Iets lekkers bij de koffie of de thee, daar geniet je van. Maar wie moeite heeft met slikken krijgt geen gewone koffie, thee, bonbonnetje of koekje meer en mist die gezelligheid. Voeding die moet worden aangepast aan een slikstoornis kent heel veel variaties. Bovendien heeft iedereen met slikstoornis zijn eigen moeilijkheden en mogelijkheden, maar ook individuele voorkeuren die er altijd al waren.

De één geniet van voeding waar je lang op kunt kauwen, de andere houdt meer van ‘hap-slik-weg’; de één heeft een hekel aan alles wat plakt, de ander gruwt van ‘iets met stukjes’ enzovoort. Er zijn verschillende consistenties van voeding die geschikt kunnen zijn bij slikproblemen:

Verschillende consistenties bij slikproblemen

Hieronder volgt een overzicht van de verschillende soorten voeding en bij welke slikproblemen ze gebruikt kunnen worden:

Zachte voeding

Dit is voeding waarop weinig gekauwd hoeft te worden en die makkelijk weggeslikt kan worden, bijvoorbeeld gemalen of geprakte voeding.

Bij welke slikproblemen te gebruiken?

  • Als kauwen moeilijk is (bijv. door het ontbreken van gebitselementen) of teveel energie kost.
  • Als doorslikken van gewone voeding teveel slikkracht of tijd kost.

Dikvloeibare voeding

Dit is voeding die met een lepel wordt gegeten. Het onderscheid zich van zachte voeding omdat het minder geschikt is om met een vork te eten en het onderscheid zich van vloeibare voeding, omdat het met moeite door een rietje te drinken is. Deze consistentie wordt daarom ook wel ‘papdikte’, ‘yoghurtdikte’ of ‘honingdikte’, genoemd en kan stukjes bevatten of helemaal glad zijn.

Bijvoorbeeld:

  • dikvloeibaar met stukjes of vezels: dikke soep met stukjes zachte groente, fijne ragout, ontbijtpap, vruchtenyoghurt, vruchtenmoes enz.
  • dikgladvloeibaar: yoghurt, vla, dikke gladde soep, gladde pap, vlaflip, softijs, dikke milkshake enz.
  • gepureerde voeding, die je met een lepel moet eten.

Bij welke slikproblemen te gebruiken?

  • Als doorslikken van gewone en zachte voeding teveel slikkracht of tijd kost.
  • Als gewone en zachte voeding in de keel blijft steken of vanwege een vernauwing niet goed door de keel of slokdarm kan.

Let op: vloeibare voeding heeft automatisch ook een groter volume, waardoor eerder verzadiging optreedt en de kans bestaat op onvoldoende inname van voeding. Dat is handig als je wilt afvallen, maar niet als je op gewicht moet blijven of juist moet aankomen.

Vloeibare voeding

Dit is drinkbare voeding, met of zonder pitjes of vezeltjes, die ook makkelijk door een rietje kan. Het kan ook met een lepel worden gegeten, maar het is te dun om te kunnen eten met een vork. Deze consistentie wordt ook wel ‘nectardikte’ of ‘karnemelkdikte’ genoemd.

Bijvoorbeeld:

  • vruchtensap met vruchtvlees, tomatensap, oplossoep, karnemelk, drinkyoghurt, dunne milkshake enz.
  • medische drinkvoeding.

Bij welke slikproblemen te gebruiken?

  • Als alleen vloeistoffen doorgeslikt kunnen worden.

Let op: een gezonde voedingsintake is met alleen vloeibare voeding erg moeilijk te realiseren.

Dunvloeibaar

Dit zijn alle waterdunne dranken, zoals koffie, thee, melk, bouillon, appelsap, wijn, bier. Ze zijn belangrijk voor de vochtbalans, maar hebben nauwelijks tot geen voedingswaarde.

Bij welke slikproblemen te gebruiken?

Let op: een gezonde voedingsintake is met alleen waterdunne vloeistoffen niet te realiseren.

Gewone voeding met enkele aanpassingen

Dit is ‘gewone’ voeding zoals iedereen eet die nergens op hoeft te letten, maar met weglaten van lastig voedsel, zoals:

  • taaie voeding: stevig vlees zoals biefstuk, maar ook bijv. drop
  • harde voeding: nootjes, krokante korst, gebakken aardappalen enz.
  • droge, kruimelige voeding: o.a. koekjes, beschuit, chips, (droge) rijst of nasi.

Aangepaste recepten

Meijerink vertelt hoe ze tot dit initatief kwam: "Ik werk een paar dagen per week in het verpleeghuis en in het ziekenhuis. Het viel me op dat mensen met slikproblemen vaak geen tussendoortjes krijgen.

De tips bestrijken drie onderwerpen: dranken, gemalen tussendoortjes en gladvloeibare tussendoortjes. Bij het verzamelen van de 41 recepten hebben de drie samenstellers, Christa, instellingskok Rob Cluistra en collega-logopedist Tonny Methorst, extra aandacht besteed aan de verkrijgbaarheid van de ingrediënten. Alle benodigdheden zijn gewoon te koop in de supermarkt.

De grote belangstelling uit andere instellingen en van mantelzorgers onderstreept de behoefte aan variatiemogelijkheden op de vla. Het boekje is op A5-formaat geprint, met een geplastificeerd voorblad.

Hieronder volgen enkele recepten die aangepast zijn voor mensen met slikproblemen:

Recept voor ontbijtkoek (niveau 4 en 5)

Niet de meest fraaie foto of kleur, maar toch smaakt dit simpele recept gewoon lekker naar ontbijtkoek! Dit recept kan je maken op niveau 4 glad gemalen en niveau 5 fijngemalen en smeuïg. Ik heb voor dit recept Snelle Jelle kruidkoek gebruikt. Het zou kunnen dat het recept anders wordt wanneer je een ander soort koek gebruikt.

Benodigdheden voor 1 persoon:

  • een plak ontbijtkoek van 50 gram
  • 50 ml melk

Aan de slag:

  1. Leg de plak ontbijtkoek in een schaaltje of een diep bord en schenk de melk erover. Draai een keertje om, zodat de ontbijtkoek goed overal de melk opneemt. Laat een kwartiertje staan.

  2. Voor niveau 4: neem de ontbijtkoek uit de melk en maal deze helemaal fijn met een staafmixer of blender. Voeg -indien dit nodig is- beetje voor beetje de melk toe waarin de ontbijtkoek geweekt heeft. Mix totdat je een glad mengsel krijgt wat van een gekantelde lepel afvalt en niet blijft plakken. Let op, het mengsel mag niet te dun worden. Als het door de tanden van een vork heen druppelt, is het te dun. Je moet dan nog wat extra geweekte ontbijtkoek toevoegen.

    Voor niveau 5: mixen met een blender of staafmixer is niet nodig. Neem de ontbijtkoek uit de melk en doe dit over in een schaaltje. Prak de ontbijtkoek helemaal fijn met een vork. De ontbijtkoek bevat dan nog minimale stukjes.

Recept voor roze koek

Deze roze koek is in een handomdraai gemaakt en smaakt net als een normale roze koek.

Benodigdheden voor 1 roze koek:

  • 1 roze koek
  • melk

Aan de slag:

  1. Snijd het roze glazuur met een mesje los van de koek. Mix het glazuur samen met een lepeltje water in een blender/hakmolen tot een dik vloeibare massa. Zet even opzij in een schaaltje.
  2. Mix de rest van de koek samen met 1,5 à 2 eetlepels melk tot een gladgemalen dik vloeibare massa in de blender/hakmolen. Het mag niet door de tanden van de vork heen druipen, dan is het te dun en moet je meer koek toevoegen. Blijft het aan een gekantelde lepel vastplakken? Dan moet je nog iets meer melk toevoegen.
  3. Spreid de gemalen koek uit op een schaaltje in de vorm van een ronde koek. Smeer het gemalen glazuur hierop uit, zodat het lijkt op een roze koek. Je kan hier eventueel een kleine serveerring voor gebruiken.

Recept voor appelmoeskoekjes

Eerlijk, de appelmoes erin is lekker fris, maar het is geen koek. Eigenlijk is het te zacht en is het meer gebakken havermout. Zo’n gerecht biedt mogelijkheden voor iemand met slik- en kauwproblemen. Schep extra appelmoes erbij en je hebt vloeibare koek. Alles is vaak wel in huis, probeer het gewoon, met of zonder slikproblemen. En, wat vind je er van?

Ingrediënten:

  • 1 banaan
  • 3 el appelmoes
  • 5 el havermout
  • snufje kaneel of kruidnagel, kan ook vanille zijn

Instructies:

  1. Verhit de oven op 180 graden.
  2. Pel de banaan.
  3. Prak de banaan met appelmoes en havermout. Gebruik desnoods een staafmixer.
  4. Schep 2 eetlepels per koek op een met bakpapier bedekte bakplaat.
  5. Bak in 15 minuten goudbruin.
  6. Varieer door andere specerijen, chocolade of rozijnen toe te voegen.

Voedingswaarden:

Calorieën: 82 kcal

Eetmoment Nagerecht, Ontbijt, 3-uur, Lunch
Thema Keukentijger niveau 2, Fris en fruitig
Allergenen Gluten

Disclaimer: De temperatuur van het eten en drinken en hoe lang het staat voordat het geconsumeerd wordt, heeft invloed op de uiteindelijke consistentie. De consistentie van een product kan per merk verschillen.

labels:

Zie ook: