Komkommers zijn er in vele soorten en maten, en sommige daarvan hebben stekels. In dit artikel duiken we in de wereld van de komkommers met stekels, van de bekende augurken tot de exotische kiwano. We bespreken de verschillende soorten, hun smaak, hoe je ze kunt kweken en oogsten, en geven tips voor het eten ervan.

Verschillende soorten komkommers met stekels

Er zijn verschillende soorten komkommers met stekels, elk met hun eigen unieke kenmerken:

  • Augurk: Kort door de bocht is de augurk eigenlijk een mini komkommer. De augurk is vaak ook stekelig en minder lekker om zo te eten. De augurk lijkt qua groei een beetje op de snackkomkommer. Hetzelfde formaat alleen dan stekelig, maar ook de planten worden niet zo groot als een gewone, traditionele komkommer.
  • Traditionele komkommer: Verder zijn traditionele rassen vaak stekelig, net als sommige augurkensoorten. De traditionele komkommer (zo noem ik het) is een grote en lange komkommer. Dit zijn de komkommers die je in de groentewinkel ziet liggen. Deze groeit eigenlijk het beste in tropische gebieden of bij ons in een warme kweekkas.
  • Kiwano: Je zou denken dat het een kiwisoort is, maar de kiwano is meer familie van de komkommer en de meloen. De vrucht heeft stompe stekels. De vrucht is 10 tot 15 cm lang. De schil is niet eetbaar. Het vruchtvlees bevat honderden eetbare pitjes. Als de vrucht wat oranje begint te kleuren, is ze eetbaar. De smaak doet denken aan meloen, banaan en citroen.
  • Afrikaans komkommertje (Okalopolola): Groen gemarmerde, grof gestekelde (maar niet prikkende) vruchtjes, ongeveer 5-7 cm lang en 3-4 cm dik. Leuk voor de herfsttafel! In Afrika wordt het blad gekookt of geroerbakt. Deze is bittervrij.
  • Salt and Pepper: Deze kleine, witte komkommertjes lenen zich voor verse consumptie maar kunnen ook als augurk worden ingemaakt. De vruchten worden 7-13 cm lang, zijn crèmewit (net geoogst met zwarte stekeltjes, die je er zo afveegt) en zeer goed van smaak.

De smaak van komkommers met stekels

De smaak van komkommers met stekels varieert afhankelijk van de soort en de rijpheid:

  • Augurk: Minder lekker om zo te eten.
  • Kiwano: De smaak is fris en verschilt afhankelijk van het stadium van rijpheid. De smaak doet denken aan meloen, banaan en citroen.
  • Traditionele komkommer: De komkommer kan soms bitter smaken. Vaak is dit het gevolg van stres of te laat oogsten. Er zijn rassen van komkommers die minder snel of zelfs helemaal niet bitter worden.

Komkommerplanten

De komkommer heeft plantkundig gezien een hele eigen familie, namelijk de komkommerfamilie. Ook wel de Curcubitaceae genoemd. Tot deze familie behoren óók de meloen en de watermeloen. De bijzondere, stekelige en gele kiwano behoort ook tot de komkommerfamilie. Net als de pompoen en courgette, die ook tot dezelfde familie behoren. Dan is er nog de springkomkommer. Deze is niet eetbaar en komt van een ander geslacht, maar is wel familie van de komkommer.

Komkommer kweken: Tips en advies

Zelf komkommer kweken is leuk, maar verzorg je komkommerplant goed. Geef regelmatig water en denk aan de bemesting, vooral extra kalium. Door stres kan je bittere komkommers krijgen. Stres wordt veroorzaakt door droogte, te veel water en beschadiging. Bijvoorbeeld het stuktrekken van hechtrankjes.

Hieronder vind je een tabel met belangrijke informatie over het zaaien en planten van komkommers:

Activiteit Periode Locatie
Komkommer zaaien (onder glas) Maart - Mei Binnen (vensterbank)
Komkommer planten (in kweekkas) Mei - Juni Kweekkas
Komkommer planten (buiten) Mei - Juni Buiten

Zaaien

Komkommer zaaien we zelf altijd binnen, in kweekpotjes op de vensterbank. Dit doen we al in het vroege voorjaar. Zelf raad ik dan aan om grotere kweekpotjes te gebruiken zoals P9-formaat of 9x9 centimeter. Je kunt eerder beginnen maar gebruik dan grotere of diepe kweekpotten. Zelf zaaien we komkommer altijd in potjes en dat heeft een reden. Zaaitrays hebben vaak te kleine vakken. In één grote zaaibak zaaien raad ik zeker niet aan. Een komkommerplant maakt in korte tijd een groot wortelstelsel. Wanneer je de plantjes straks moet verspenen, zitten de worteltjes helemaal door elkaar heen. Je krijgt ze niet uit elkaar zonder ze stuk te trekken.

Planten

Een hele belangrijke stap: Jonge komkommerplantjes eerst goed afharden vóór het uitplanten. Anders krijg je last van zonnebrand en andere problemen. Lees ook: planten afharden! Altijd eerst goed afharden. Daarna kan je de plantjes definitief uitplanten. Maak gaten in de grond of in de aarde in een pot, groot genoeg voor de kluitjes van de jonge plantjes. Wees voorzichtig zodat je de wortels niet beschadigd. Per vierkante meter kan je ongeveer 3 tot 5 komkommer planten laten groeien in de volle grond. In rijen kan je ongeveer 2 tot 3 komkommer planten per strekkende meter laten groeien in de volle grond. Komkommer kweken we zelf altijd in onze kweekkas, omdat dit echt het beste werkt. De komkommerplant houdt van warmte en veel zonlicht. Laat je komkommerplant of augurkenplantje natuurlijk wel eerst even wennen aan de zon (afharden), zoals eerder besproken. De warmte van een kweekkas is ideaal maar het kan ook buiten. In dat geval heeft je komkommerplant in elk geval een warm en zonnig plekje nodig. Zet de komkommerplant ook in een pot, want die warmt snel op. Je kunt je plant in pot bij een bakstenen muur of op een tegelterras plaatsen.

Verzorging

De komkommerplant is eigenlijk een klimplant en maakt hechtrankjes. Komkommer kweken we daarom vaak langs een stuk betongaas, een klimnet of een stok. Vaak zetten we een stuk betongaas schuin (diagonaal) tegen een paal of hekwerk aan. Zo kruipt de komkommer schuin omhoog en hangen de komkommers onder het gaas om te plukken. Natuurlijk kan je een komkommer ook laten kruipen. Mijn ervaring is dat de komkommerplant dan sneller last krijgt van schimmels, zeker als de grond lang vochtig blijft.

De komkommerplant is gevoelig voor stres! Zorg dus dat je augurkenplantje of komkommerplant zo min mogelijk stres ervaart. Stres wordt veroorzaakt door te veel water, maar nog meer door droogte. Ook het afbreken of scheuren van delen van de plant veroorzaakt stres. Bijvoorbeeld het stuktrekken van hechtrankjes. Stres is zo slecht voor je komkommerplant omdat deze dan hele bittere komkommers kan gaan maken. Hoe meer stres je augurkenplantje of komkommerplant heeft, hoe meer bittere komkommers je krijgt. Natuurlijk speelt ook het juiste oogstmoment mee. Laat geoogste komkommers smaken namelijk ook bitter.

Verder is genoeg water geven en bemesten (zie verderop) belangrijk voor je komkommerplant. Je kunt een komkommer vroeg dieven, zoals beschreven bij het stukje over snoeien. Een komkommer bestaat voor meer dan 97% uit water. Water geven is dus erg belangrijk, zeker tijdens warme en droge zomers. Bij te weinig water gaat een komkommer vervormde vruchten maken, waarbij het uiteinde erg dun blijft in verhouding tot het begin van de komkommer. Komkommer kweken doe je bij voorkeur op een goed voedzame, humusrijke bodem. Gebruik veel compost en zorg dat de bodem luchtig en doorlaatbaar blijft. Potten of bakken voorzie je het liefste op de bodem van een laag hydrokorrels of zelfs kiezels. Zo kan overtollig water makkelijk wegstromen.

Ja, komkommers hebben veel extra voeding nodig. Met name kalium is belangrijk om de plant een hogere weerstand te bieden. Wees terughoudend met het geven van stikstof aan een komkommerplant. Komkommers groeien van nature erg weelderig en hoeven niet nòg meer blaadjes te maken. Voor het bemesten van komkommer adviseren we bij benadering de samenstelling stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K) 8-12-14 of 8-10-12 . Dit is ons advies en geen vereiste. Je kunt zelf mest mengen naar verhouding. Een komkommerplant wordt vaak langs een (schuin) hekwerk, of een lange stok of draad naar het plafond van de kweekkas geleid. Soms laat men de plant over de grond kruipen.

Bestuiving

Moderne hybride-rassen hoef je niet te bestuiven. Standaard en oudere rassen bestuiven we wel met de hand. Dat ziet er dan zo uit. Normaal zouden insecten dit doen, maar in een kweekkas zijn die er misschien iets minder. Vooral F1 hybride rassen hoef je niet te bestuiven. Dit zijn snelgroeiende, productieve rassen komkommers. Door bestuiving gaan ze juist meer harde zaden maken, wat niet lekker is. Hybride rassen zijn meestal ook niet zaadvast. Je krijgt dan een heel ander soort als je de zaden uit zo'n vrucht opnieuw zou zaaien.

De meeste standaard en vooral oudere rassen, bestuiven we wel. Eigenlijk altijd voor de zekerheid, omdat sommige oudere rassen hiervan afhankelijk zijn. Zonder bestuiving vallen de vruchtbeginsels gewoon van de plant. Ze worden geel, bruin en laten los. Voor de zekerheid kan je dus altijd bestuiven, behalve bij hybride-rassen. Kijk in elk geval op de verpakking van de zaden. Hier zou het meestal op moeten staan. Weet je het niet zeker, bestuif dan toch met de hand. De komkommers oogsten we dan jong zodat de zaden nog niet geheel hard zijn geworden, als het soort zaden zou maken. Bestuiving en komkommers, het blijft een dingetje!

Schrik ook niet, als jouw komkommerplant de eerste bloemetjes met vruchtbeginsel laat vallen. Dat is heel normaal. Je plant is er gewoon nog niet klaar voor. De komkommerplant zal zelf aangeven wanneer deze er klaar voor is, als deze bloemetjes laat zitten. Het bestuiven van een komkommer is altijd nodig als je deze kweekt voor de zaden, om volgend jaar te zaaien. Een komkommer is een éénhuizige plant. Dat betekend dat de mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde plant zitten. De bloemen zijn ook éénslachtig. Dat wil zeggen: mannelijk òf vrouwelijk. De vrouwelijke bloemen van de komkommerplant zijn makkelijk te herkennen aan het kleine vruchtbeginsel achter de bloem. Bij stekelige komkommersoorten is het vruchtbeginsel ook stekelig. Bij gladde komkommersoorten is het vruchtbeginsel glad. De mannelijke bloemen van de plant maken geen vruchtbeginsel. Deze bloemen zitten enkel aan een vrij kort steeltje, zonder iets erachter. Het stuifmeel van de mannelijke bloemen moet worden overgebracht naar de vrouwelijke bloemen.

Komkommer oogsten

Eigenlijk moet je een komkommer oogsten vóór deze rijp wordt. De groene komkommer die we allemaal kennen is niet rijp. Rijpe komkommers zijn namelijk erg vies. Ze worden geel, de schil verdroogt en gaat barsten, maar vooral de smaak wordt ontzettend bitter. Om te voorkomen dat de komkommer bitter wordt, oogsten we de komkommer dus nog jong en groen van kleur. Rassen met witte komkommers oogsten we natuurlijk als deze crèmewit van kleur zijn. Weet dus goed of je een groot of klein komkommerras hebt. Grotere komkommersoorten die oogst je natuurlijk groot. Snackkomkommers worden een stuk kleiner.

Bij een van mijn eerste keren komkommers kweken, heb ik mij wel eens afgevraagd waarom de komkommers niet groot werden. Er zijn veel verschillende soorten komkommers, groot en klein en verschillend van kleur. Welke je ook hebt, je oogst deze dus niet rijp. Wacht dus niet te lang met komkommer oogsten. Grote komkommers moeten dan ook meestal wat langer aan de plant blijven hangen. Blijf bij snackkomkommers vooral achter elkaar plukken. Als er te veel aan één plant blijven hangen, kan dat wel eens te veel energie gaan kosten. Geef je komkommerplant dan ook meer water, zodat deze de vruchten kan blijven vullen. De grootte van een komkommer zegt dus niets over of deze oogstklaar is. Dat is volledig afhankelijk van het ras.

Zo zien de stekelige rassen er vaak uit, zoals op de foto hierboven. Dit zijn vaak oudere, traditionele rassen. Vooral grotere komkommersoorten worden stekelig. Ook worden soorten die als augurk worden gekweekt vaak stekelig. De komkommer gebruiken we rauw en kan je dus altijd rauw eten. Ook de schil is eetbaar en bovendien erg gezond. Rauw worden komkommers vooral in salades verwerkt, meer dan eens in combinatie met paprika. Je kunt komkommer ook op een hamburger of broodje gezond doen, in plakjes. Komkommer is dus zeer veelzijdige vruchtgroente en kan je op verschillende manieren gebruiken.

labels:

Zie ook: