Eieren schouwen is een belangrijke handeling om te bepalen of eieren bevrucht zijn en of de ontwikkeling van het embryo goed verloopt. Door eieren te schouwen, kun je onbevruchte of afwijkende eieren tijdig verwijderen. Dit voorkomt rotting en besmetting van gezonde eieren met schadelijke bacteriën.
Het schouwen van eieren
Eieren schouwen gebeurt met een speciale schouwlamp. Een schouwlamp heeft een felle lichtstraal die door de eischaal heen kan schijnen. Een goede schouwlamp heeft een rubber uiteinde, zodat er geen licht langs het ei kan gaan, wat je zicht zou belemmeren. Met een schouwlamp kun je door de broedeieren heen schijnen, afhankelijk van de kwaliteit van de lamp en de dikte van de eischaal. Een krachtige schouwlamp is een waardevolle aanschaf om te voorkomen dat je per ongeluk een bevrucht ei weggooit. Een fijne, compacte schouwlamp is bijvoorbeeld de Rcom Schouwlamp. Je legt het stompe gedeelte van het ei op de speciale mond van de schouwlamp, waardoor de binnenkant van het ei zichtbaar wordt.
Wanneer schouwen?
Het is raadzaam om de eieren op de 6e dag te schouwen. Een onbevrucht ei is op de 7e dag nog geheel geel, maar het is verstandig om nog een paar dagen te wachten met het verwijderen van het ei. Bij donkere schalen kan het soms moeilijk te zien zijn of er leven is. Doe niet te lang over het schouwen van de eieren, want ze zijn gevoelig voor temperatuurschommelingen. Leg ze zo snel mogelijk terug in de broedmachine.
Hoe herken je een bevrucht ei?
Een bevrucht ei herken je aan een donker vlekje ongeveer in het midden van het ei. Dit kan op de eerste dagen nog lastig te zien zijn.
Het proces van ei tot kuiken
Een hen maakt in ongeveer 25 uur één ei. Het ei begint als een klein geel balletje, de dooier, dat door de 75 centimeter lange eileider zakt. Onderweg wordt eiwit om de dooier gevormd, daarna twee vliezen en als laatste de eierschaal. De vorming van de eierschaal duurt het langst, namelijk 20 uur! De voorkant van het ei wordt puntig en de achterkant stomp.
Eiproductie en bevruchting
Pluimveehouders die broedeieren produceren, verzamelen alle eieren. De eieren gaan naar een broederij, waar ze vijf dagen in een voorbroedkast liggen. Hierna gaan de eieren door een machine die kan 'zien' of een ei bevrucht is. De onbevruchte eieren worden eruit gehaald en de bevruchte eieren worden verder uitgebroed. Hennen maken niet iedere dag een ei. In december en januari nemen ze even een pauze om op adem te komen voor het voorjaar. Een hen legt dus ongeveer 300 eieren per jaar.
Van alle eieren die in de hele legperiode zijn gelegd, is ongeveer 80 procent bevrucht. Als de kippen en hanen nog jong zijn, is dit percentage vrij gemakkelijk te halen. Maar als vooral de haan ouder wordt, bevrucht hij zijn kippetjes niet meer. In de eieren die wij eten zal inderdaad geen kuiken zitten, omdat een ei eerst bevrucht moet worden voordat er een kuiken in groeit.
Ei-inspectie: bevrucht ei of niet
Een van de manieren waarop boeren kunnen zien of een ei bevrucht is, is door een methode te gebruiken die 'candling' of 'ei schouwen' wordt genoemd. Dit is eigenlijk gewoon het bekijken van het ei door er licht doorheen te schijnen. Dit kan op verschillende manieren gedaan worden. Er zijn speciale apparaten voor, maar je kunt ook met de zaklamp tegen de stompe kant van het eitje schijnen. Je kunt het beste kijken wanneer je in een donkere ruimte staat.
Als er een kuiken in het ei zit, zal de boer een web van bloedvaten en aderen zien vanuit een kleine witte vlek genaamd het kiemvlekje. Dit is waar het kippenembryo zich bevindt. Iedere dag kijken hoeft niet, want in de eerste paar dagen is het eitje niet goed ontwikkeld. De eieren moeten daarom op de juiste temperatuur worden bewaard en pas op dag 7 worden gecheckt. Twijfel je? Dan kun je op dag 14 weer checken om er écht zeker van te zijn. Zit er geen kuiken in? Dan zullen ze alleen een geelachtige dooier en een helderwit eiwit zien.
Broedplaatsgeheimen
Er zijn nog een paar andere dingen waar een boer naar moet kijken om er zeker van te zijn dat het ei gezond is en klaar om uit te komen. Ten eerste moet de schaal van het ei stevig en sterk zijn. Als het ei gebarsten is, kan het ei niet uitkomen en zal het kuiken sterven. Ten tweede moet het ei groot genoeg zijn. Een te klein ei zal waarschijnlijk geen gezond kuiken opleveren, terwijl een te groot ei moeilijk uit te komen kan zijn. Tot slot moet het ei ook op de juiste manier worden bewaard. Als het ei te warm of te koud wordt bewaard, kan het bederven en zal er geen kuiken uitkomen.
Afwijkende eieren herkennen
Zien de eieren van jouw kip er anders uit dan normaal? Dan wil je vast weten hoe dat kan of wat het betekent. Er kunnen allerlei kunstige exemplaren voorbij komen. De schalen kunnen dunner of juist dikker worden, je kunt een hanenscheet vinden (mini-ei), er komen wat meer puntjes op het ei of de kleuren worden anders. In de meeste gevallen is dat geen reden voor paniek.
- Dunne schaal: De kippen hebben calcium niet goed op kunnen nemen in hun lichaam. Een vloeibaar calcium supplement is aan te raden!
- Ageraffelde schaal: De schaalklier heeft het laatste stukje van de schaal een beetje afgeraffeld. Dit kan een teken zijn van calcium tekort.
- Bloed op het ei: Bij een van de eerste eitjes (van het seizoen) is het normaal dat er wat bloed aanzit.
- Pigmentvlekjes: De schaalklier heeft iets meer pigment afgegeven dan de bedoeling was. Geen probleem!
Het leggen van een ei is een bijzonder gecompliceerd proces, waar soms wel eens een foutje wordt gemaakt.
Tabel: Overzicht van ei-afwijkingen en mogelijke oorzaken
| Afwijking | Mogelijke oorzaak | Oplossing |
|---|---|---|
| Dunne schaal | Calciumtekort | Calciumsupplement geven |
| Ageraffelde schaal | Calciumtekort | Calciumsupplement geven |
| Bloed op de schaal | Eerste eitje van het seizoen | Geen actie nodig |
| Pigmentvlekjes | Foutje van de schaalklier | Geen actie nodig |
Als dit soort eieren regelmatig voorkomen, dan heb je te maken met een defecte schaalklier, vaak veroorzaakt door infectieuze bronchitis. Door stress of een bepaalde druk ontstaan er scheurtjes in de schaal, die worden gerepareerd door de schaalklier.
Infectieuze bronchitis kan allerlei bacteriële infecties veroorzaken. Als je kip een groot ei met dubbele dooiers legt, dan heeft de kip een foutje gemaakt. Inplaats van één dooier, zijn er twee dooiers samen door de eileider gegaan. Af en toe kan het zijn dat je een mini ei vind. Dit wordt ook wel een hanenscheet genoemd. Dit is meestal een rond ei, zonder dooier.
