Madelon Hermine Lulofs, geboren te Soerabaja op 24 juni 1899, was een bekende Nederlandse schrijfster. Met haar romans over Nederlands-Indië werd ze binnen vijf jaar wereldwijd bekend. In 1939 schreef H.G. Cannegieter dat het niet meevalt om lezers iets nieuws te vertellen over de schrijfster, omdat iedereen die aanspraak meent te mogen maken op culturele ontwikkeling, de voornaamste levensbijzonderheden van haar kent.

Vroege Leven in Nederlands-Indië

Anders dan andere schrijvers over Nederlands-Indië, zoals Daum, Douwes Dekker en Couperus, was Madelon Lulofs een kind van Indië. Zelf zei ze dat Holland tot 1930 nooit anders is geweest dan verlofland en te doorlopen schooltijd. Pas na haar definitieve vertrek uit Nederlands-Indië begon Madelon Lulofs te schrijven. Zij vond dat een schrijver datgene wat hij weergeeft uit persoonlijke ervaring moet kennen.

Haar vader, Claas Lulofs, was ambtenaar BB (binnenlands bestuur) en voelde zijn ambt als een roeping. Zijn houding ten opzichte van de bevolking was als van een goedwillende rechtvaardige voogd. In haar romans vinden we soms dat zelfde gevoel voor rechtvaardigheid terug. Toen Madelon één jaar was, werd haar vader overgeplaatst naar Atjeh, waar het gezin naast de kazerne kwam te wonen. Het einde van de Atjehoorlog (1873-1912) was op dat moment nog niet in zicht.

Jeugdherinneringen

Van haar vierde tot haar zevende jaar woonde Madelon in Midden-Sumatra, een periode die zij zich later herinnerde als een ‘eeuwige lente’. In de verre omtrek woonden geen blanken, dus al van jongs af aan raakte zij vertrouwd met de inlandse bevolking. Dit ‘thuis in Indië’ zullen we vaak terug zien in de romans en verhalen van Madelon Lulofs.

Terugkeer naar Nederland en Huwelijk

In 1913 moest Madelon van haar ouders naar Nederland om er de meisjes-H.B.S. te bezoeken. Ze ging bij haar grootouders in Deventer wonen. Op school trokken haar opstellen de aandacht van de leraar Nederlands die haar aanraadde om verder te gaan in de letteren. Hiervan kwam echter niets omdat Madelon, als haar moeder in 1915 ernstig ziek werd, teruggeroepen werd naar Indië om de leiding van de huishouding op zich te nemen.

In 1916 verloofde ze zich met Hendrik Doffegnies en in 1917 trouwden ze. Ze vertrokken naar Deli waar Doffegnies zich vestigde als rubberplanter. De rubberkuituur was in deze tijd één van de belangrijkste kulturen van Nederlands-Indië. In 1919 beviel Madelon van hun eerste dochter Merie Maud.

Schrijverschap

Op de ontginningen las Madelon Lulofs veel en begon ze met het schrijven van korte schetsen over het plantersleven. Haar aanleg had ze misschien van haar vader die goed op de hoogte was van de literatuur en altijd veel las. Madelon Lulofs liet haar eerste schetsen lezen aan een Hongaarse planter, Lászlo Székely, met wie ze een verhouding kreeg. Intussen ging het huwelijk steeds slechter. Om Székely te vergeten ging Madelon Lulofs in 1924 voor een jaar naar Australië.

In 1927 kwam ze terug op dezelfde plantage waar Doffegnies, die inmiddels ook was hertrouwd, werkzaam was. Vanaf deze tijd begon Madelon Lulofs aantekeningen te maken voor de roman Rubber waarin ze veel autobiografische elementen zou verwerken.

Literaire Carrière

In 1930 vertrokken Madelon Lulofs en Székely definitief naar Europa om daar een nieuwe toekomst op te bouwen. Vanuit Nederlands-Indië had Madelon Lulofs een aantal korte verhalen toegestuurd aan Annie Salomons met het verzoek deze in Nederland uit te geven. Geen uitgever was echter bereid om dit werk uit te brengen en Salomons gaf de raad het eens te proberen met een roman over Indië.

Madelon Lulofs gaf haar pogingen niet op en kwam in 1930 voor een maand naar Nederland. Ze had literaire aspiraties en vroeg aan de weduwe van haar neef, de dichter Adama van Scheltema, hoe ze het moest aanpakken om voor Groot Nederland en Elseviers literair maandschrift te mogen schrijven. Ze kreeg de raad om Herman Robbers, literair redakteur van Elsevier te benaderen. Dit advies volgde ze op. Robbers reageerde positief en vroeg haar een verhaal in te sturen. Dit werd Emigranten.

Doorbraak met "Rubber"

Nog in 1931 verscheen de roman Rubber. De roman sloeg in als een bom. Zelf zei ze dat ze met Rubber niets anders wilde geven dan een zo goed mogelijke beschrijving van het leven op een rubberonderneming zoals ze het zelf meemaakte en ondervond. De roman bestrijkt de periode 1920-1929.

De Indische pers reageerde verontwaardigd. Het beeld van de hardwerkende koloniaal werd verstoord. Rubber zou schade doen aan de goede naam die Nederlands-Indië heeft in het buitenland. Nu al valt de term ‘tendens’. Indisch nieuws waaide in deze jaren snel over naar Den Haag en deze reaktie gaf al veel ruchtbaarheid aan een roman waarvan maar een kleine oplage is gedrukt en die anders wellicht onopgemerkt was gebleven.

Toch heeft het er alle schijn van dat de negatieve kritiek Madelon Lulofs sterk heeft aangegrepen. We mogen aannemen dat de schrijfster na haar scheiding en de schandalen op Sumatra weinig redenen heeft om het leven op de rubberondernemingen mooier voor te stellen dan het geweest is en dat ze evenmin weinig redenen had om het beeld van de maatschappij die zolang de hare is geweest, zelfs maar te willen vertroebelen.

labels:

Zie ook: