Koffie kost eigenlijk niet zo gek veel geld. De huidige koffiemarkt staat lager dan deze in tientallen jaren heeft gestaan en een kilo ruwe koffie is, afhankelijk van het soort, al te koop vanaf anderhalve euro. Toch zijn er ook koffies te koop die duizenden euro's per kilo kosten. Kopi Luwak, ook wel Kopi Loewak genoemd, is de duurste koffie ter wereld, ook wel bekend als Indonesische kattenkoffie. In dit stuk gaan we daar verder op in. Waarom zijn sommige koffies zo duur? Wat is daar de oorzaak van?

Wat is Kopi Luwak?

Kopi Luwak is een koffiesoort gemaakt van Robusta of Arabica bonen, welke worden verbouwd op plantages. De koffieplant krijgt bessen waar twee pitten inzitten: de koffiebonen. In Indonesië lopen op deze plantages van oudsher civetkatten (ook wel bekend als de Luwak) rond. Ze zijn dol op het vruchtvlees van koffiebessen en eten de bessen op zodra ze rijp zijn. Zodra deze de koffiebessen eet wordt het vruchtvlees verteert en blijft de pit intact. Het vruchtvlees blijft intact en passeert door het maag-darmkanaal van de civetkat; de pit blijft intact.

De pitten worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de civetkat. De koffiebonen worden door de lokale bevolking handmatig uit de uitwerpselen van de Luwak gehaald en worden vier tot zeven dagen gedroogd. Vervolgens worden de koffiebonen gewassen en licht gebrand en verwerkt tot Kopi Luwak. Het is een ongelofelijk verhaal, maar het is waar. Koffiebonen uit kat uitwerpselen…

Onder toeristen die op vakantie naar Indonesië gaan zeer geliefd. Maar … zeer prijzig met prijzen oplopend tot meer dan € 50,- voor 100 gram vanwege het merkwaardige productieproces. Het verhaal achter de kattenkoffie is eigenlijk best een vies verhaal want je drinkt koffie van koffiebonen die door een kat, de civetkat, zijn opgegeten en weer zijn uitgepoept. De katachtige civetkat, ook wel Luwak genoemd, loopt rond op koffieplantages en eet de rode rijpe koffiebessen. De katten zijn dol op het vruchtvlees van deze koffiebessen.

Het Productieproces

De koffiebonen hebben echter wel iets extra’s meegekregen tijdens dit proces. In het maag-darmkanaal krijgt de koffieboon de basis voor een goede smaak mee omdat er een fermentatieproces ontstaat. De lichaamseigen enzymen, sappen en zuren van de civetkat mixen zich met de koffieboon. Er komen dan extra aminozuren vrij en dit zorgt uiteindelijk voor het goede aroma van de koffie. Tijdens het roosteren werken de vrijgekomen aminozuren goed in op de koffieboon.

De bonen worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de kat. De bonen worden vervolgens gewassen. Om de smaak zoveel mogelijk te behouden, worden deze bonen licht geroosterd. Per jaar wordt slechts een paar honderd kilo Kopi Luwak geproduceerd. Kopi is het Indonesische woord voor "koffie" en Luwak is de lokale naam voor deze katachtige die de rauwe rode koffiebessen graag eten.

Bij dit opmerkelijke productieproces komt dus aardig wat arbeid kijken omdat de koffiebonen één voor één met de hand uit de ontlasting moeten worden gehaald. Daarnaast zijn de koffiebonen in ontlasting niet in grote getallen (in het wild) te vinden.

De Smaak van Kopi Luwak

De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, zacht, rijk, siroopachtig en mossig en het wordt ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd. Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak.

Uitgaande van het productieproces van de kopi luwak koffie is het niet gek als je er in eerste instantie vanuit gaat dat de koffie niet zo’n goede geur afgeeft. Geheel tegen het aannemelijke staat de geur van deze koffie echter bekend als zoet en fris. Ook wordt de smaak vaak omschreven als een combinatie van zoet, zacht en fris. Echter is de exacte smaak afhankelijk van het soort koffieboon dat de civetkat heeft gegeten en verschilt het ook lichtelijk per civetkat welke smaak er precies wordt meegegeven aan de bonen tijdens het verteringsproces. Zoals bij elke koffiesoort heeft ook de grond waarop de koffieplanten zijn gegroeid invloed op de smaak, evenals het brandingsproces.

Waarom is Kopi Luwak zo duur?

Er worden op koffieplantages wel steeds meer civetkatten uitgezet, maar nog lang niet genoeg om aan de vraag te voldoen. Desondanks is Kopi Luwak nog steeds schaars en blijft het de allerduurste koffie ter wereld.

Daarnaast is het, aangezien het verkrijgen van de Kopi Luwak koffiebonen zo een tijdrovend en duur proces is, zaak dat de koffiebonen niet oud worden na het branden. Om deze reden worden Kopi Luwak koffiebonen veelal in kleine hoeveelheden en op bestelling gebrand, wat de prijs nog verder opdrijft.

Volgens sommigen komen er jaarlijks slechts 500 kilo aan kopi luwak koffiebonen op de markt. Maar de vraag is vele malen hoger dan het aanbod, vandaar dat het beperkte aanbod zorgt voor de hogere prijs.

Ethische Overwegingen

Mede door de grote vraag en opbrengst van de kopi luwak koffie wordt er in Zuidoost-Azië steeds vaker voor gekozen om civetkatten van de plantages te halen en in gevangenschap te houden. Deze krijgen dan vaak enkel nog de bessen te eten en hebben weinig vrijheid en bewegingsruimte. Hierdoor bestaat er een groep mensen die veel kritiek uiten op de productie en consumptie van de koffiesoort. Natuurlijk zijn er ook ethisch verantwoorde producten van Kopi Luwak. Maar om aan de grote vraag te voldoen, worden in veel gevallen de civetkatten in kleine kooien geplaatst en krijgen ze uitsluitend koffiebessen te eten. Hierdoor zijn de katten stressgevoelig, vatbaar voor ziekten en ontstaan gedragsproblemen.

Het ethische vraagstuk rond dure koffiesoorten concentreert zich vooral op het dierenwelzijn. Deze praktijken roepen ernstige vragen op over de moraliteit van het gebruik van dieren voor de productie van luxe consumptiegoederen.

Los van de talloze ethische bezwaren zorgt het houden van civetkatten in gevangenschap voor een mindere kwaliteit koffie. Desondanks bestaat er geen keurmerk om vast te stellen dat een zak kopi loewak afkomstig is van poep van wilde of gekooide civetkatten.

Alternatieven voor Kopi Luwak

Er is inmiddels overigens een chemische variant voor het fermentatieproces aan de Universiteit van Florida ontwikkeld, zodat de koffie dus fabrieksmatig en veel voordelig, en zonder uitbuiting van katten, kan worden geproduceerd. Deze variant wordt ook de Coffee Primero genoemd en is in prijs vergelijkbaar met reguliere koffie.

Doordat kopi luwak koffie zo populair is zijn er door de jaren heen verschillende alternatieven op de markt gekomen. Op de universiteit van Florida is bijvoorbeeld een manier gevonden om op chemische manier het fermentatieproces te repliceren. De hieruit verkregen koffie wordt ‘coffee primero’ genoemd en is op de markt voor reguliere koffieprijzen. Dat door de uit de pan rijzende vraag en het geringe aanbod ook allerlei namaak varianten worden verkocht zal voor niemand een verassing zijn. Daarnaast is er de variant kopi muncak, verkregen uit de ontlasting van Aziatische herten (genaamd muntjaks) die de koffiebessen hebben gegeten in plaats van civetkatten. In Thailand is een nog duurdere variant koffie ontstaan waarbij hetzelfde productieproces wordt toegepast met behulp van olifanten. Deze koffiesoort, met een schijnbaar zeer zachte smaak door de afbraak van bitterheid door proteïnen van de olifant, wordt ‘Black Ivory Coffee’ genoemd.

Waar komt Kopi Luwak vandaan en hoe is het ontstaan?

Kopi luwak komt oorspronkelijk van het eiland Sumatra in Indonesië. Het ontstaan van de exclusieve koffie is geheel terug te leiden naar het koloniale tijdperk. Met de komst van de Nederlanders werd een basis voor koffieplantages aangelegd op Sumatra en andere Indonesische eilanden. De ontdekking van het heerlijke aroma van de koffiebonen verkregen uit de ontlasting van de civetkat is echter niet een eer die de Nederlanders zelf op zich kunnen nemen. Het werd ontdekt door de lokale boeren arbeiders die destijds op de plantages werkten. Ondanks dat zij de hele dag bezig waren op de koffieplantages was het voor hen niet toegestaan om koffie te winnen voor eigen gebruik. Al snel kwamen zij echter met het (later gebleken) briljante idee om de koffie te gaan bereiden op basis van koffiebonen uit de ontlasting van de civetkatten die rondliepen op de plantages waar ze werkten. Het was een kwestie van schoonmaken, een aantal dagen laten drogen, roosteren en brouwen en ook zij konden genieten van koffie van goede kwaliteit.

Toen de bijzonder goede aroma’s ook de neuzen van de plantage-eigenaren bereikten werd de toon gezet en begon de productie van kopi luwak op grotere schaal voor de verkoop. Kopi luwak dankt zijn naam aan het feit dat de civetkat in de lokale taal ‘luwak’ wordt genoemd en ‘kopi’ betekent in deze taal koffie. Inmiddels wordt de koffiesoort niet alleen in Indonesië (Sumatra, Java, Sulawesi, Bali) geproduceerd, maar ook in meerdere andere landen in Azië (zoals Vietnam en de Filipijnen).

Prijs en verkrijgbaarheid

Kopi luwak is een exclusieve koffiesoort. Je kunt het niet zomaar in de supermarkt om de hoek open. Via online webshops is er tegenwoordig wel vrij goed aan te komen. Echter betaal je er wel een flinke prijs voor. In de supermarkt betaal je voor zo’n 125 gram koffiebonen van een huismerk zo’n één à twee euro. Wil je de kopi luwak koffiebonen bestellen dan leg je al snel 30 à 40 euro neer voor hetzelfde gewicht van 125 gram.

De kopi luwak koffiebonen worden vaak ongemalen verkocht. Wanneer je de koffie gaat malen kun je dus ook nog kiezen voor een zeer fijne maling om Espresso te maken. Het aroma is ook hiervoor geschikt. Zorg er na aankoop voor dat je de kwaliteit van de koffiebonen niet teniet doet door aan de slag te gaan met een slecht onderhouden koffiemachine of het niet juist afstellen van de temperatuur. Maak de koffiemachine goed schoon, gebruik bronwater en warm de machine goed op.

Hoe Kopi Luwak te bereiden

Voor een ideale extractie zorg je ervoor dat het water dat je gebruikt rond de 95 graden is (wijk niet meer dan één à twee graden hiervan af). Wanneer je hier qua temperatuur te ver onder zit zal de extractie niet voldoende zijn en wanneer je hier te ver boven zit wordt je koffie erg bitter.

Bij de dosering van Kopi Luwak kunt u de hoeveelheden aanhouden die passen bij uw zetmethode. Voor espresso en filterkoffie is dat ongeveer 7 gram. In een volautomaat zal dat ongeveer 9 gram zijn, maar uw apparaat zal dit automatisch voor u afmeten. Bij de percolator dient het filterbakje af te vullen zoals u dat gewend bent. Gebruik vers en schoon water. Gebruik een zo schoon mogelijke machine. Zorg er voor dat de machine op temperatuur is. Zet hem ruim van te voren aan, zodat deze kan doorwarmen. Zorg ook dat de filterdrager of koffiepot goed warm zijn. Wees er zeker van dat het water om de koffie mee te zetten op de juiste temperatuur is. Gebruik niet tè heet, bijvoorbeeld kokend, water. Te heet water leidt tot bittere koffie.

De 10 duurste koffiesoorten ter wereld

In het onderstaande rijtje vind je de 10 duurste koffiesoorten ter wereld. Ontdek de schokkende redenen welke deze soorten zo duur maken en op welke bijzondere manieren deze soorten gemaakt worden.

  1. De exclusiviteit, samen met de beperkte productie, draagt bij aan de hoge prijs.
  2. De Ospina Gran Café is afkomstig uit Colombia. Deze koffie wordt verbouwd op grote hoogten in vulkanische bodem, wat bijdraagt aan de complexiteit en diepte van de smaak. De zorgvuldige selectie van de bonen wordt gecombineerd met een traditie die teruggaat tot de 19e eeuw. De Ospina familie, pioniers in de Colombiaanse koffieproductie, heeft hun naam verbonden aan dit merk.
  3. Kopi Luwak is niet alleen duur, maar wordt vaak beschreven als de meest controversiële koffie ter wereld. Deze katten selecteren de rijpste en meest smaakvolle koffiebessen om te eten. De bonen worden vervolgens gefermenteerd tijdens hun reis door het spijsverteringskanaal. Er is echter veel terechte kritiek op de manier waarop deze katten behandeld worden. Ze worden vaak gestopt in kleine kooien voor een efficiënter productieproces.
  4. El Injerto Peaberry koffie is afkomstig uit Guatemala. Het is een zeldzame vondst door zijn unieke “peaberry” bonen. Normaal ontwikkelt elke koffiebes twee zaden, maar bij een peaberry vormt zich slechts één zaad. De Finca El Injerto, een familiebedrijf met een lange geschiedenis van koffieproductie, heeft meerdere prijzen gewonnen voor hun uitzonderlijke kwaliteit. Hun peaberry koffie wordt gekenmerkt door een zorgvuldig gecontroleerde verwerking en roosterproces. De boerderij zet zich in voor duurzaamheid door het behoud van natuurlijke hulpbronnen en het bieden van eerlijke arbeidsomstandigheden voor hun werknemers.
  5. De vijfde in dit rijtje is de Esmeralda Geisha uit Panama. De exclusieve lots van de Esmeralda Geisha bereiken recordprijzen op veilingen. De plantage zet zich ook in voor duurzame praktijken en de bescherming van het milieu.
  6. Saint Helena koffie wordt verbouwd op het afgelegen Zuid-Atlantische eiland Saint Helena. Deze koffie is bekend om zijn uitzonderlijk schone smaak, met subtiele hints van citrus en karamel. De afgelegen ligging en de beperkte productiecapaciteit maken de koffie van Saint Helena zeldzaam en gewild. De koffieplantages op het eiland zetten zich in voor traditionele teeltmethoden.
  7. Het wordt verbouwd in de prestigieuze Blue Mountains van Jamaica.
  8. Kona Extra Fancy koffie is afkomstig van de vulkanische hellingen van het Grote Eiland van Hawaï. Deze koffie profiteert van de unieke omstandigheden van het klimaat in de Kona-regio. De boon heeft tonen van noten, fruit en een subtiele zoetheid.
  9. De een na laatste duurste koffie in dit rijtje is de Greenwell Organic koffie. Deze wordt verbouwd in de rijke, vulkanische bodems van Nepal. Deze biologisch gecertificeerde koffie wordt geproduceerd zonder het gebruik van synthetische pesticiden of meststoffen. De koffie van Greenwell Organic biedt een rijk en vol smaakprofiel, met een perfecte balans tussen zoetheid en bitterheid.
  10. De laatste dure koffie in dit rijtje is de Molokai Prime koffie. Deze verbouwd op het kleine en ongerepte eiland Molokai in Hawaï. Met een focus op de rode Catuai variëteit, biedt Molokai Prime een kopje koffie met diepe tonen van chocolade, noten en een lichte fruitige zuurheid. De beperkte productie en de toewijding aan kwaliteit maken deze koffie tot een exclusieve ervaring.

De duurste koffiesoorten in het bovenstaande rijtje hebben allemaal een uniek verhaal wat zorgt voor de enorm hoge prijs van de koffie.

labels:

Zie ook: