Het is belangrijk om te weten hoe je een zieke kip kunt herkennen en, afhankelijk van de symptomen, de ziekte te identificeren en te behandelen met de juiste behandeling. Kippen kunnen door verschillende redenen ziek worden, maar laten dit vaak niet goed zien. Een zieke kip probeert zich zo normaal mogelijk te gedragen, omdat zwakkere kippen namelijk vaak gepest worden door de rest van de groep. Er zijn een aantal kenmerken waaraan je een gezonde kip kunt herkennen. Observeer je kippen regelmatig.

Hoe herken je een zieke kip?

Een gezonde hen of haan scharrelt druk rond in het kippenhok, is sociaal en heeft een glanzend verenkleed. Gezonde kippen zijn altijd in de weer, ze scharrelen rond, springen op dingen en zijn met elkaar bezig. Het zit in het instinct van de kip om het grootste deel van de dag rond te scharrelen in een zoektocht naar voedsel. De kippen krabben de bodem open met hun poten en pikken in de grond op zoek naar kleine beestjes en zaden om te eten. Het verenkleed vertelt veel over de gezondheid van de kip. Een gezonde kip zit lekker in haar vel en heeft een glanzend verenkleed. Kippen hebben een zogenaamde vetnippel op de rug. Het vet dat hieruit komt wordt gebruikt om het verenkleed mee in te smeren. Dit vet werkt isolerend en draagt bij aan een goed beschermd verenkleed.

Een zieke kip vertoont afwijkend gedrag. Zieke kippen zonderen zich af en scharrelen minder. Vaak zie je dat het verenkleed ook niet meer goed onderhouden wordt. Ook heeft de kip last van bepaalde symptomen, die veroorzaakt worden door de ziekte. Maar dit gedrag vertelt nog niet meteen waar de kip precies aan lijdt. Door goed op de symptomen te letten kan er een hoop duidelijk worden over de ziekte van de kip.

Symptomen van een zieke kip

  • Diaree: gezonde ontlasting is stevig, droog en groenbruin van kleur met een witte punt. Wanneer dit afwijkt is er iets mis met de kip.
  • Jeuk: veel jeuk wijst vaak op een huidaandoening.
  • Kale plekken: tijdens de rui is het normaal dat de kippen kale plekjes hebben.
  • Verlammingsverschijnselen: de kip kan bij een verlamming bepaalde lichaamsdelen niet meer bewegen en sleept deze mee.
  • Opgezette poten: bepaalde kippenziekten zorgen ervoor dat de poten opzwellen.
  • Vermagering: een zieke kip eet minder, waardoor ze al snel afvalt.
  • Verminderde eierproductie: het maken van een ei kost veel energie, iets wat een zieke kip niet heeft.

Sommige kippenziekten gaan gepaard met specifieke symptomen:

  • Kalkpoten: te herkennen aan schilferige, opgezette poten.
  • Bloedluis: laat rode bultjes achter op de huid bij de poten en veroorzaakt veel jeuk en pijn. De kippen zijn erg vermoeid en kunnen op ten duur lijden aan bloedarmoede. De bloedluis zelf verstopt zich overdag in naden van het kippenhok.
  • Wormen: te herkennen aan diarree, vermagering, verbleekte kam en lellen en sufheid. De symptomen lijken op die van coccidiose.
  • Coccidiose: zorgt voor diarree, dat soms gepaard gaat met bloed. De kippen gaan ‘bol’ zitten en zijn vermoeid.
  • Bumblefoot: te herkennen aan dikke, opgezette poten. Op de poten vind je wondjes en korsten.
  • Favus: wordt ook wel poederkam genoemd. De kam en lellen hebben witte schilferige plekken.

Mogelijke oorzaken als een kip op haar zij ligt

Er zijn verschillende ziektes die kippen kunnen krijgen, veroorzaakt door bacteriën, virussen, parasieten of afwijkende cellen. Als beginner is het erg lastig om te zien waar de kip last van heeft. Sommige symptomen kunnen voorkomen bij meerdere soorten ziektes of plagen. Omdat het om levende dieren gaat, is het raadzaam om bij twijfel altijd een dierenarts te raadplegen.

Prolaps

Als de cloaca van je kip uitpuilt, dan heeft je kip waarschijnlijk een prolaps. Dit kan ontstaan na het leggen van een ei, als een stukje van de legdarm van de kip buiten de cloaca blijft hangen.

Behandeling van een prolaps:

  1. Haal de kip direct uit de groep. Een prolaps valt op, en dat trekt de aandacht van andere kippen. Zij kunnen uit nieuwsgierigheid of instinct aan het weefsel gaan pikken en dat wil je absoluut voorkomen.
  2. Geef Comfortmix in de snavel of in het drinkwater tegen het ongemak.
  3. Spoel de prolaps voorzichtig schoon met lauwwarm water om vuil of mest van het weefsel te verwijderen. Wees daarbij voorzichtig: het weefsel is kwetsbaar en kan makkelijk beschadigen. Door eerst goed schoon te maken, verklein je de kans op infecties én werkt de suiker in de volgende stap beter.
  4. Strooi nu kristalsuiker op de prolaps. Gebruik gewone witte kristalsuiker (geen poedersuiker of rietsuiker) alleen deze grove korrels hebben het juiste effect. De suiker onttrekt vocht aan het opgezwollen weefsel, waardoor de prolaps iets krimpt. Dat maakt het terugduwen straks makkelijker én helpt om het binnen te houden.
  5. Laat de suiker ongeveer 15 minuten inwerken in een rustige, droge en donkere ruimte om te voorkomen dat er vuil of stof aan de prolaps blijft kleven.
  6. Spoel de suiker voorzichtig weg met zacht stromend lauwwarm water. Het effect van de suiker is dan al bereikt.
  7. Trek een handschoen aan en breng glijmiddel (of kokosolie) aan op je vingers. Dit zorgt ervoor dat je de prolaps voorzichtig kunt terugduwen zonder het kwetsbare weefsel te beschadigen.
  8. Houd de kip nu voorzichtig (een beetje) op z’n kop, zodat de cloaca hoger ligt dan de rest van haar lijf.
  9. Overweeg om de leg tijdelijk te stoppen door zetmeelwater te geven (3 plakjes aardappel in 200 ml water) gedurende een paar dagen.
  10. Laat je kip minimaal drie dagen in een donkere, rustige ruimte zitten, bijvoorbeeld in een hondenbench.
  11. Geef je kip extra calcium via het drinkwater om de spieren rond de cloaca sterker te maken.
  12. Wees voorbereid op herhaling, en blijf ondersteunen met extra calcium.
  13. Laat je kip pas terugkeren naar de groep als de zwelling volledig verdwenen is.
  14. Let goed op de mest van je kip. Als ze poept dan heeft ze geen legnood. Poept ze niet? Dan kan het zijn dat ze naast de prolaps ook legnood heeft.
  15. Raadpleeg een dierenarts als de prolaps na drie dagen terugkomt.

Oorzaken van een prolaps:

  • De hen is te dun of juist te dik.
  • De eieren zijn te groot.
  • Een verstopping bij de kip waardoor ze hard gaat persen.
  • De kip krijgt geen goede voeding en heeft hierdoor een tekort aan calcium.

Een prolaps voorkomen:

Zorgen voor goede voeding is het belangrijkste wat je kan doen om een prolaps te voorkomen. Goede voeding helpt bij het ontwikkelen van het skelet en de spieren. Maar goede voeding zorgt er ook voor dat de kip schalen van goede kwaliteit kan produceren. Daarnaast is het belangrijk dat de legnesten een fijne, comfortabele plek zijn. Kippen leggen hun ei graag in een donker hoekje, minimaal 30 cm van de grond. Als bodembedekker kun je het beste brekerzand gebruiken. Het is een goed idee om een laagje grit bovenop het brekerzand te leggen, eventueel afgedekt met een laagje zaagsel. Door het laagje grit kan de kip als zij op het nest zit meteen wat calcium kan opnemen, die ze gebruikt voor het produceren van de eierschaal. Als je kippen geen of weinig grit eten kun je tijdens de legperiode 2 dagen per week Calcium plus in het drinkwater doen.

Legnood

Er is sprake van legnood bij een hen wanneer een ei vastzit tussen haar uterus en cloaca (daar waar ontlasting en eieren het lichaam verlaten). De hen zal proberen het ei eruit te persen maar hier niet in slagen. Als je bij je kip een van deze symptomen opmerkt, controleer dan of ze legnood heeft. Voel eerst haar buik om te controleren of ze een eivormige knobbel heeft. De aanbevolen behandeling voor een kip met legnood is een warm bad. Dit zorgt ervoor dat de spieren zich ontspannen en het ei kan worden gelegd.

Draainek

Merk je dat je kip haar kop raar houdt, scheef loopt of haar nek vreemd draait? Grote kans dat je te maken hebt met draainek. Draainek bij kippen is een zichtbaar symptoom waarbij de kip haar kop of nek in een onnatuurlijke houding houdt. Het ziet er vaak ernstig uit en komt vooral voor bij zieke kippen, kuikens of kwetsbare rassen zoals zijdehoenders. Draainek is geen ziekte op zich, maar een verschijnsel dat voorkomt bij zieke kippen. De kip kan haar nek niet normaal bewegen, wat leidt tot een gedraaide of scheve kopstand. In lichte gevallen hangt de kop iets naar één kant, in ernstige gevallen ligt de kop achterover of zelfs ondersteboven. De kip raakt haar evenwicht kwijt, kan niet meer normaal lopen of eten, en lijkt gedesoriënteerd.

Draainek door voedingstekort komt vaak voor bij hobbykippen. Deze tekorten ontstaan vaak door eenzijdig voer, verouderd kippenvoer of slechte opname door darmproblemen. Aviaire encefalomyelitis treedt vooral bij kuikens op en veroorzaakt trillingen en nekklachten. Let op: deze oorzaken zijn minder vaak aan de orde, maar geven wel soortgelijke klachten.

Bij kippen en kuikens komt draainek helaas best vaak voor. Oorzaken zijn meestal voedingstekorten of virussen. Een tekort aan vitamine E of selenium, bijvoorbeeld omdat de hennen de langdurig broeden niet goed gevoerd werden of verminderd aten, leidt snel tot neurologische problemen. Maar ook een flinke en langdurige besmetting door wormen en/of coccidiose. Deze zorgen voor verminderde voedsel/vitamine opname's, waardoor er tekorten ontstaan.

Kippen met draainek verliezen hun coördinatie, liggen ondersteboven of kunnen niet meer recht staan. Een andere oorzaak is aviaire encefalomyelitis: een virus dat via het ei wordt overgedragen en vooral kuikens treft. De kuikens hebben trillende pootjes, verliezen balans en draaien de nek in vreemde hoeken.

Let op: draainek is een symptoom, geen diagnose. De echte oorzaak moet altijd achterhaald worden. Een kip met draainek is dus altijd een zieke kip. Draainek zelf is niet besmettelijk, maar sommige oorzaken zijn dat wel. Is een virus de oorzaak (zoals Marek of Newcastle), dan kunnen andere kippen ook besmet raken.

Behandeling van draainek:

  1. Zet de kip in een aparte, rustige ruimte met zachte bodembedekking. Zorg voor weinig prikkels en demp het licht, zodat de kip kan bijkomen.
  2. Gebruik een multivitaminesupplement speciaal voor kippen, en geef hierbij Selenium met zink en Vitamine E.
  3. Herhaal dagelijks en observeer. Geef de supplementen 1x per dag, ook na herstel nog een aantal dagen.
  4. Help bij eten en drinken. Geef zacht kippenvoer of een papje van geweekte korrel. Houd de kip rechtop bij het voeren en laat haar rustig eten. Let op dat ze niet verslikt raakt.
  5. Wees geduldig en blijf volhouden. Soms zie je binnen 2 tot 3 dagen verbetering, maar het kan ook 1 tot 2 weken duren voor een kip herstelt. Geef niet te snel op, veel kippen knappen goed op van supplementen als je op tijd bent.
  6. Raadpleeg een dierenarts als de behandeling niet helpt, of als je meerdere zieke kippen hebt.

Marek

Marek is een ernstige aandoening bij kippen, veroorzaakt door een virusinfectie. Besmetting vindt plaats via het hok of andere kippen in het verblijf. De ziekte is niet overdraagbaar op andere dieren of mensen. Kippen kunnen al op jonge leeftijd besmet raken. Marek is niet behandelbaar en leidt altijd tot de dood van het dier. De uitvalsymptomen zijn voornamelijk asymmetrisch. Kuikens kunnen op jonge leeftijd worden ingeënt tegen het virus.

Bumblefoot

Bumblefoot is een infectie van de Staphylococcus aureus bacterie die ontstaat onder de poten. De kippen krijgen hierdoor opgezwollen poten. In een gevorderd stadium kan de poot helemaal niet meer gebruikt worden. Je kunt Bumblefoot herkennen aan een dikkere, opgezwollen poot of poten. De wond wordt behandeld met antibiotica. Het voorkomen van bumblefoot is niet moeilijk, zorg ervoor dat de kippen zich niet aan de zitstokken kunnen verwonden. Gebruik geen beton, maar beukensnippers of aarde/zand als bodembedekking.

Overige ziektes en problemen

  • Kalkpoten: te herkennen aan schubben op de poten. De mijt zorgt ervoor dat de poten een ruwe indruk maken, dikker worden en de kip krijgt last van jeuk.
  • Kippenkanker (Leukose): niet behandelbaar en leidt altijd tot de dood van het dier.
  • Snot: wordt veroorzaakt door een bacterie en is besmettelijk voor andere kippen. Behandel met antibiotica.

Wat te doen bij een zieke kip?

Wanneer een kip bloedt door een verwonding, zet haar dan altijd direct apart! Is de kip niet erg aangepikt dan kun je er ook voor kiezen om blauwspray of Alu spray op de bloedende plekjes te spuiten. Beiden werken desinfecterend en de kleuren zilver en blauw zorgen ervoor dat de andere kippen er niet meer zo op af komen. Zet de kip apart, want anders gaan de andere kippen aan de cloaca pikken en kan ze letterlijk dood gepikt worden. Zet haar op een warme plek en geef haar twee maal daags pijnstilling en antibiotica. Smeer de cloacaprolaps diverse malen per dag in met plantaardige olie om uitdrogen en afsterven te voorkomen. Wanneer er veel troep en korstjes om het uitstulpende deel van de cloaca heen zitten en het er omheen erg vies is, kun je dit voorzichtig met lauw water wassen. Door de antibiotica en onstekingsremmer die je 2 x daags geeft gaat het genezen en zullen de korstjes er af gaan, de zwelling zal slinken en het uitstulpende deel van de cloaca zal daardoor vanzelf weer naar binnen gaan. Zorg in die tussentijd wel dat het uitstulpende deel van de cloaca niet uitdroogt. Behandel dit zo maximaal 4 weken, na 2 weken is de cloaca meestal weer normaal en is het uitstelpende deel weer vanzelf naar binnen gegaan. Pas stoppen met antibiotica als cloaca weer een aantal dagen goed zit.

Belangrijk: Gaat de cloacaprolaps er slechter uit zien, dan stoppen met zelf dokteren en gelijk naar de vogeldierenarts gaan. Deze kan dan met een aantal hechtingen de cloaca vast zetten. Ook na de behandeling bij de dierenarts is een antibioticakuur noodzakelijk om ontstekingen te voorkomen. Laat altijd een mestonderzoek doen om zeker te zijn van de diagnose.

Preventie van ziektes

Kippen worden minder snel ziek wanneer zij een goede weerstand hebben. Kippen met een goede gezondheid zijn beter bestand tegen infecties en andere kippenziekten. Ze herstellen ook beter en sneller. Hoe hoog de weerstand van een kip is, hangt direct samen met de levensomstandigheden van de kip. Kippen die bijvoorbeeld niet voldoende kunnen scharrelen, krijgen niet genoeg beweging. Dit heeft weer invloed op de gezondheid en dus de weerstand van de kippen. Plotselinge gebeurtenissen kunnen stress opleveren bij kippen. Denk hierbij aan werkzaamheden in de tuin, het bijplaatsen van nieuwe dieren, een verhuizing of een ritje dierenarts. Stress maakt kippen kwetsbaar voor ziektes.

Een slecht onderhouden kippenhok heeft invloed op de weerstand van de kippen. Als het verblijf te vochtig is, te koud of te veel tocht doorlaat, is dit erg slecht voor de gezondheid van de kippen. In vochtige verblijven gedijen schimmels, bacteriën en parasieten daarnaast beter dan in droge verblijven. Kippen halen hun energie uit hun voeding. Daarom speelt het kippenvoer een grote rol voor de gezondheid van de dieren. Goed gebalanceerd kippenvoer bestaat uit vetten, koolhydraten en eiwitten.

Regelmatige ontworming (2 tot 4 keer per jaar) kan ook helpen om de gezondheid van de kippen te waarborgen.

labels: #Kip

Zie ook: