Italianen weten wat goede koffie is. Italië is een koffieland bij uitstek, de macchiato, espresso en cappuccino komen daar vandaan. Ik ben zelf dol op Italiaanse koffie en de lekkerste koffie ooit dronk ik in Italië, Pisa om precies te zijn.

Italiaanse koffie is er in verschillende soorten en maten. Ik neem je mee op reis naar Italië, onder het genot van een kopje koffie.

Espresso: De Nationale Drank

Espresso is de nationale drank van Italië. Espresso is een kleine hoeveelheid hele sterke koffie met een schuimlaag dat geserveerd wordt in een klein kopje. De schuimlaag ontstaat door de druk van de koffiemachine. Italianen drinken dit met veel suiker. Als je een caffé bestelt, krijg je een espresso. Un caffè is in Italië een synoniem voor espresso, sterke zwarte koffie die meestal geserveerd wordt in een klein porseleinen kopje (een tazzina genaamd).

In de betere koffiebarretjes krijg je er vaak een glaasje water bij. Wil je een trendy kopje koffie drinken, vraag dan om un caffè al vetro, een espresso in een glaasje. Anders draait het allemaal om de „caffè; zoals de Italianen hun espresso noemen. Die is er dan weer in verschillende vormen.

Een doppio is een Dubbele espresso. Tijdens het bereiden van deze koffievariant laat de barista extra water door de machine lopen, zodat de koffie minder sterk wordt. Als je espresso eigenlijk net iets te sterk vindt, bestel dan een caffè lungo. Eigenlijk krijg je dus een aangelengde espresso. Vaak krijg je na het bestellen van een caffè americano een espresso met een kannetje heet water, zodat je zelf de sterkte van je koffie kunt bepalen.

Ristretto is een hele geconcentreerde espresso. De koffie komt per druppel uit het apparaat. Een ristretto bestaat eigenlijk uit 1 slok vol aroma en hele donkere espresso.

Een ristretto („eng, „beschränkt) is bijvoorbeeld een bijzonder intense variant waarbij een gereduceerde hoeveelheid water door het koffiepoeder wordt geperst. Een lungo is precies het tegenovergestelde van een ristretto en wordt gezet met twee keer zoveel water.

Americano / Caffè Lungo

Wil je een normale koffie bestel dan een Americano. Een americano is eigenlijk een espresso met extra water. Italianen drinken dit zelf bijna niet, maar in toeristische gebieden kan je dit vaak wel krijgen. Dit wordt ook wel caffè lungo genoemd, een lange espresso.

Caffè Macchiato/ Espresso Macchiato

Een macchiato is een espresso met een wolkje melkschuim. Deze koffie wordt geserveerd in een espresso kopje en dus niet te verwarren met een latte macchiato wat in een groot glas geserveerd wordt.

Latte Macchiato

Latte macchiato is gevlekte melk, de nadruk ligt hier op de melk. Aan de melk wordt een enkel of dubbele espresso toegevoegd. Bovenop komt een laag melkschuim. In Nederland is deze koffie inmiddels razend populair.

Cappuccino

De cappuccino is in Nederland al aardig ingeburgerd. Maar vaak wordt hij niet goed gezet, een cappuccino bestaat uit een sterke espresso met warme melk en een dikke schuimlaag er op. De cacao bovenop is inmiddels al lang passé. Italianen drinken een cappuccino alleen in de ochtend bij een croissantje. Cappuccino is simpelweg een kopje espresso, aangevuld met hete melk en een laag melkschuim.

Nederlanders vinden de Italiaanse caffè vaak te sterk en nemen dan ook vaak de toevlucht tot de cappuccino. Door de Italianen wordt deze echter alleen bij het ontbijt en 's ochtends gedronken, begeleid door een bombolone (soort gefrituurde donut met jam) of een brioche of cornetto (een met vanille gezoete croissant). Weet je ook meteen waar de meewarige blik vandaan komt als je na het diner een cappuccino bestelt.

Een waarschuwing die je ter harte moet nemen voor je een cappuccino bestelt: een Italiaan drinkt een cappuccino alleen als ontbijt.

Koffie bestellen in Italië...

Koffie bestellen in Italië... dat kan nog wel eens verwarrend zijn. Er zijn zoveel verschillende soorten! Hoe houd je ze uit elkaar?

Normaal drinken de Italianen caffè espresso, een paar druppels zwarte koffie in een klein kopje. Varianten hiervan zijn de doppio, een dubbele hoeveelheid, lungo met iets meer water (vergelijkbaar met onze koffie), corretto met een scheutje sterke drank (grappa in het Noorden en anice in het Zuiden), al vetro in een klein glas (in Roma heel trendy), macchiato met een wolkje gewone melk (koffiemelk kennen ze niet) americano of caffelatte, onze koffie verkeerd en amaro zonder suiker.

Let op: als je in het zuiden bent, is dit laatste woord essentieel om te onthouden; hier wordt de suiker namelijk als eerste in het kopje gedaan. Je moet dus zelf altijd even melden dat je geen suiker in je espresso wilt. Natuurlijk is ook hier een decaffeinato te verkrijgen.

Wil je geen brutta figura slaan, bestel dan vooral geen caffelatte in een bar. Je zult krijgen wat je vraagt, maar reken op zijn minst op gefronsde wenkbrauwen. Caffelatte is namelijk een soort van huis-tuin&keuken-term onder de Italianen voor een zelfgemaakte cappuccino. Daar het idee hetzelfde is maar melk opkloppen thuis lastiger gaat, hebben ze de term caffelatte bedacht om in feite een mislukte cappuccino te bedoelen. In een bar hoor je een latte macchiato te bestellen.

Wat kost een espresso in Italië?

Delen? Voor Italianen is het drinken van koffie geen sinecure - het is een manier van leven. In Italië wordt het zetten van een kopje koffie als een kunst beschouwd. De koffie hoort een sterke geur te hebben met een zweem van bloemen, vruchten, geroosterd brood en chocolade.

Espressobonen worden iets langer geroosterd dan gewone koffiebonen. Daardoor zijn espressobonen niet alleen donkerder van kleur, maar hebben ze ook een rijkere smaak. Voor het zetten van een goede espresso heb je een maling met een fijne, gelijkmatige en tamelijk korrelige textuur nodig. Als de bonen vettig zijn en te fijn worden gemalen, kan het espressoapparaat geen gelijkmatige straal produceren, waardoor je uiteindelijk slechts een straaltje koffie krijgt, zonder crema (het lichtbruine schuimlaagje).

Maar niet alleen de soort maling is belangrijk. Het is volgens de beste Italiaanse barista’s een ongeschreven wet dat je de koffie direct na het malen moet gebruiken. Volgens de overlevering werd het serveren van koffie in kleine kopjes voor het eerst toegepast in het Antico Caffè Greco te Rome. Napoleon zou onbewust de aanleiding hebben gegeven voor het ontstaan van de espresso.

De barman van het Antico Caffè Greco nam hier echter geen genoegen mee. Broedend op een oplossing kreeg hij de geniale ingeving tijdens het zetten van een gewoon kopje koffie. De geboorte van de espresso was een feit.

Later op de dag kun je natuurlijk ook je toevlucht nemen tot een caffè corretto, een espresso met een scheutje likeur. Er kan nog veel meer gevarieerd worden! Naast een cappuccino is een latte macchiato een alternatief voor een sterke espresso. Een latte macchiato bestaat uit heel veel melk met een beetje koffie.

Deze caffè macchiato is ook koud te bestellen. Voor chocoladeliefhebbers zijn er genoeg koffievarianten met cacao of warme chocolademelk te vinden. De meeste bijzondere koffievariant is wellicht affogato al caffè, een simpele maar meer dan smakelijke koffie. Letterlijk betekent affogato al caffè ‘verdronken in de koffie’.

Wanneer je een keuze uit voorgaande koffiesoorten hebt gemaakt, moet je in de meeste Italiaanse koffiebarretjes eerst afrekenen bij de kassa. Houd er rekening mee dat een kopje koffie aan de bar vaak slechts een fractie kost van een koffie die je aan een tafeltje of op het terras nuttigt.

Wil je in een drukke bar snel je koffie voorgezet krijgen? Ga dan vooral niet zwaaien met je bonnetje en geef ook niet op een luidruchtige manier je wensen door. Het volstaat je bonnetje op de bar te leggen, vergezeld van een muntje. Vergeet overigens niet je bonnetje te bewaren en mee naar buiten te nemen.

De Guardia di Finanza, een soort belastingdienst en financiële politie in één, kan je vragen deze scontrino fiscale te tonen. Wanneer je het bonnetje dan niet kunt laten zien, krijgen zowel jij als de eigenaar een boete.

Ga je naar Turijn, dan moet je naast cappuccino en espresso ook een keer een glas bicerin bestellen, een zoet drankje van koffie, chocolade, melk en room dat vaak wordt geserveerd in een kelkvormig glas. Iets zuidelijker, bij Bar Civili in Livorno, staat er naast de bekende koffiesoorten ook een ponce op de koffiekaart. De basis is espresso, waaraan in elk geval suiker, een citroenschil en een scheutje rum worden toegevoegd.

In Rome kennen ze een bijzondere variant op de gewone espresso. In de espresso romano doet de barista een paar druppels verse citroen. In Napels bestaat al sinds jaar en dag de traditie van de caffè sospeso (letterlijk: ‘uitgestelde koffie’). Als je in Napels un caffè bestelt, kun je twee kopjes koffie afrekenen.

Zo kunnen arme mensen af en toe een kopje koffie drinken dat eerder al door een ander is betaald. Een beetje Italiaans op zak kan zeker geen kwaad. De keuze aan verschillende soorten koffie is onderverdeeld in koffie gebaseerd op espresso, melk of ijs.

Daarnaast heb je nog varianten met alcohol, maar die zie je niet vaak in een echte specialty koffiebar. Ook worden deze koffiesoorten tegenwoordig verder uitgebreid met diverse slow coffee trends, zoals filterkoffie met een Hario V60, Chemex, Kalita, Aeropress of French Press.

Kortom, teveel om te onthouden. Maar door dit artikel (en de handige afbeeldingen) weet je de volgende keer precies wat er op de kaart staat. Je hoeft voortaan dus niet meer te gokken wat het ook alweer was, en kiest gewoon wat je lekker vindt.

Geheugensteuntje voor meest bestelde koffie

Koffie is wereldwijd ongekend populair, maar het onbetwiste koffieland is toch wel Italië. Er bestaan meer dan vijftig verschillende koffievarianten in het land, en dan rekenen we specifieke locale specialiteiten nog niet mee. Dat kan goed verwarrend zijn.

In Italië is koffie bijna heilig: de koffiepauze is een dagelijkse gewoonte waarbij er eens goed over de dingen in het leven nagedacht wordt of er lekker op los geroddeld wordt. Dan moet de koffie natuurlijk wel goed smaken ook, anders leidt dat maar af.

Macchiato, cappuccino, espresso, ristretto... al die namen! Je zou als Nederlander al snel zoiets hebben van, doe maar gewoon, koffie. Maar omdat je vast ook wel eens iets anders wil proeven dan het standaard bakkie troost, hebben we een top 10 van de bekendere soorten Italiaanse koffie voor je op een rijtje gezet.

Een overzicht van de meest bestelde koffie in Italië:

  • Caffè Espresso: De Italianen beschouwen dit als hun 'gewone' koffie.
  • Decaffeinato: In Italië bestel je deze ook wel met kortweg 'deca', en zoals de naam al suggereert, is dit caffeïnevrije koffie.
  • Ristretto: Dit is echt een mini-minibeetje koffie, en zeker als je dat in een espresso-kopje serveert lijkt het alsof je maar een bodempje hebt gekregen.
  • Corto: De corto moet men niet verwarren met ristretto, hier zit evenveel caffeïne in als in een espresso of Lungo, met eigenlijk nog minder totale hete drank dan de ristretto.
  • Caffè lungo: Dit lijkt het meest op de koffie die we in Nederland gewend zijn.
  • Caffè macchiato: macchiato betekent 'gevlekt', dit is espresso waar een scheut warme melk op wordt geschonken.
  • Cappuccino: Let op, dit is een van de vaakst foutgespelde koffie'tjes ter wereld. Het bevat veel meer melk dan de macchiato en is dus niet gevlekt.
  • Corretto: U kent de Irish coffee, maar ook de Italianen voegen wel eens een paar druppeltjes drank toe aan hun espresso.
  • Orzo: Dit wordt gekscherend wel eens 'kinderkoffie' genoemd, want het wordt gebrouwen van gerst en bevat dus in feite geen caffeïne.
  • Caffè con panna: Gaat er voor de zoetekauw iets boven koffie met slagroom?
  • Caffè shakerato: Als u uzelf eens wil verwennen, is dit een aanrader. Men neme koffie, suiker, ijs, en schudt de boel eens goed door elkaar!

De gemiddelde Italiaan zou zijn neus ophalen voor een latte macchiato met karamel- of vanillesmaak. Ze hebben het liever simpel, sterk en snel: de espresso, die meestal staand aan de bar wordt gedronken, is de perfecte energieboost voor het begin van de dag.

Het maken van espresso vindt zijn oorsprong in Milaan. Volgens het verhaal ergerde een Napolitaanse koopman zich eraan dat de koffiebereiding zo lang duurde en vond hij samen met ingenieur Luigi Bezzera de eerste espressomachine uit voor de Wereldtentoonstelling van 1855.

Toen espresso in heel Italië (en daarbuiten) steeds populairder werd, verschenen er steeds meer koffiebranders die zich specialiseerden in de speciale mengverhouding die een echte Italiaanse koffie vereist en het al even speciale branden van de bonen.

Afhankelijk van de fabrikant of blend kunnen zowel arabica- als robusta bonen worden gebruikt. Robusta wordt meestal gebruikt als de koffie erg sterk moet zijn en een aangename smaak moet hebben op basis van bittere stoffen.

Het geheim van espresso schuilt in het brandproces, dat aanzienlijk bijdraagt aan het speciale karakter van de bonen. Het duurt veel langer dan bij filterkoffie en de bonen zijn daardoor veel donkerder.

Een indicatie van een espressoboon van hoge kwaliteit die navenant lang gebrand is, is een aangenaam gevoel bij het aanraken en natuurlijk een sterke, zachte smaak die niet in de neus prikt en op geen enkele manier aards overkomt.

Veel Italianen gebruiken een percolator, in het Italiaans ‘moka’ genoemd, om hun koffie te bereiden. Maar dat maakt voor vrijwel elke Italiaan en koffieliefhebber die thuis van een beetje zwarte koffie wil genieten niet uit want de eenvoudige boilers produceren een zeer sterke maar gebalanceerde koffie.

De maling moet fijner zijn dan bij normale filterkoffie om het contact tussen water en koffie te vergroten. Het poeder wordt in de zeef van de percolator gedaan en heel stevig aangedrukt met een tamper.

De smaak waar Italiaanse koffie beroemd om is wordt ook bepaald door de hygiëne en reiniging van het gereedschap. De percolator, bijvoorbeeld, moet altijd met de hand worden schoongemaakt - zonder schoonmaakmiddelen of andere reinigingsmiddelen. De enige uitzondering is het bovenste gedeelte. Dit is als een goede grill: de oliën van de koffie verzamelen zich daar en geven de volgende portie een nog betere smaak.

De naam espresso staat voor „express" en verwijst naar de waterdamp die de koffie uit de gemalen koffie perst. Het verwijst ook naar het feit dat de koffie oorspronkelijk alleen op verzoek op deze manier werd bereid.

labels: #Ei

Zie ook: