Zaandam ligt in het hart van de Zaanstreek, een idyllisch Hollands landschap met molens, mintgroene Zaanse huisjes, plassen en polders. Dwars door het landschap kronkelt de rivier de Zaan, met langs de oevers de Zaanse Schans.

De Zaanse Schans: Een Levend Openluchtmuseum

Als Zaandam ergens om bekend staat, is het wel om deze enorme toeristische trekpleister. Elk jaar komen miljoenen mensen af op dit levende openluchtmuseum. Met molens, kaas en klompen is de Zaanse Schans het plaatje dat buitenlandse toeristen voor ogen krijgen als ze denken aan ‘Nederland’. Trek er zeker een paar uur voor uit en kom hier alles te weten over de ‘provisiekast van Nederland’.

De Provisiekast van Nederland

Zo staat de Zaanstreek ook bekend, want hier liggen de wortels van Albert Heijn, de koekjes van Verkade, de borrelnootjes van Duyvis, de rijst van Lassie en vele andere. Maar er is veel meer te zien en te doen in Zaandam. Duik de stad zelf in en treed in de voetsporen van Claude Monet en tsaar Peter de Grote, die allebei een korte periode in Zaandam verbleven.

Bezienswaardigheden op de Zaanse Schans

Waan jezelf in de 18e en 19e eeuw op de Zaanse Schans, een van de populairste bezienswaardigheden van Nederland met miljoenen bezoekers per jaar. Eigenlijk is het een openluchtmuseum, want het is een reconstructie van een Zaans dorp rond 1850. In de jaren ’60 van de vorige eeuw zijn oude houten gebouwen uit de Zaanstreek hier naartoe gebracht. Niettemin zou dit de eerste stop moeten zijn tijdens een dagje Zaandam.

Je krijgt een boeiend inkijkje in het oudste industriegebied van West-Europa, dat in de 18e en 19e eeuw volop tot bloei kwam. Er is van alles te zien en te doen, waardoor je je er uren kunt vermaken. Bovendien is de Zaanse Schans gratis toegankelijk, al moet je voor sommige musea en molens betalen. En geloof het of niet, maar er wonen ook gewoon mensen in dit toeristische gebied. Hieronder noemen we een paar bezienswaardigheden die gratis zijn.

Kaasmakerij Catharina Hoeve

In kaasmakerij Catharina Hoeve zie je hoe Goudse kaas wordt gemaakt. Ontdek het hele proces, van het melken van de koeien, geiten of schapen tot het pekelen, drogen en rijpen. Dit is een van de kaasmakerijen van Henri Willig, die sinds 1974 kaas maakt in Nederland. Catharina Hoeve is een reconstructie van een traditionele boerenschuur uit de Zaanstreek uit de 19e eeuw. Albert Heijn schonk de schuur aan de Zaanse Schans bij het 100-jarig bestaan van de supermarktketen in 1987.

Museumwinkel Albert Heijn

Je hebt het al gelezen: Albert Heijn en de Zaanstreek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het was in het dorp Oostzaan waar Albert Heijn (1865-1945) in 1887 de kruidenierswinkel van zijn vader overnam. De originele winkel bestaat niet meer, maar op de Zaanse Schans is een replica gebouwd. In Museumwinkel Albert Heijn is de inrichting bijna precies hetzelfde als in de kruidenierswinkel van 1887.

Er staan drie toonbanken (waarvan één originele) en in de schappen en op de planken staan potten met bruine bonen en rijst, flessen met zuurtjes en vaten met stroop en tabak. Achter de winkel is een klein woonhuis waar Albert Heijn woonde met zijn gezin.

Klompenatelier De Zaanse Schans

Een klompenmakerij mag natuurlijk niet ontbreken bij een van de grootste toeristische trekpleisters van Nederland. Sinds 1974 biedt een authentiek Zaans pakhuis onderdak aan Klompenatelier De Zaanse Schans. Hier worden traditionele Hollandse klompen gemaakt, op dezelfde manier als 100 jaar geleden. Na de entree kom je eerst in het Klompenmuseum, waar een van de grootste klompencollecties van Nederland te bewonderen is.

Je ziet er werkklompen, streekklompen, bruidsklompen, zondagse klompen en exotische klompen uit de rest van de wereld. In de winkel kun je klompen kopen in alle soorten vormen, maten, kleuren en ontwerpen. Vooral buitenlandse toeristen verdringen zich voor de klompenrijen om een typisch Hollands souvenir mee te nemen voor thuis. Met 1 miljoen bezoekers per jaar is de klompenmakerij een van de best bezochte bezienswaardigheden op de Zaanse Schans.

Bakkerijmuseum ‘In de Gecroonde Duyvekater’

Een lieflijk groen huisje op de Zaanse Schans huisvest Bakkerijmuseum ‘In de Gecroonde Duyvekater’. Dit was aanvankelijk een woonhuis uit 1658, dat in 1758 werd verbouwd tot bakkerij. In 1970 kreeg het een plek op de Zaanse Schans. Je ziet antieke werktuigen voor het bakken van brood en het maken van suikerwerk, waaronder een authentieke stenen oven.

De inventaris bestaat uit oude koekplanken, koektrommels, beschuitblikken en receptenboekjes. Je kunt er oud-Hollands koek en snoepgoed kopen, waaronder de duivekater. Dit is een traditioneel Zaans zoetbrood dat vanouds met Kerstmis, Pasen en Pinksteren werd gegeten.

Verfmolen De Kat

Een van de mooiste bezienswaardigheden op de Zaanse Schans is Verfmolen De Kat. Dit is een van de weinige windmolens die je ook kunt bezoeken en waarvoor je apart entree moet betalen. De molen kent een eeuwenoude en ingewikkelde geschiedenis. Korte tijd later werd de molen weer opgebouwd, maar later weer afgebroken en deels opnieuw neergezet met de bovenkant van een andere molen.

De huidige windmolen dateert uit 1960, die deels bovenop een schuur is gebouwd. Je kunt binnen de trap op om de gigantische maalstenen te bekijken die verfstoffen en grondstoffen tot poeder vermalen. Loop naar het houten balkon buiten voor een panoramisch uitzicht over de Zaanse Schans en de rivier de Zaan. In de winkel kun je pigmenten kopen als je zelf verf wilt maken. Weet je niet hoe dat moet? Meld je dan aan voor een workshop bij Verfmolen De Kat. De entree is € 6 per persoon en € 3 voor kinderen tot en met 17 jaar.

Zaans Museum

Voor het ontdekken van de rijke geschiedenis van de Zaanstreek breng je een bezoek aan het Zaans Museum, gevestigd in een modern gebouw naast de Zaanse Schans. Uiteraard ligt de focus vooral op het industriële verleden van de streek, die halverwege de 20e eeuw bekendstond als ‘de provisiekast van Nederland’.

Je ziet er oude producten, verpakkingen en reclame-uitingen van bekende levensmiddelenfabrikanten die hun oorsprong vonden in de Zaanstreek, zoals Honig, Duyvis, Lassie, Verkade en Wessanen. Op de tentoonstelling komt Albert Heijn natuurlijk voorbij, die in 1910 als eerste kruidenier met ‘huismerken’ kwam. Cacao is een belangrijk thema in het museum, aangezien de Zaanstreek in de 20e eeuw groot was in de productie van cacaoboter, cacaopoeder en chocolade.

Een apart paviljoen is ingeruimd voor de Verkade Experience. Daarnaast besteedt het museum aandacht aan het alledaagse leven op stad en platteland in de afgelopen eeuwen. Je ziet antieke meubels, schilderijen, kledingstukken en gebruiksvoorwerpen. Een topstuk is het schilderij De Voorzaan en de Westerhem van Claude Monet.

Museum Zaanse Tijd

In een van de schilderachtige Zaanse huisjes op de Zaanse Schans zit Museum Zaanse Tijd. In een paar sfeervolle stijlkamers krijg je een inkijkje in de geschiedenis van de iconische Zaanse klokken, met zeldzame exemplaren uit de 17e en 18e eeuw. Ook heeft het museum een collectie horloges, uurwerken en andere klokken, waaronder de 17-eeuwse ‘Haagse klokken’ met een complete kalender.

Topstuk is een middeleeuws torenuurwerk uit 1520 waardoor de tijd niet altijd in de pas liep. Door het verzetten van gewichtjes moest de tijd gelijk worden gezet bij zonsopgang en -ondergang. Verder zie je andere tijdmeters als zandlopers, zonnewijzers en scheepschronometers, waarmee de positie van een schip kon worden bepaald. Terloops kom je meer te weten over het ambacht van klokkenmaker in de Zaanstreek. Entree is € 12 voor volwassenen en € 6 voor kinderen tot en met 17 jaar.

Het Czaar Peterhuisje

Een van de meest bijzondere bezienswaardigheden in het centrum van Zaandam is het Czaar Peterhuisje. Het is gebouwd in 1632 en daarmee een van de oudste houten huizen van Nederland. De meeste faam dankt het huisje echter aan de komst van Peter de Grote in 1697. De tsaar uit Rusland verbleef acht dagen in dit huisje in Zaandam om het vak van scheepstimmerman te leren.

Na zijn logeerpartij in Zaandam vertrok de grootvorst met zijn gevolg naar Amsterdam. In 1717 kwam Peter de Grote nog een keer voor een paar dagen naar Zaandam, maar toen was het een officieel bezoek. Ondanks het korte verblijf bleef het woonhuisje daarna voor altijd verbonden met het bezoek van de tsaar. Het Czaar Peterhuisje werd al in de vroege 19e eeuw een museum, waarmee dit het één na oudste museum is van Nederland (na het Teylers Museum in Haarlem).

De Russische tsaar Alexander III liet het in 1895 zelfs uitbreiden met een stenen ombouw, zodat het houten huisje beter bewaard zou blijven. In het museum zie je hoe Peter de Grote leefde in het bescheiden huisje in Zaandam, bestaande uit twee kamers en een zolder. Tot de objecten behoren een dodenmasker van de tsaar en een buste van Anna Paulowna. Ook hangen er twee portretten van Peter de Grote en zijn tweede vrouw Catharina I. Die hangen al sinds 1847 in het museum. Gesloten op maandag.

Inntel Hotel: Unieke Architectuur

Niet vaak vermelden we een hotel in een lijstje bezienswaardigheden, maar voor het Inntel Hotel in Zaandam maken we een uitzondering. Je ziet het al meteen aan de buitenkant: dit is een stukje unieke architectuur dat je alléén hier zou kunnen tegenkomen. De huisjes over twaalf verdiepingen zijn allemaal verschillend: van een eenvoudige arbeiderswoning tot een statige notariswoning.

Het hotel is een ontwerp van architect Wilfried van Winden, die hiermee met een blikvanger creëerde in de binnenstad van Zaandam. Sinds de opening in 2010 trekt het architectuurliefhebbers en Instagrammers uit de hele wereld. Achter de groene Zaanse geveltjes zitten natuurlijk gewoon hotelkamers, 160 om precies te zijn.

De Gedempte Gracht: Winkelstraat van Zaandam

De Gedempte Gracht is het historische hart en de belangrijkste winkelstraat van Zaandam. De gracht loopt van het station naar de rivier de Zaan. Verwacht geen pittoreske gracht met eeuwenoude grachtenpanden zoals in Amsterdam, want de Gedempte Gracht is redelijk nieuw. In 1858 werd de brede sloot tussen twee paden gedempt omdat het een soort riool was. In 2011 is de gracht echter weer open gegraven om de binnenstad van Zaandam meer sfeer te geven.

Hier moet je zijn voor de bekende winkelketens, met kledingzaken, drogisterijen, juweliers, schoenenwinkels, parfumerieën en warenhuizen. Tussen het winkelen door zijn er genoeg mogelijkheden om koffie te halen, te lunchen of te snacken. Haal een donut of schuif aan voor een lekkere sandwich bij ‘t Groene Pandje, een van weinige historische panden aan de Gedempte Gracht. Ook elke zondag zijn de winkels open, van 12.00 tot 17.00 uur. Op donderdag is het koopavond.

In de Voetsporen van Claude Monet

Niet alleen tsaar Peter de Grote was een beroemde bezoeker van Zaandam, maar ook de beroemde Franse impressionistische schilder Claude Monet (1840-1926). In 1871 verbleef de toen nog jonge schilder vier maanden in Zaandam. Hij maakte toen 25 schilderijen en 9 tekeningen van de Zaanstreek, waarvan de meeste zijn uitgewaaierd over de wereld. Slechts één werk is te zien in het Zaans Museum.

In Zaandam kun je bijna letterlijk in de voetsporen treden van Monet. Begin daarvoor bij het MonetAtelier in het verlengde van de Gedempte Gracht. Hier zie je replica’s van alle 25 Zaanse schilderijen van de Fransman, gemaakt door gerenommeerde Zaanse kunstenaars. Vanuit het centrum kun je beginnen met een Monet-wandeling of een Monet-fietstocht. Een rondleiding duurt 1½ tot 2 uur en kost € 12,50 per persoon. Je komt langs plekken waar Monet is geweest of die hij op het doek heeft vastgelegd, zoals het Blauwe Huis aan de Hogendijk 78. Het schilderij La Maison Blue wordt beschouwd als een van zijn meest dierbare werken, waarschijnlijk omdat zijn vrouw Camille en zijn zoon Jean erop zijn afgebeeld. In 2014 werd de zijmuur van het huis weer blauw geverfd.

Zaantheater

Check de agenda van het Zaantheater als je ‘s avonds wat wilt doen. Sinds 1998 is dit hét podium voor Zaandam en omstreken waar voor iedereen wel wat te beleven is. Het aanbod varieert van toneelvoorstellingen en musicals tot cabaret, opera en concerten. Er is een grote zaal met 879 stoelen, en een kleinere met plek voor 230 toeschouwers. Het Zaantheater heeft een restaurant waar je voor de voorstelling een hapje kunt eten of daarna een drankje kunt drinken. Bekijk ook de kunst die je her en der tegenkomt.

In de foyer kun je op een glazen ruit een gedicht lezen van Freek de Jonge over de Zaanstreek en er hangen foto’s van Noord-Hollandse ‘theaterhelden’. De parkeergarage is verfraaid met uitspraken van bekende cabaretiers, toneelschrijvers en andere artiesten.

Varen op de Zaan

Midden door de Zaanstreek kronkelt de rivier de Zaan, dus ideaal om de bezienswaardigheden vanaf het water te ontdekken! Je ziet de molens, oude pakhuizen en fabrieken van een hele andere kant, maar je pakt ook een stukje mee van het weidse Noord-Hollandse polderlandschap. Er zijn talloze mogelijkheden om te varen in de Zaanstreek, zelf of met een boottocht.

Zo kun je met de WindMillHopper (www.windmillhopper.nl) een vaartocht maken in een open sloep, langs de molens van de Zaanse Schans. Bij de Zaanse Rederij (www.zaanserederij.nl) kun je zelf een sloep huren, voor 6, 8 of 10 personen, en de wateren in Zaandam verkennen. Ook bij Dutch Boat Tours (www.dutchboattours.nl) kun je een sloep huren, met of zonder schipper. Als je met een groot gezelschap bent, kun je een rondvaart maken langs Zaandam en de Zaanse Schans met Zaanveer (www.zaanveer.nl).

Hembrugterrein

Het Hembrugterrein in het zuiden van Zaandam was jarenlang een no-go area voor buitenstaanders. Hoge hekken en strenge beveiliging moesten nieuwsgierigen buiten houden, want hier stonden de belangrijkste wapen- en munitiefabrieken van Nederland. In 2003 sloten de fabrieken de deuren en raakten de tientallen gebouwen op het terrein langzaam in verval. In 2014 gingen de hekken echter open voor publiek en begon de renovatie van de monumentale fabrieksgebouwen.

Langzaam groeide het Hembrugterrein uit tot de nieuwste hotspot van Zaandam met creatieve en innovatieve ondernemers, musea, restaurants, designwinkels en kunstgalerieën.

Historische Momenten en Persoonlijke Herinneringen

Dit jaar zijn we 80 jaar bevrijd en dat vierde men vroeger al... hier een bevrijdingsboog aan de Wilhelminastraat, maar er stonden er in Asten toen nog veel meer.

Ik was erbij toen de vrouw van burgemeester Ploegmakers, mevr. Ploegmakers - Thien werd begraven nadat ze 'n paar dagen eerder was overleden toen de auto van de burgemeester in het kanaal belandde en die lieve mevrouw overleed. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik de harmonie de dodenmars hoorde spelen. Asten was er voor uit gelopen om haar de laatste eer te bewijzen. het maakte veel indruk op mij, ik was toen 11 jaar.

labels:

Zie ook: