van voedsel, en vergeet ook de verfblikken niet.

Het blik had echter ook zijn uitdagingen en beperkingen. Een daarvan was het openen van de blikken, wat een moeilijke en gevaarlijke taak was. De eerste blikopeners werden pas in 1855 uitgevonden door Robert Yeates, een Engelse snijder. Voor die tijd gebruikten mensen messen, hamers, beitels of zelfs geweren om de blikken open te breken. Een ander probleem was het risico op bederf of vergiftiging door slechte hygiëne of defecte afdichtingen.

In de loop van de 19e en 20e eeuw werd het blik verder verbeterd en gediversifieerd. Een van de belangrijkste innovaties was de introductie van het aluminium blik in 1959 door de Amerikaanse firma Reynolds Metals Company. Het aluminium blik was lichter, goedkoper en gemakkelijker te recyclen dan het ijzeren blik. Het werd al snel het meest gebruikte materiaal voor het verpakken van dranken, zoals frisdrank en bier. Een andere innovatie was de ontwikkeling van het zelfopenende blik in 1962 door de Amerikaanse uitvinder Ermal Fraze. Het zelfopenende blik had een lipje dat kon worden getrokken om een gat in het blik te maken, waardoor een blikopener overbodig werd.

Het blik bleef zich aanpassen aan de veranderende behoeften en voorkeuren van de consumenten. Zo werden er nieuwe vormen, maten en ontwerpen van blikken geïntroduceerd, zoals het slanke blik, het ovale blik en het hersluitbare blik. Ook werden er nieuwe technieken toegepast om de kwaliteit, de veiligheid en de houdbaarheid van het voedsel in blik te verbeteren, zoals pasteurisatie, sterilisatie, vacuümverpakking en additieven.

Het blik is nog steeds een van de meest gebruikte en veelzijdige vormen van voedselverpakking ter wereld. Volgens de World Packaging Organisation werden er in 2019 meer dan 300 miljard blikken geproduceerd en geconsumeerd wereldwijd. Het blik biedt vele voordelen, zoals duurzaamheid, recycleerbaarheid, draagbaarheid en betaalbaarheid.

Voordelen van Kant-en-klare Maaltijden in Blik

  • Gemak: Kant-en-klare maaltijden in blik zijn snel en gemakkelijk te bereiden, wat ideaal is voor drukke dagen.
  • Houdbaarheid: Voedsel in blik is lang houdbaar, waardoor je altijd een voorraad in huis kunt hebben.
  • Betaalbaarheid: Blikvoeding is vaak goedkoper dan verse ingrediënten of maaltijden uit de supermarkt.
  • Geen verspilling: Omdat blikvoeding lang houdbaar is, voorkom je voedselverspilling.

Nadelen van Kant-en-klare Maaltijden in Blik

  • Minder voedingsstoffen: Vitamines die oplosbaar zijn in water, zoals vitamine B en C, raken beschadigd door verhitting. Daardoor bevat eten uit blik minder van deze belangrijke vitamines. Dat kan een reden zijn om geen groenten en fruit uit blik te gebruiken voor je gerechten.
  • Bisfenol A: Het plastic laagje aan de binnenkant van een blikje kan bisfenol A bevatten. Deze stof heeft het vermogen om uit het plastic in de voeding te trekken. Het is zelfs zo dat eten uit blik de voornaamste bron is van onze blootstelling aan bisfenol A.
  • Ongezonde toevoegingen: Eten in blik kan toegevoegde suiker, zout en conserveringsmiddelen bevatten.
  • Smaak en textuur: De smaak en textuur van voedsel in blik kan anders zijn dan verse producten.

Gezondheidsaspecten van Eten uit Blik

Over eten uit blik zijn de meningen verdeeld. Sommigen beweren dat het net zo gezond is als vers voedsel. Anderen stellen dat eten uit blik minder voedingsstoffen bevat. Wéér anderen waarschuwen voor ongezonde toevoegingen. Hoe gezond is eten uit blik nu eigenlijk?

In eten uit blik blijven de macronutriënten behouden. Dit zijn de vetten, koolhydraten en eiwitten. Ook vetoplosbare vitamines, zoals vitamine A en E, zouden veelal in stand blijven. Onderzoekers zijn nagegaan of ingeblikte voedingsmiddelen met veel vitamine A, zoals wortels, nog altijd veel van deze vitamine bevatten. Dat bleek het geval te zijn.

Het blijkt trouwens dat sommige voedingsstoffen, zoals antioxidanten, toenemen door verhitting. Zo stijgt de hoeveelheid antioxidanten in tomaten en mais als deze groenten worden verhit.

Bisfenol A

Als je wel eens een blikje hebt bekeken, heb je waarschijnlijk gezien dat de binnenkant met plastic is bekleed. Dit is om het voedsel niet in contact te laten komen met het metaal. Het plastic laagje aan de binnenkant van een blikje kan bisfenol A bevatten. Deze stof heeft het vermogen om uit het plastic in de voeding te trekken. Toen wetenschappers bijna tachtig ingeblikte voedingsmiddelen checkten op de aanwezigheid van bisfenol A, bleken ze bijna allemaal te zijn verontreinigd met deze stof. Het is zelfs zo dat eten uit blik de voornaamste bron is van onze blootstelling aan bisfenol A.

Er is een onderzoek waarbij de deelnemers vijf dagen lang iedere dag soep uit blik aten. De hoeveelheid bisfenol A in hun urine nam in die tijd met maar liefst 1.000 procent toe.

Ongezonde toevoegingen

Eten in blik kan toegevoegde suiker, zout en conserveringsmiddelen bevatten. Suiker is niet al te best voor je lijn, omdat je hiermee ineens veel energie binnenkrijgt. Je lichaam slaat overtollige energie op als vet en eten in blik kan dus bijdragen aan het vetrandje op je buik, benen of billen.

Zout krijgen we vaak al voldoende binnen. Te veel zout is niet gezond, zeker niet als je al een hoge bloeddruk hebt. Kijk dus vooral bij de ingrediënten op het etiket of er zout is toegevoegd. Ook blikvoeding die conserveringsmiddelen bevat, kun je beter vermijden.

Koop alleen onbeschadigde blikjes

Mocht je besluiten om eten uit blik te kopen, laat blikken waar een deuk in zit dan staan. Hoewel de kans klein is, kunnen blikken die niet goed geconserveerd of open zijn schadelijke bacteriën bevatten. Ook blikken die uitpuilen, gebarsten zijn of lekken kun je beter niet meenemen.

Kant-en-klaar Maaltijden: Alternatieven en Overwegingen

Natuurlijk kun je soms een kant-en-klaar maaltijd eten. Op een dag dat je misschien minder tijd hebt om te koken is dat altijd nog een beter alternatief dan een patatje of een pizza. Gebruik gewoon je verstand en vul je maaltijd evt. aan met fruit of een salade om toch aan de benodigde voedingsstoffen te komen. Als je maar gevarieerd eet en de bekende voedingsregels aanhoudt, kan het helemaal geen kwaad af en toe kant-en-klaar te eten.

Let op! Veel stoommaaltijden bevatten aanzienlijk minder groente dan op de verpakking staat vermeld. Van de twintig onderzochte stoommaaltijden bevatten er vijftien minder groenten dan op de verpakking staat. Dit blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond.

In dit onderzoek heeft de Consumentenbond de stoommaaltijden van AH, C1000 en Borgondi/Jumbo onderzocht. De diepvriesmaaltijd zalm met spinazie van de Albert Heijn komt er het slechtst af: hierin wordt 108 gram groente beloofd terwijl er maar 67 gram groente in zat, een verschil van 38 procent. Ook de Albert Heijn kip sweet chilisaus scoort slecht. Hier zit 23 procent minder groente in dan op de verpakking staat.

Gelukkig zijn er ook uitschieters in positieve zin te melden, beiden overigens stoommaaltijden van de AH. Zo bevat de zalmfilet-maaltijd van Albert Heijn 22 procent meer groente dan op de verpakking staat. Ook de Kabeljauwfilet met broccoli, wortel en courgette bevat beduidend meer groente dan vermeld op de verpakking.

Bewerkt Voedsel: Niet Altijd Slecht

Sterk bewerkt eten is enorm slecht voor onze gezondheid. Het zou het risico op diabetes, hartfalen en onder andere de ontwikkeling van verschillende vormen van kanker verhogen. Met name het eten van bewerkt vlees en het drinken van suikerrijke dranken (zoals frisdrank en sap) zouden schadelijk zijn voor onze gezondheid. Maar een nieuwe studie liet zien dat het niet alleen maar kommer en kwel is. Sommige bewerkte producten kunnen zelfs bijdragen aan een betere gezondheid. Verwarrend?

Bewerkt eten of sterk bewerkt eten is (volgens de vaak gehanteerde ietwat wollige definitie) voeding die industrieel wordt geproduceerd van gedeconstrueerde en gemodificeerde voeding waarbij er extra toevoegingen worden gedaan om producten bijvoorbeeld lekkerder te maken of langer houdbaar. Voorbeeld zijn vleeswaren, koekjes, chips, zoutjes, kant-en-klare maaltijden en gesuikerde fris- en fruitdranken.

Een rauw stuk kipfilet uit de supermarkt is geen voorbeeld van bewerkt voedsel. Gegaarde kipfilet voor op brood (met vaak toevoegingen zoals kaliumlactaat, natriumasorbaat, dextrose, bamboevezel en natriumnitriet) is dat wel. Uit onderzoek blijkt dat zo’n 50-60% van onze huidige energie-inname komt van bewerkt voedsel.

Van kwaad tot erger

Internationaal wordt er een verdeling gemaakt in vier klassen:

  1. Onbewerkt eten zoals vers fruit, verse groenten, granen en verse vis en vlees.
  2. Minimaal bewerkt eten waar alleen culinaire ingrediënten zijn toegevoegd zoals zout, peper, olie en suiker.
  3. Bewerkt eten zoals kaas, fruit in siroop, vis in blik, brood
  4. Sterk bewerkt eten zoals snacks, frisdrank, vleeswaren

Tot op heden was vooral bekend dat bewerkt vlees en suikerrijke dranken bij kunnen dragen aan een ongezonder voedingspatroon. Maar over het effect van andere producten was minder informatie beschikbaar.

Een grootschalige studie waarbij 266.666 mensen uit zeven Europese landen (inclusief Nederland) jarenlang gevolgd werden heeft ons meer inzicht gegeven in welke producten je echt liever vermijdt en welke producten misschien niet zo schadelijk zijn. Gemiddeld kwam 33% van de energie van de deelnemers uit sterk bewerkte voeding. Nederland lag hierbij precies op het gemiddelde, in tegenstelling tot Italië (16 procent) en Denemarken (45).

De conclusie van de studie: Een grotere inname van bewerkt voedsel hangt samen met een hoger risico op het ontwikkelen van kanker en cardio-metabole ziekten. Onbewerkt, vers voedsel heeft de voorkeur. Maar het concept van bewerkt voedsel is te ruim. Sommige producten zijn niet gerelateerd aan het ontstaan van verschillenden aandoeningen. Zo zouden bijvoorbeeld brood (soms ook sterk bewerkt) of bepaalde ontbijtgranen die wel veel vezels bevatten het risico op bepaalde aandoeningen juist verminderen.

Uit deze (en andere) studie(s) komt duidelijk naar voren dat je het liefst zo weinig mogelijk bewerkt vlees en frisdranken consumeert. Dat wil niet zeggen dat je geen vlees moet eten maar liever kies je voor rauwe kip, rundvlees of stukken varkensvlees die je zelf marineert en bereidt. Voor de overige bewerkte producten in je dieet kun je proberen een beter alternatief te vinden dat wel de voordelen van het product geeft (zoals vezels, eiwit of vitaminen), maar niet de nadelen.

Kant-en-klaarmaaltijden zijn niet bepaald de meest gezonde keuze. De Consumentenbond zegt op basis van eigen onderzoek dat veel kant-en-klaarmaaltijden van onlineaanbieders ongezonder blijken dan beweerd. De bond onderzocht 224 bezorgmaaltijden van vijftien verschillende onlinediensten. Daarvan bleken er maar acht een gezonde maaltijd te zijn volgens de richtlijnen van het Voedingscentrum. De schoen wringt volgens de onderzoekers in de hoeveelheid zout. Gemiddeld bevatten de maaltijden 3 gram zout, terwijl dit volgens de richtlijnen maximaal 2 gram zou moeten zijn.

Mealpreppen: Een Gezonder Alternatief?

Mealpreppen bereid je meerdere maaltijden tegelijkertijd voor, zodat je 3-4 dagen erna weinig tijd meer hoeft te besteden aan het koken. Er zijn verschillende voor- en nadelen van mealpreppen.

Voordelen van Mealpreppen

  • Tijdbesparing: Je bent één keer een paar uur kwijt aan koken en de rest van de week niet meer.
  • Gezondere keuzes: Je denkt na over wat je wilt eten op een moment dat je geen honger hebt, zo maak je makkelijker een gezondere keus.
  • Meer groenten: Het is een stuk makkelijker om hele partijen groenten te bereiden.
  • Gewichtsbeheersing: Je kookt afgepast, waardoor je minder snel teveel eet.
  • Geldbesparing: Je kunt groter inkopen en minder geld uitgeven aan kant-en-klaarmaaltijden.

Nadelen van Mealpreppen

  • Verlies van vitaminen: Door het bewaren van bereide voedingsmiddelen is er enige mate van verlies van vitaminen.
  • Veel afwas: Veel bakjes betekent veel afwas.
  • Volle koelkast: Veel bakjes nemen veel ruimte in de koelkast in beslag.
  • Minder spontaniteit: Spontane trek in iets anders is lastiger te realiseren.

Convenience Producten in de Horeca

Convenienceproducten zijn een uitkomst voor de professionele keuken, maar ook in het café. Vooral vanwege de tijdwinst die het gebruik ervan oplevert. Maar er zijn, bij overmatig gebruik van bepaalde soorten convenienceproducten, ook nadelen.

In de horeca wordt bij een grote groep restaurants veel gebruikgemaakt van convenienceproducten, zowel van halffabrikaten als van kant-en-klare producten. Een deel van deze producten kan veel zout bevatten, waardoor het eindproduct ook erg zout wordt. Met het zelf bereiden van alle eindproducten weet je precies wat je gebruikt. Met convenienceproducten heb je simpelweg minder sturing.

De richtlijnen van het Voedingscentrum schrijven bepaalde ’inhoudseisen’ voor een goede avondmaaltijd voor, en daar wordt ook in de horeca niet altijd aan voldaan. Per portie bevat deze 400 tot 700 kilocalorieën en het bestaat voor ten minste 150 gram uit groente. Met name het aandeel van groenten is binnen de horeca ondervertegenwoordigd, het is toch vaak vlees of vis met ‘iets erbij’.

Op het vlak van zout wordt een maximum van twee gram zout aanbevolen voor de avondmaaltijd, met een maximum van zes gram per dag. Zo’n kant-en-klare portie nasi uit de supermarkt bevat al gauw vijf gram zout, dus dan zit je al bijna op het dagelijkse maximum, en dat met één maaltijd!

De keuze voor kinderen valt nog tegen. Kinderen zijn binnen de horeca een beetje een vergeten groep, terwijl het aanbieden van andere keuzes op het gebied van smaakontwikkeling zeer wenselijk is. En dan de groenten, die worden vaak al helemaal vergeten bij een kindermenu. Het gaat, naast friet, meestal niet verder dan een beetje appelmoes. Gelukkig zijn er wel restaurants die het menu voor volwassenen ook aanbieden voor kinderen, maar dan met een aangepaste portionering.

Landelijk gezien zijn producenten van convenienceproducten langzaam op de goede weg. Dat komt ook door het Nationaal Preventieakkoord van staatssecretaris Blokhuis. Inderdaad, daarin worden nieuwe criteria opgenomen, vooral voor de consumentenmarkt. We zien dat producenten van producten zoals kaas en brood daar goed mee op weg zijn; daar zit steeds minder zout in. Bij andere productgroepen gaat het wat langzamer. Het idee achter het akkoord is, dat consumenten steeds minder zout, suiker en verzadigde vetten binnenkrijgen zonder dat ze daar over hoeven na te denken.

Groente uit Blik, Pot of Diepvries

Groente uit blik of pot en diepvriesgroente bevatten evenveel voedingsstoffen als onbewerkte groente. In groente zit onder andere vitamine C, vitamine A, foliumzuur, kalium, ijzer en calcium. De hoeveelheden voedingsstoffen zijn bij elke soort anders, maar zelfs binnen dezelfde soort kunnen verschillen bestaan.

Aan groente uit pot of blik kan zout en/of suiker zijn toegevoegd. Groente uit blik of pot staat daarom meestal niet in de Schijf van Vijf. Kies je voor groente uit pot of blik, kies dan een variant zonder toegevoegd suiker en/of zout.

Groente à la crème uit de diepvries of uit een pot staat niet in de Schijf van Vijf, omdat er meer vet en zout in zit dan in gekookte groente.

Mensen die veel groente en fruit eten hebben een lager risico op hart- en vaatziekten. Ook hangt het eten van groente samen met een lagere kans op darmkanker. Daarnaast is er een verband tussen het eten van groene bladgroente en een lager risico op diabetes type 2 en longkanker. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom groente de kans op ziekten verkleint. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van stoffen.

labels:

Zie ook: