Bijna alle Nederlanders krijgen meer zout binnen dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor de nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel. Meer dan 80% van de Nederlandse bevolking (waaronder veel kinderen en zelfs baby’s) krijgt meer zout binnen dan de maximale hoeveelheid van 6 gram zout per dag.

Maar wat zit er dan in zout wat het zo slecht maakt? 10 gram keukenzout bestaat uit twee stofjes; 4 gram natrium en 6 gram chloride. Samen met kalium, zorgen ze voor de juiste vochtbalans in het lichaam. Als je te veel zout eet, dan houdt het lichaam veel vocht vast.

Hierdoor zit er ook meer vocht in je bloed en stijgt de bloeddruk. Naar schatting voegen we zo’n 20% van de hoeveelheid zout die we binnenkrijgen zelf toe aan ons eten. Ongeveer 80% komt uit keukenzout dat fabrikanten toevoegen aan producten, zoals aan brood en kant-en-klaarmaaltijden. Ook medicijnen kunnen bijdragen aan de inname van natrium.

Hoeveel zout mag je maximaal binnenkrijgen op een dag?

De World Health Organisation (WHO) adviseert volwassenen om maximaal 5 gram zout per dag te eten.

De nieren van baby’s en kinderen kunnen nog niet veel zout aan. Als kinderen te veel zout binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Het advies is daarom om geen extra zout toe te voegen aan het eten van je baby of kind. Wij stoppen bij de Kleine Keuken nooit zout in onze producten.

Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen.

Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid. Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium.

Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten als smaakmaker, voor de houdbaarheid (vleesproducten, vis, zuurkool) of structuur (brood, kaas). De andere 20% voegen we zelf toe aan ons eten. In Nederland krijgen we vooral zout binnen via brood, vleesproducten en kaas. Natrium wordt ook in andere vormen toegevoegd aan ons eten.

Je nieren regelen de hoeveelheid natrium in je lichaam. Het zout uit je eten plas je weer uit. Hoeveel zout je precies nodig hebt, is moeilijk te zeggen. In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium. Voor baby's en kinderen ligt het advies voor de maximale hoeveelheid zout en natrium lager. De nieren van baby’s en kinderen kunnen namelijk nog niet veel zout aan. Als kinderen te veel zout binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Het advies is daarom om geen zout toe te voegen aan het eten van je baby of kind.

Een tekort doordat je te weinig zout binnenkrijgt via je eten komt zelden voor. In veel producten zit namelijk zout. Bovendien zorgt je lichaam dat je zo min mogelijk zout uitplast als je weinig zout binnenkrijgt. Een zouttekort kan wel ontstaan bij uitdroging, bijvoorbeeld door ernstige diarree of overgeven. Om uitdroging door diarree of overgeven te voorkomen, is het belangrijk om veel te drinken en daarbij zout te eten.

Negatieve effecten van te veel zout

Als je te veel zout binnenkrijgt, kan dat negatieve effecten hebben op je gezondheid:

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in je bloedvaten, wat de druk op je bloedvaten verhoogt. Je hart moet harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten helpt om je bloeddruk te verlagen. Als je 4,5 gram zout (1,8 gram natrium) per dag minder eet, daalt de bovendruk gemiddeld met 2 mmHg.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten. Je nieren regelen de hoeveelheid zout in je lichaam. Wanneer je veel zout binnenkrijgt, moeten je nieren extra hard werken om dit via de urine uit je lichaam te verwijderen.
  • Maagkanker.
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Voor sommige groepen is het extra belangrijk om niet te veel zout binnen te krijgen. Ouderen: als je ouder wordt gaat de werking van je nieren achteruit. Van zout kom je niet aan in gewicht. In zout zitten namelijk geen calorieën. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden. In ernstige gevallen wordt dit oedeem genoemd. Dit is een vochtophoping in het lichaam, meestal in de voeten, enkels en onderbenen. Ook kan het vocht zich ophopen in de longen. Door deze vochtophopingen kun je 1 tot 2 kilo zwaarder zijn, maar deze gewichtstoename is tijdelijk.

Wat te doen bij overmatige zoutinname?

Het NVIC wordt over de inname van keukenzout in het huis door zowel kinderen als volwassenen het hele jaar door geraadpleegd. Inname van een kleine hoeveelheid natriumchloride door (kleine) kinderen geeft gelukkig weinig problemen, indien men voldoende water kan drinken. Na inname van het zout treedt al snel een dorstreflex op. Door dan voldoende water te drinken kan meestal de natriumconcentratie weer voldoende verlaagd worden.

Het niet goed kunnen duidelijk maken van dorst, of niet zelfstandig toegang hebben tot water zijn extra risico factoren bij kleine kinderen en verstandelijk gehandicapten. Bij een grotere hoeveelheid ingenomen zout kan wel een serieuze en zelfs levensbedreigende vergiftiging ontstaan.

De kans op een hypernatriëmie, dit is een verhoging van de normale natriumconcentratie in het lichaam (gemiddelde normaalwaarde is 140 Na+ mmol/L, bij een spreiding van 136-146 Na+ mmol/L) en de ernst hiervan nemen toe met de ingenomen hoeveelheid natriumchloride. Na inname van een grotere overdosis natriumchloride kunnen snel, vaak binnen 30-60 minuten, door de hypernatriëmie ernstige verstoringen optreden van vitale functies. Als eerste symptomen worden dan gezien: misselijkheid, braken, diarree, buikkrampen, afwisselend lethargie en heftige opwinding.

Hypernatriëmie kan verder aanleiding geven tot uitdroging met afname van traanvocht, verminderde speekselvloed en dorst, zweten, hoofdpijn en duizeligheid. Van belang is het lichaamsgewicht te weten voor de inschatting van de ingenomen dosis natriumchloride in mg/kg lichaamsgewicht, en inzicht te hebben in de mate waarin het lichaam het te veel aan zout kan uitscheiden.

Echter, meestal is niet goed bekend bij (kleine) kinderen en dieren hoeveel zout er is ingenomen. Daarom zijn naast de geschatte ingenomen dosis, ook opgetreden symptomen en een bepaling van de Na+ concentratie belangrijk om inzicht te krijgen in de ernst van de vergiftiging.

Symptomen van te veel zout

De symptomen van een overmaat aan zout in het lichaam kunnen onopvallend zijn, maar de langdurige gevolgen kunnen je gezondheid aanzienlijk beïnvloeden. Een van de meest voorkomende verschijnselen is vochtretentie, wat zich uit in zwellingen, vooral in de voeten, enkels, handen of het gezicht. Het lichaam reageert op een hoge zoutinname met een verhoogde behoefte aan vocht om het overschot aan natrium in het bloed te verdunnen. Natrium verhoogt het bloedvolume, wat de druk op de vaatwanden verhoogt.

Een overbelast lichaam verbruikt meer energie om de balans van vloeistoffen en elektrolyten te reguleren. Verhoogde druk in de bloedvaten veroorzaakt door een overmaat aan natrium kan frequente en intense hoofdpijn veroorzaken.

Als je enkele van de hierboven genoemde symptomen ervaart, is het raadzaam je gezondheidstoestand met een arts te bespreken. Diagnostiek omvat meestal bloedonderzoek om het natriumgehalte te bepalen, bloeddrukmeting en evaluatie van andere symptomen.

Tips om zoutinname te verminderen

Veranderingen in eetgewoonten kunnen de zoutniveaus in het lichaam aanzienlijk beïnvloeden. Bewerkte voedingsmiddelen zoals conserven, instantsoep, vleeswaren of kazen bevatten vaak extreem veel zout. Leer de ingrediënten van voedingsmiddelen te lezen en kies die met een lager natriumgehalte. Kruiden en specerijen kunnen een geweldig alternatief voor zout zijn.

Water is essentieel voor het uitscheiden van overtollig natrium uit het lichaam. Kalium helpt de effecten van natrium in het lichaam in balans te brengen. Veel voedingsmiddelen bevatten van nature zout, maar het probleem zijn voornamelijk die waar zout aan is toegevoegd.

Het meeste zout vinden we in vleeswaren zoals worsten en ham, die zout gebruiken als conserveermiddel. Ook harde en smeerbare kazen bevatten veel zout. Zelfs gewoon brood kan verrassend zout zijn, vooral sommige soorten. Instantmaaltijden, soepen en sauzen hebben een hoog natriumgehalte, wat zorgt voor een langere houdbaarheid en sterke smaak.

Preventie is altijd beter dan het behandelen van de gevolgen. Zorg voor een gevarieerd dieet rijk aan verse voedingsmiddelen, houd je zoutinname in de gaten en meet regelmatig je bloeddruk.

Adviezen van een kinderarts

Je kunt beter geen zout geven aan jonge kinderen. Dat vormt een grote belasting voor de nieren en bij geregeld gebruik kan het tot hoge bloeddruk leiden. Datzelfde geldt voor vetten. Een te grote hoeveelheid vet, zoals die bijvoorbeeld in chips, kan bij wekelijks eten tot overgewicht leiden. Zulke schadelijke effecten kunnen worden voorkomen door de adviezen, zoals die er voor kinderen voor gezonde voeding liggen, op te volgen.

Het probleem zit hem erin dat een kind niet meteen ziek wordt als het zout en vet eet, maar je zet op die manier wel de eerste stappen naar een ongezond bestaan op oudere leeftijd. De gevolgen van fors overgewicht kunnen zich al op de tienerleeftijd voordoen. Denk hierbij aan problemen met gewrichten, schade aan de lever en diabetes type 2. Op latere leeftijd bestaat een risico op hart- en vaatziekten. Het is dus altijd verstandig om kinderen datgene te geven dat bijvoorbeeld via het consultatiebureau wordt geadviseerd en daarvan niet af te wijken.

labels:

Zie ook: