In Koude soep wandelt Annelies Verbeke zoals ze schrijft: van links naar rechts. Vanuit de behoefte te vluchten van de hectiek van het werkend bestaan, plant ze twee opeenvolgende zaterdagen in haar agenda: van de Panne naar Oostende, van Oostende naar Knokke.

In een tijd dat branding vooral gebruikt wordt in de marketing, loopt Verbeke langs een klotsende branding, die iedere dag van kleur verandert. Er is de dreiging van het stijgende water, er is de overbevissing, en op de dijk ziet ze de bronzen getuigen van koloniale plundering en een architectuur die vaak geen streling voor het oog is. Tegelijk laaft ze zich aan de uitgestrektheid, aan blije honden en kleurrijke schelpen.

In de ruimte tussen dijk en zee mijmert Verbeke over haar eigen herinneringen aan zeevakanties, de rol van de zee in haar werk, het verzonken Doggerland en Testerep, over Belgische kunstenaars die aan de kust woonden, en de onkenbare wereld onder het wateroppervlak.

De schrijver doet verslag van haar wandelingen langs de Belgische kust.

Op een dag in de late herfst van 1991 wandelt Marie, een jonge vrouw, door de levendige wijk Panier, vlakbij de Oude Haven van Marseille. Ze denkt niet: dit is het paradijs, die lichtheid en die verte, de drukte om haar heen, de geuren, de milde lucht, het onbevattelijke blauw van de hemel, de vreemde, melodieuze taal.

Een onopvallende annonce in de krant, in het jaar van de hereniging van de beide Duitse staten, een advertentie met de belofte dat ze eindelijk het land beter kon leren kennen waarvan ze de taal op school had geleerd. De Sovjet-Unie had ze bereisd, Frankrijk niet. Er werden au pairs gezocht, die een jaar in de zuidelijke stad aan zee wilden doorbrengen.

Door een nieuwe kennis uit West-Berlijn liet ze zich uitleggen wat een au pair was en waar haar werk uit bestond - maar toen had ze haar besluit al genomen. Het had ook een provinciestadje in de koele bergen of een studentenstad met een middeleeuws centrum kunnen zijn.

De demonstraties waren in het begin van haar voorlaatste schooljaar begonnen. De jaren daarvoor had ze niets inniger gewenst dan verandering, een compleet nieuw socialisme, waarin openlijk over problemen werd gesproken, waarin eigen gedachten en een afwijkende levenswijze niet sneuvelden onder de censuur. Beweging in het starre politieke en maatschappelijke leven.

Nu tolde ze koortsachtig en ademloos van de ene gebeurtenis naar de volgende, demonstraties, vergaderingen, bijeenkomsten, met vrienden, met gelijkgezinden en andersdenkenden.

‘Wat moet ik jullie nu leren?’ zei de geschiedenisleraar wanhopig. ‘Laten we het over de oersamenleving hebben. Openstaande, donkergroene en korenbloemblauwe luiken, op de muren graffiti en affiches; haar jas past goed bij deze wijk, denkt ze. Het ruikt naar urine en specerijen, kinderen zijn er amper te bekennen, geen wonder, die zitten nog op school.

Als over twee uur de schemering invalt, zal ze de beide jongens van haar gastgezin, moe en hongerig, van school halen. Huiswerk, in bad, eten, een verhaaltje voorlezen, de broertjes naar bed brengen. Eenvoudige taken, als die jongens niet zo tegendraads waren, een tegendraadsheid die ze zonder begrijpelijke Franse zinnen met geen mogelijkheid weet in te tomen.

Dat ze amper invloed hadden, daar was ze te laat achter gekomen. Omdat ze middenin het gebeuren zat? Maar dat zag ze nu pas, nu ze het vanaf een afstand kon bekijken. Zou ze het als zwijgende toeschouwster eerder begrepen hebben?

De tekenen waren onloochenbaar. De blinde euforie bij de demonstraties. De run op de nieuwe warenhuizen. De schittering van het geld en de schittering van de zee, wat een verschil!

Tenslotte moest ze toegeven dat de meeste mensen in haar toen nog niet opgeheven land inderdaad begeerden wat door de politiek vermoedelijk allang besloten was.

Uit een onopvallende bar klinken vreemde ritmische klanken, trommels en gitaren, een onstuimige stem die steeds van toonval wisselt, een uiterst melodieuze golfbeweging. Een man met een groene pet op, blijkbaar de kelner, roept haar vanuit het schemerdonker van de bar iets toe, ze haalt haar schouders op, tot hij haar wenkt om binnen te komen, maar ook als hij van het Frans overstapt op het Engels, haar derde vreemde taal, verstaat ze niet veel van wat hij zegt.

Ze gaat aan een tafeltje bij het raam zitten, bestelt een café crème en bekijkt de zwart-wit foto’s aan de gele muren. De bar is - anders dan de meeste cafés in deze wijk - leeg, er zitten alleen een paar oude mannen voor de deur druk gebarend te discussiëren.

Met opgetrokken wenkbrauwen roept hij naar buiten: ‘Maurice, viens ici, elle est allemande!’ In de deuropening duikt een kleine, gebogen man met getaande huid en dicht wit haar op, die in een verbazend tempo naar haar tafeltje hinkt.

Behendig trekt hij zijn gehandicapte been achter zich aan en bij haar tafeltje aangekomen neemt hij haar met een mengeling van nieuwsgierigheid en afkeer op. Hij draagt een grijs, bepaald niet nieuw, maar goed onderhouden pak en praat even snel als hij loopt, waarbij hij zijn armen in de lucht gooit, naar buiten wijst, alle kanten op, en geluiden van een explosie maakt.

Ten slotte begrijpt ze: de Duitsers hebben in de oorlog delen van de wijk opgeblazen. Omdat ze niet weet hoe ze de man moet vertellen dat haar eigen grootvader in het verzet zat, loopt hij weer weg, terwijl zij, nog zoekend naar woorden, een paar keer haar lippen opent. Als ze opstaat, het geld ...

labels: #Soep

Zie ook: