Voor velen is het eerste kopje koffie in de ochtend een heilig ritueel, een moment van rust om de dag goed te beginnen. Hoewel velen hebben geprobeerd koffie te vervangen door groene thee, blijft het drankje de populairste energieboost in de ochtend. Het is echter belangrijk om te weten wat de gevolgen kunnen zijn van koffie drinken op een lege maag.

Wat gebeurt er als je koffie drinkt op een lege maag?

Cortisolpieken en Hormonale Stress

Koffie stimuleert, dankzij het cafeïnegehalte, de productie van cortisol, beter bekend als het stresshormoon. Normaal gesproken is het cortisolniveau in de ochtend het hoogst als we wakker worden, maar koffie drinken op een lege maag kan het nog verder verhogen. Dit kan een overdaad aan stress in het lichaam veroorzaken. Een overschot aan cortisol kan ook je humeur beïnvloeden, wat kan leiden tot een zenuwachtig gevoel of prikkelbaarheid. Na verloop van tijd kan een te hoog cortisolgehalte de stofwisseling veranderen en je slaapcyclus verstoren.

Maagzuur en Slechte Spijsvertering

Koffie drinken op een lege maag kan ook de zuurtegraad in de maag verhogen. Koffie stimuleert de productie van maagzuur, dat, als het niet in evenwicht wordt gehouden door een goede bodem, de maagslijmvliezen kan irriteren. Dit kan leiden tot een branderig gevoel, gastro-oesofageale reflux (wanneer maagzuur terugkomt in de slokdarm en soms de keel) en maagontsteking. Dit komt vooral voor bij mensen die al gevoelig zijn voor maagklachten. Naast zuurproductie stimuleert cafeïne ook de darmmotiliteit. Als koffie op een lege maag wordt gedronken, kan het buikkrampen, een opgeblazen gevoel en darmproblemen veroorzaken - vooral bij mensen met gevoelige darmen of die lijden aan het prikkelbare darm syndroom. Ook kan het de stoelgang versnellen, wat kan leiden tot ongemak en een verstoorde spijsvertering. Niet wat je wil dus.

Pieken in de Bloedsuikerspiegel

Koffie drinken op een lege maag kan ook de bloedsuikerspiegel veranderen, dankzij de cafeïne die tijdelijke pieken veroorzaakt. Zonder een ontbijt dat de bloedsuikerspiegel stabiliseert, kan deze piek gevolgd worden door een plotselinge daling van de bloedsuikerspiegel, wat kan leiden tot vermoeidheid, een hongerig gevoel en prikkelbaarheid. In sommige gevallen kunnen dit soort pieken problematisch zijn voor mensen met diabetes of bloedsuiker-gerelateerde aandoeningen.

Eerst Ontbijt, Dan Koffie

We weten nu dat het regelmatig drinken van koffie op een lege maag een aantal vervelende bijwerkingen kan hebben. Om die te voorkomen, kun je ’s ochtends het beste van je kopje koffie genieten met een uitgebalanceerd ontbijt (denk aan eiwitten en vezels).

Misschien heb je gehoord dat als je de dag begint met koffie - zonder eerst een paar happen van je yoghurt of boterham te hebben gegeten - dat schadelijk kan zijn voor je maag, maar klopt dat wel? Dit is wat de experts te zeggen hebben. Eerst het goede nieuws: koffie drinken op een lege maag is meestal geen groot probleem. Onze magen kunnen meer aan dan je zou denken. Sterker nog, koffie is al heel lang onderdeel van onze ochtendroutine en heeft zelfs een aantal gezondheidsvoordelen. Maar dat geldt helaas niet voor iedereen… Bij sommigen veroorzaakt het ongemakken zoals buikpijn.

Koffie bevat cafeïne (dé reden waarom we het zo graag drinken) en fenolen; stofjes die het zuur in onze magen beïnvloeden. Cafeïne stimuleert bijvoorbeeld de productie van gastrine, een hormoon dat de uitscheiding van maagzuur bevordert. Handig, want dat bevordert de vertering, maar het maakt de maag ook zuurder. Het is dus duidelijk dat onze magen zuur nodig hebben bij het verteren van voedsel. Koffie is eigenlijk niet veel zuurder dan dit maagzuur, dus onze magen zijn er meestal tegenop gewassen. Toch kan een enkele koffiedrinker last krijgen van een kop koffie op een lege maag. Ze kunnen zich opgeblazen voelen, hun bovenbuik doet zeer, en misselijkheid ligt op de loer. Sla niet direct alarm, want dit betekent niet dat koffie slecht voor je is. Je maag kan het prima aan, alleen het voelt misschien wat minder aangenaam.

Onderzoek laat zien dat koffie een deel van onze maag, de zogenaamde onderste slokdarmsfincter, te veel kan laten ontspannen. Hierdoor kan voedsel omhoog worden gestuwd waardoor je last krijgt van brandend maagzuur. Mocht je daar last van hebben, dan kun je proberen eerst een klein beetje te ontbijten. Eten kan namelijk helpen om de effecten van het zuur te verminderen, en werkt als een soort buffer die het zuur van de koffie opneemt. Ook een scheutje (opgeklopte) melk in de koffie of donkerder gebrande koffie kan helpen de pH-levels te verlagen.

Als koffie je toch dwarszit, kun je overwegen om thee te drinken of voor een decaf koffie te kiezen. Omdat er minder tot geen cafeïne inzit, zijn ze ook minder zuur en daarmee zachter voor je maag. Koffie op een lege maag is dus niet slecht of schadelijk, maar kan wel in een enkel geval voor ongemakken zorgen.

Koffie is zo’n populaire drank dat het consumptieniveau in sommige landen op de tweede plaats komt na water (1). Naast het feit dat de cafeïne in koffie helpt om je minder moe en alerter te maken, kan het je stemming, hersenfunctie en sportprestaties verbeteren. Het kan ook gewichtsverlies stimuleren en beschermen tegen ziekten zoals diabetes type 2, alzheimer en hartziekten (2, 3).

Veel mensen genieten ’s morgens vroeg van koffie. Toch beweren sommige mensen dat koffie op een lege maag je gezondheid kan schaden. Onderzoek toont aan dat de bitterheid van koffie de productie van maagzuur kan stimuleren (4, 5). Als zodanig geloven veel mensen dat koffie je maag irriteert, de symptomen van darmstoornissen zoals het prikkelbare darmsyndroom (IBS) verergert en brandend maagzuur, maagzweren, misselijkheid, zure oprispingen en indigestie veroorzaakt.

Sommigen suggereren dat het drinken van je bakkie troost op een lege maag bijzonder schadelijk is, omdat er geen ander voedsel aanwezig is om te voorkomen dat het zuur je maagslijmvlies beschadigt. Toch slaagt het onderzoek er niet in een sterk verband te vinden tussen koffie en spijsverteringsproblemen - of je het nu drinkt op een lege maag of niet (6). Hoewel een klein deel van de mensen extreem gevoelig is voor koffie en regelmatig last heeft van brandend maagzuur, braken of indigestie, blijven de frequentie en de ernst van deze symptomen constant, ongeacht of ze het drinken op een lege maag of met eten (7). Toch is het belangrijk om op te letten hoe je lichaam reageert.

Kortom: Koffie verhoogt de productie van maagzuur, maar lijkt voor de meeste mensen geen spijsverteringsproblemen te veroorzaken.

Een ander veel voorkomend argument is dat het drinken van koffie op een lege maag het niveau van het stresshormoon cortisol kan verhogen. Cortisol wordt geproduceerd door je bijnieren en helpt stofwisseling, de bloeddruk en de bloedsuikerspiegel te reguleren. Chronisch bovenmatig hoge niveaus kunnen echter gezondheidsproblemen veroorzaken, waaronder botverlies, hoge bloeddruk, type 2 diabetes en hartaandoeningen (8).

Cortisolniveaus pieken van nature rond de tijd dat je wakker wordt, dalen in de loop van de dag, en zijn bij het aanbreken van de nacht het laagst (9). Interessant is dat koffie de cortisolproductie stimuleert. Zo beweren sommige mensen dat het drinken ervan ’s morgens vroeg, wanneer het cortisolgehalte al hoog is, gevaarlijk kan zijn. De cortisolproductie als reactie op koffie blijkt echter veel lager te zijn bij mensen die regelmatig koffie drinken, en sommige studies laten geen enkele stijging van cortisol zien. Plus, er is weinig bewijs om te suggereren dat het drinken van koffie op een volle maag deze respons vermindert (9, 10). Sterker nog, zelfs als je het niet vaak drinkt, lijkt elke verhoging van het cortisolniveau tijdelijk. Er is weinig reden om aan te nemen dat zo’n korte piek zou leiden tot langdurige gezondheidscomplicaties (9).

Kortom: Koffie kan een tijdelijke stijging van het stresshormoon cortisol veroorzaken.

Koffie kan ook een paar negatieve bijwerkingen hebben, ongeacht of je het op een lege maag drinkt. Zo kan cafeïne bijvoorbeeld verslavend zijn, en sommige mensen kunnen er genetisch gezien bijzonder gevoelig voor zijn (11, 12). Dat komt omdat regelmatige koffie-inname je hersenchemie kan veranderen, waardoor steeds grotere hoeveelheden cafeïne nodig zijn om dezelfde effecten te produceren (13). Het drinken van te grote hoeveelheden kan leiden tot angst, rusteloosheid, hartkloppingen en verergerde paniekaanvallen. Het kan zelfs leiden tot hoofdpijn, migraine en hoge bloeddruk bij sommigen (1, 14, 15).

Om deze reden zijn de meeste deskundigen het erover eens dat je je cafeïne-inname moet beperken tot ongeveer 400 mg per dag - het equivalent van 4-5 kopjes (0,95-1,12 liter) koffie (16, 17). Aangezien de effecten bij volwassenen tot 7 uur lang kunnen aanhouden, kan koffie ook je slaap verstoren, vooral als je het laat op de dag drinkt (1). Tenslotte kan cafeïne gemakkelijk in de placenta terechtkomen, en de effecten daarvan kunnen bij zwangere vrouwen en hun baby’s tot 16 uur langer duren dan normaal. Daarom worden zwangere vrouwen aangemoedigd om hun koffie-inname te beperken tot 1-2 kopjes (240-480 ml) per dag (1, 18).

Kortom: Te veel koffie drinken kan leiden tot angst, rusteloosheid, migraine en een slechte nachtrust.

Veel mensen genieten ’s morgens vroeg van koffie voordat ze gegeten hebben. Ondanks hardnekkige mythes is er weinig wetenschappelijk bewijs dat het drinken ervan op een lege maag schadelijk is. Het heeft waarschijnlijk eerder dezelfde effecten op je lichaam, onafhankelijk van hoe je het consumeert. Maar toch, als je spijsverteringsproblemen ondervindt bij het drinken van koffie op een lege maag, probeer het dan eens te drinken met iets te eten erbij.

Koffie zonder suiker staat in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Zwarte koffie bevat minder dan 1 kcal per 100 ml. Afhankelijk van het soort koffie is het advies er maximaal 1 tot 4 kopjes per dag van te drinken. Het gezondst is filterkoffie. Hoe beter de koffie namelijk is gefilterd, hoe minder van de stoffen cafestol en kahweol erin zit. Deze stoffen verhogen het LDL-cholesterol. Een teveel aan LDL-cholesterol in uw bloed blijft plakken aan de binnenkant van de bloedvaten. Dat vergroot de kans op bijvoorbeeld een hartaanval of beroerte. Van koffie uit een cafetière wordt daarom aangeraden er slechts 1 kop per dag van te drinken.

Dat te veel koffie op een dag drinken negatieve effecten heeft is bij de meeste mensen wel bekend. Maar maakt het uit hoe vroeg er begonnen wordt met het drinken ervan? En kan koffie drinken op de lege maag kwaad? Radar heeft die vraag voorgelegd aan het Voedingscentrum. Vanwege de gunstige eigenschappen, zoals een verbeterde concentratie en het tegengaan van vermoeidheid is het volgens het Voedingscentrum een prima drankje om de dag mee te starten. Wel reageert iedereen anders op (de cafeïne in de) koffie. In 2018 heeft het Algemeen Dagblad er ook onderzoek naar gedaan. Het eindoordeel is dan ook: koffie op de lege maag is niet schadelijk.

Maag-darm-leverarts Paul Boekema heeft onderzocht wat de effecten van koffie op het maag- en darmstelsel zijn. Daarbij zijn vrijwel geen negatieve effecten ontdekt. Ook heeft hij geconstateerd dat koffie op de lege maag niet schadelijk is voor het maagslijmvlies. Het vlies is bestand tegen maagzuur en koffie kan het dan ook makkelijk hebben. Wel is aangetoond dat koffie in tegenstelling tot bijvoorbeeld water of thee de darmen licht kan stimuleren.

Of koffie voor u wel of niet een goede optie is om op de lege maag te drinken is vooral heel persoonlijk. Ondanks dat het niet bewezen is dat het klachten kan geven kan dat voor u wel gelden en dan kunt u beter naar een alternatief zoeken. Of pas een kop nemen als u wat gegeten heeft.

Volgens gewichtsconsulente en afslank- en vitaliteitscoach Esther Hurioglu is het vanwege een andere reden verstandig om pas rond 10.00 uur de 1e kop te drinken. Tegenover Linda Magazine legt zij uit dat cafeïne de werking van cortisol kan verstoren. Dit stresshormoon regelt onder andere het waak- en slaapritme en piekt tussen 8 en 9 uur ’s ochtends, om u wakker te laten worden. “Als je de balans verstoort door meteen een kop koffie te drinken, reageert je lichaam op den duur minder op cortisol. Dan heb je uiteindelijk steeds meer cafeïne nodig om wakker te worden”, aldus de consulente.

Koffiedrinken heeft een aantal voordelen voor je gezondheid. Zo draagt het bij aan de dagelijkse vochtinname - zolang je je bakkie(s) zonder suiker drinkt en (zoals met alles) maat houdt. Op welk tijdstip kun je nu het beste een bakje nemen? Volgens het Voedingscentrum is dat er niet en kun je koffie op alle tijdstippen drinken die je fijn vindt. Dus ’s ochtends op een nuchtere maag is in principe prima. Er is één maar: heb je last van je maag, dan kun je beter níét de dag met koffie beginnen. Je maagproblemen kunnen door het vroege koffiedrinken erger worden.

Onderzoek heeft echter wel laten zien dat je het beste een kop koffie zou kunnen nemen als het hormoon cortisol in je lichaam laag is. Door koffie te drinken wanneer je cortisolgehalte hoog is, zou je namelijk cafeïnetolerantie kunnen ontwikkelen. Het hormoon cortisol stimuleert de alertheid en regelt de interne klok in het lichaam. Volgens de Amerikaanse wetenschapper Steven Miller is het daarom beter om pas na deze hormoonpiek van cortisol koffie te drinken. Als je koffie drinkt terwijl je cortisolgehalte hoog is, kan er gewenning ontstaan aan de caffeïne en doet ie minder z’n werk. Je zult dan steeds sterkere koffie nodig hebben om hetzelfde effect te bereiken.

Misselijkheid na koffie

Koffie is een van de populairste dranken ter wereld. Toch ervaren sommige mensen na het drinken van koffie onaangename gevoelens, zoals misselijkheid. Misselijkheid na koffie kan verschillende oorzaken hebben en komt vaker voor dan je zou denken.

  1. Zuurgehalte van koffie: Koffie is van nature zuur, wat betekent dat het een lage pH-waarde heeft. Wanneer koffie in de maag terechtkomt, kan het de productie van maagzuur verhogen. Dit zuur is noodzakelijk voor de spijsvertering, maar als het in overvloed aanwezig is, kan het het slijmvlies van de maag irriteren, wat resulteert in een gevoel van misselijkheid. Daarnaast hebben verschillende soorten koffie verschillende zuurgraadniveaus. Bijvoorbeeld, donker geroosterde koffie is vaak zuurder, wat bij sommige mensen een sterkere reactie kan veroorzaken.
  2. Effect van cafeïne op het spijsverteringskanaal: Cafeïne is een stimulerend middel dat niet alleen het zenuwstelsel beïnvloedt, maar ook het spijsverteringskanaal. Cafeïne stimuleert de productie van maagzuur, wat kan leiden tot gevoelens van misselijkheid en soms zelfs maagpijn. Dit effect is vooral sterk als je koffie drinkt op een lege maag, wat vaak voorkomt bij mensen die 's ochtends koffie drinken voordat ze ontbijt hebben gehad. Bovendien versnelt cafeïne de bewegingen van de darmen, wat kan leiden tot snellere spijsvertering, maar ook tot irritatie van de maag en darmen.
  3. Koffie drinken op een lege maag: Het drinken van koffie op een lege maag is een van de meest voorkomende oorzaken van misselijkheid. Wanneer je koffie drinkt op een lege maag, werken de zuren en cafeïne veel agressiever op de maagwand, omdat er geen voedsel in de maag is om deze effecten te helpen neutraliseren. Dit leidt tot een snellere en intensere productie van maagzuur, wat irritatie veroorzaakt.

Voor mensen die regelmatig last hebben van misselijkheid na koffie, kunnen de langdurige effecten op de gezondheid van de maag behoorlijk ernstig zijn. Herhaalde irritatie van de maag kan leiden tot ontsteking van het maagslijmvlies, wat het risico op gastritis, reflux of zelfs maagzweren verhoogt. Langdurig gebruik van koffie op een lege maag kan zelfs invloed hebben op het zenuwstelsel.

Als misselijkheid na koffie een regelmatige overlast is geworden, zijn er een paar eenvoudige stappen die je kunnen helpen. Een van de meest effectieve is het vermijden van koffie op een lege maag. Het wordt aanbevolen om eerst te ontbijten en koffie pas na de maaltijd te drinken. Probeer ook koffie met een lagere zuurgraad te kiezen, zoals lichter geroosterde of varianten met van nature een lager zuurhalte. Een alternatief kan zijn om cafeïnevrije koffie te proberen, die veel minder invloed heeft op de maag. Een andere mogelijkheid is om de hoeveelheid koffie die je dagelijks drinkt te verminderen.

Misselijkheid na koffie is een vervelend, maar vrij algemeen probleem dat meestal kan worden opgelost door kleine aanpassingen in de consumptie van deze drank. Of het nu gaat om het kiezen van zachtere koffie, drinken na de maaltijd, of kiezen voor alternatieven, het is mogelijk om van koffie te blijven genieten zonder het risico van onaangename gevolgen. Als je echter ondanks alle maatregelen vaak last hebt van misselijkheid na koffie, kan het goed zijn om een voedingsdeskundige of arts te raadplegen die je verder kan adviseren.

Wakker worden met een kopje koffie kan een heerlijke start van je dag zijn. Maar is het wel zo gezond om gelijk zodra je wakker wordt een koffietje naar binnen te gieten? Steeds vaker wordt er beweerd dat je voor het ontbijt beter geen koffie kunt drinken of dat je je eerste kopje het beste pas na 10.00 zou moeten drinken. Hoe zit dat precies?

Eerder schreven we al over dat koffie helemaal niet zo schadelijk is als dat we vaak denken - mits je het aantal kopjes op een dag beperkt houdt. Maar koffie op een nuchtere maag? Daar zijn de meningen over verdeeld.

Denk om je cortisolgehalte

Diëtist Carlyn Rosenblum is geen voorstander van het drinken van koffie op een lege maag. “Er zijn meerdere redenen waarom het starten van je dag met koffie geen goed idee is, zeker voor vrouwen”, aldus Rosenblum. Om te beginnen is het niet goed voor je cortisolgehalte. Dit kan invloed hebben op je ovulatie, gewicht en hormoonbalans volgens Rosenblum. Je cortisollevel fluctueert gedurende de dag. Het niveau van dit stresshormoon is het hoogst in de ochtend en het laagst in de avond. Rosenblum: “Het drinken van koffie wanneer je cortisolgehalte hoog is zorgt ervoor dat je cortisolproductie wordt afgevlakt en de timing van deze cyclus verandert.” Dit kan er toe leiden dat je cortisol gaat produceren op momenten dat je cortisolgehalte eigenlijk laag zou moeten zijn, bijvoorbeeld in de avond. Ook kan het ervoor zorgen dat je lichaam in het algemeen meer cortisol gaat produceren. Een te hoog cortisolgehalte? Probeer deze 5 tips om je stresshormoon te verlagen.

De perfecte tijd voor je eerste bakkie

Hoe laat kun je dan beginnen met het drinken van koffie? Dat is natuurlijk afhankelijk van hoe laat je wakker wordt. Sta je om een reguliere tijd op - tussen zeven en acht uur - dan kun je volgens Rosenblum je eerste bakkie het beste tussen half tien en het middaguur drinken. Tussen deze tijden zijn de cortisolgehaltes van de meeste mensen het laagst. Begint je dag eerder of juist later? Pas de tijd van je eerste koffietje dan ook aan.

Voor of na het ontbijt?

Maag-darm-leverarts Paul Boekema heeft onderzoek gedaan naar de effecten van koffie op het maagdarmstelsel. Uit dit onderzoek bleek dat koffie drinken vóór je ontbijt geen schadelijke effecten heeft op het maagslijmvlies. Dit slijmvlies is gemaakt om goed tegen maagzuur te kunnen. Het slijmvlies kan daardoor ook goed tegen koffie. Rosenblum zegt daarentegen: “Koffie drinken op een lege maag kan zorgen voor darmklachten.” De onderzoeken naar de effecten van koffie op de microbioom van je darmen lopen dus nogal uiteen. Wat wel duidelijk is is dat koffie de maagzuurproductie stimuleert. Heb je vaker last van maagdarmproblemen of van maagzuur? Houd dan in de gaten of deze klachten erger worden na het drinken van koffie.

Cold brew tegen darmproblemen

Heb je snel last van maagdarmproblemen? Het eten van calciumrijke voeding kan helpen om de zuurgraad in je darmen te neutraliseren. Ook kun je een cold brew proberen. Volgens Rosenblum is koud gezette koffie zeventig procent minder zuur dan hete koffie.

Aanbevelingen

  • Drink koffie met mate (maximaal 4-5 kopjes per dag).
  • Drink koffie niet op een lege maag.
  • Eet eerst een evenwichtig ontbijt voordat je koffie drinkt.
  • Let op hoe je lichaam reageert op koffie en pas je consumptie aan.
  • Overweeg cafeïnevrije koffie of thee als alternatief.
Mogelijke gevolgen van koffie drinken op een lege maag
Gevolg Uitleg
Cortisolpieken Verhoogde stresshormoonspiegel
Maagzuur Irritatie van de maagslijmvliezen
Bloedsuikerspiegelpieken Schommelingen in de bloedsuikerspiegel
Misselijkheid Verhoogde zuurproductie in de maag

labels:

Zie ook: