Italië: het land van mozzarella, pasta, truffel, wijn en natuurlijk koffie! Maar waar mozzarella, pasta, truffels en wijn daadwerkelijk hun oorsprong vinden in Italië, is dat bij koffie niet zo. Wist je namelijk dat er in Italië helemaal geen koffiebonen groeien? Het Italiaanse klimaat is niet geschikt voor het groeien van koffiebonen. En toch is Italië een koffieland bij uitstek! Waar dit vooral door komt? Door de échte espresso-cultuur die in Italië heerst.

De Geschiedenis van Koffie in Italië

De oorsprong van koffie in Italië ligt bij de Venetianen. Voordien werd de koffie geserveerd in Venetiaanse winkels en pas later kwamen de koffiehuizen en cafés. Het drankje was zo populair dat men in Venetië zelfs een maximaal aantal cafés moest vastleggen.

De Arabieren noemden het 'qahwah’ en de Turken namen het over als 'kahve', ik neem aan dat de oorsprong van het Italiaanse woord caffè van het Turkse 'kahve' komt, maar wat je misschien niet wist is dat het Engelse woord 'coffee' van het Nederlandse woord “koffie” is afgeleid (ergens in de 16de eeuw).

Daarentegen komt Italiaanse espresso koffie van oorsprong uit Afrika (Yemen, Ethiopië) en in Italië vinden ze nog steeds dat de beste espresso wordt gemaakt van 100% Arabica.

Ook over de oorsprong van de Italiaanse caffè, zoals ze het nu drinken worden we het niet helemaal eens, de ene stelt dat het door de Arabieren werd geïntroduceerd in de 15de eeuw, geïmporteerd via de havens van Trieste en Venetië, waar ook het eerste zogenaamde koffiehuis ontstond.

Hoe groot die koppen koffie in Venetië waren wordt van historisch belang want de Romein stelt dat espressokoffie voor het eerst in Rome werd gemaakt en de Napolitaan is het daar zeker niet mee eens. Persoonlijk geloof ik wel in het verhaal, dat het voor eerst gemaakt werd in Antico Caffè Greco (1760) in Rome.

Napoleon zou onbewust de aanleiding hebben gegeven voor het ontstaan van de espresso. De barman van het Antico Caffè Greco nam hier echter geen genoegen mee. Broedend op een oplossing kreeg hij de geniale ingeving tijdens het zetten van een gewoon kopje koffie. De geboorte van de espresso was een feit.

De Italiaanse Espresso-cultuur

In Italië vind je koffiebars op elke hoek van de straat. Een Italiaanse koffie bestel je aan de bar (al banco) en dat is goedkoper dan wanneer je op het terras gaat zitten. Voor een espresso ’s morgens hoef je slechts drie seconden tijd over te hebben, want het is niet meer dan één slok. Na de lunch bestel je nog een espresso en neem je iets meer de tijd dan de drie seconden van die ochtend. Heb je jouw koffie graag wat sterker? Vraag dan een caffè doppio, een dubbele espresso of een caffè ristretto: een straffere espresso dan de gewone.

Een bezoek aan Italië is niet compleet zonder minstens één espresso aan de bar. In tegenstelling tot veel andere landen, waar mensen rustig aan een tafeltje zitten met hun koffie, zie je Italianen hun espresso vaak staand drinken in een bar. Deze gewoonte roept bij veel toeristen vragen op: waarom nemen ze de tijd niet om te zitten en te genieten?

Espresso is in Italië bedoeld als een snelle oppepper, niet als een drankje om lang van te genieten. De naam zegt het al: ‘espresso’ betekent snel of uitgedrukt in het Italiaans. In een Italiaanse bar wordt koffie dan ook niet geserveerd met een toef slagroom of siroop, maar puur, sterk en zonder poespas.

Daarnaast is de bar ook een sociale plek waar gesprekken kort, maar krachtig zijn. Vaste klanten komen dagelijks op hetzelfde tijdstip, wisselen een paar woorden met de barman en andere stamgasten, en gaan dan weer verder met hun dag.

Er is ook een praktisch voordeel: in veel Italiaanse bars betaal je minder voor een espresso als je deze staand aan de bar drinkt dan wanneer je aan een tafeltje gaat zitten. Dit prijsverschil is deels te wijten aan de servicekosten die bij zitplaatsen worden gerekend. Bovendien zijn de meeste bars in Italië relatief klein. Het aantal zitplaatsen is beperkt, en de meeste klanten geven de voorkeur aan de snelle servicemogelijkheid van de bar.

De espresso is voor veel Italianen een vast ritueel, een moment van pauze en herstemming in de dag. Of het nu vroeg in de ochtend is op weg naar het werk, of laat in de middag om het energieniveau weer op te krikken, elke gelegenheid heeft zijn eigen koffiemoment.

Staand een espresso drinken in Italië is dus veel meer dan alleen een manier om een cafeïneshot binnen te krijgen. Het is een weerspiegeling van de Italiaanse levensstijl: snel, sociaal en met aandacht voor traditie.

Wat maakt een espresso Italiaans?

Espresso is niet zomaar een koffie en moet aan bepaalde eisen voldoen. De espressobonen zijn langer geroosterd dan de normale. Dit maakt dan hun kleur donkerder is en de smaak ook sterker is.

Koffie van arabicabonen komt oorspronkelijk uit Ethiopië en biedt koffie van hoogwaardige kwaliteit. De barista perst vervolgens 30 millimeter water door de fijne arabicakoffie op een temperatuur van 88°C. De espresso krijgt een zachte schuimlaag met een hazelnootbruine tot donkerbruine kleur.

Wist je bijvoorbeeld dat een espresso aan heel wat eisen moet voldoen om espresso te mogen heten? De koffie hoort een sterke geur te hebben met een zweem van bloemen, vruchten, geroosterd brood en chocolade. Espressobonen worden iets langer geroosterd dan gewone koffiebonen. Daardoor zijn espressobonen niet alleen donkerder van kleur, maar hebben ze ook een rijkere smaak.

Voor het zetten van een goede espresso heb je een maling met een fijne, gelijkmatige en tamelijk korrelige textuur nodig. Als de bonen vettig zijn en te fijn worden gemalen, kan het espressoapparaat geen gelijkmatige straal produceren, waardoor je uiteindelijk slechts een straaltje koffie krijgt, zonder crema (het lichtbruine schuimlaagje).

Maar niet alleen de soort maling is belangrijk. Het is volgens de beste Italiaanse barista’s een ongeschreven wet dat je de koffie direct na het malen moet gebruiken.

Variaties op de Italiaanse koffie

Als je in Italië een caffè bestelt, krijg je geen grote kop zwarte koffie. Un caffè is in Italië een synoniem voor espresso, sterke zwarte koffie die meestal geserveerd wordt in een klein porseleinen kopje (een tazzina genaamd). In de betere koffiebarretjes krijg je er vaak een glaasje water bij. Wil je een trendy kopje koffie drinken, vraag dan om un caffè al vetro, een espresso in een glaasje.

Later op de dag kun je natuurlijk ook je toevlucht nemen tot een caffè corretto, een espresso met een scheutje likeur. Als je espresso eigenlijk net iets te sterk vindt, bestel dan een caffè lungo. Tijdens het bereiden van deze koffievariant laat de barista extra water door de machine lopen, zodat de koffie minder sterk wordt. Vind je dit brouwsel nog steeds veel te sterk, dan kun je altijd nog je toevlucht nemen tot een caffè americano. Vaak krijg je na het bestellen van een caffè americano een espresso met een kannetje heet water, zodat je zelf de sterkte van je koffie kunt bepalen. Eigenlijk krijg je dus een aangelengde espresso.

Er kan nog veel meer gevarieerd worden! De bekendste en bij Nederlanders misschien wel meest geliefde koffievariant is de schuimige cappuccino. Cappuccino is simpelweg een kopje espresso, aangevuld met hete melk en een laag melkschuim.

Een waarschuwing die je ter harte moet nemen voor je een cappuccino bestelt: een Italiaan drinkt een cappuccino alleen als ontbijt. Naast een cappuccino is een latte macchiato een alternatief voor een sterke espresso. Een latte macchiato bestaat uit heel veel melk met een beetje koffie. Deze caffè macchiato is ook koud te bestellen.

Voor chocoladeliefhebbers zijn er genoeg koffievarianten met cacao of warme chocolademelk te vinden. De meeste bijzondere koffievariant is wellicht affogato al caffè, een simpele maar meer dan smakelijke koffie. Letterlijk betekent affogato al caffè ‘verdronken in de koffie’.

Regionale Specialiteiten

In verschillende regio’s in Italië zijn er ook nóg specialere koffies. Zo is er in Rome de espresso romano met enkele druppels citroen.

Ga je naar Turijn, dan moet je naast cappuccino en espresso ook een keer een glas bicerin bestellen, een zoet drankje van koffie, chocolade, melk en room dat vaak wordt geserveerd in een kelkvormig glas.

Iets zuidelijker, bij Bar Civili in Livorno, staat er naast de bekende koffiesoorten ook een ponce op de koffiekaart. De basis is espresso, waaraan in elk geval suiker, een citroenschil en een scheutje rum worden toegevoegd.

In Napels bestaat al sinds jaar en dag de traditie van de caffè sospeso (letterlijk: ‘uitgestelde koffie’). Als je in Napels un caffè bestelt, kun je twee kopjes koffie afrekenen. Zo kunnen arme mensen af en toe een kopje koffie drinken dat eerder al door een ander is betaald.

Italiaanse Koffiemerken

Het bekendste Italiaans koffiemerk is Illy, een koffiebrander gevestigd in Triëst, die ook espressomachines verkoopt.

Koffieconsumptie en Export

Italië is het land van de espresso en is een van de grootste exporteurs van gebrande koffie. Italië zelf is de tiende grootste consument van koffie. Italiaanse koffie kom je over de hele wereld tegen.

De kwaliteit van koffie

"Pure, goede, gezonde koffie maak je met goede bonen, alles begint en eindigt hier," zegt Melania Lopez. Het is om deze reden dat Melania altijd in het vliegtuig moet stappen voor kwaliteitscontrole, ze reist diverse malen per jaar naar Zuid Amerika en Afrika om de koffiebonen ter plekke te controleren, bij iedere grote bestelling laat ze een proefzak vullen van de lading.

Volgens de signora, die van oorsprong uit Colombia komt, is 99% van de koffie die je in de supermarkt koopt slecht van kwaliteit omdat er gewoon ordinaire troep tussen zit. Zo kan er bijvoorbeeld gruis, zand of takjes in zitten, in minuscule hoeveelheden die we met het blote oog niet kunnen waarnemen. "We drinken dus meestal geen zuivere koffie."

Dit is hoe Melania het uitlegt: “Als ik een koffie proef met een uitgesproken bittere smaak of ik krijg er een droge mond van, dan is dat geen goed teken. Ken je de uitdrukking? “Geen zuivere koffie” De oorsprong van die uitdrukking ‘dat is geen zuivere koffie’ stamt uit de 19e eeuw. Dure gemalen koffie werd stiekem vermengd met andere zaken zoals cichorei. Het drinken van echte koffie liet zien dat je van een betere smaak, welvaart en afkomst was gediend.

labels:

Zie ook: