Heb je ooit gehoord van de uitdrukking “met de gebakken peren zitten”? Het is een veelgebruikte Nederlandse uitdrukking die wordt gebruikt om aan te geven dat iemand in een moeilijke of lastige situatie verkeert.

Betekenis van de uitdrukking

Met de gebakken peren zitten betekent dat je achter wordt gelaten met een onaangename verrassing. Je mag ergens voor opdraaien als een gevolg van een bepaalde situatie. Als je met de gebakken peren zit, heb je te maken met onaangename gevolgen van eerdere gebeurtenissen. In de steek gelaten zijn en nu met de onaangename gevolgen zitten. De figuurlijke betekenis is: uiting geven aan smart, blijdschap, verwondering en andere gemoedsaandoeningen.

De uitdrukking wordt in hedendaags taalgebruik nog regelmatig gebruikt om aan te geven dat iemand in de problemen is geraakt. Deze uitdrukking is handig om te gebruiken in informele gesprekken of in verhalen waarbij je wil aangeven dat iemand de dupe is van een situatie. Het draagt ook vaak een beetje ironie of humor met zich mee.

Denk aan het opruimen van alle troep na een feestje, of het betalen van alle kosten. Je bevindt je in een vervelende situatie, vaak door de fouten of nalatigheid van anderen.

Een variant van deze uitdrukking is iemand met de gebakken peren laten zitten. Hier staat de boosdoener centraal: de onhoffelijke gast die zomaar wegblijft. Wanneer de aandacht gevestigd wordt op de persoon die een ander in de problemen heeft gebracht, wordt wel gezegd dat hij of zij “iemand met de gebakken peren laat zitten”. Vaak gaat het er hierbij om dat een persoon een ander in de problemen brengt en daarna snel de benen neemt.

Synoniemen

Andere Nederlandse uitdrukkingen die ongeveer dezelfde betekenis hebben, zijn bijvoorbeeld: 'in de penarie zitten', 'met de handen in het haar zitten' of 'in de nesten zitten'. Al deze uitdrukkingen geven een gevoel van hopeloosheid of problemen aan, vaak voortkomend uit eigen fout of nalatigheid.

Herkomst van de uitdrukking

De herkomst van de uitdrukking “met de gebakken peren zitten” is niet helemaal duidelijk. Er zijn verschillende theorieën over waar deze uitdrukking vandaan komt. De uitdrukking 'met de gebakken peren zitten' wordt in het Nederlands al sinds de zestiende eeuw gebruikt en betekent dat iemand met de nare gevolgen van een situatie zit, vaak door eigen toedoen of doordat een ander het probleem heeft veroorzaakt.

Wat de eigenlijke betekenis van deze uitdrukking is, valt niet met zekerheid te zeggen. Het ‘bakken' van peren is een vreemde wijze van toebereiding.

Gestoofde of gebakken peren zijn een bijzondere lekkernij, die je alleen klaarmaakt voor bijzondere gasten. Als die dan niet komen opdagen, zit jij mooi met je gebakken peren. Met de gebakken peren zitten gaat terug op de situatie dat je heerlijk gekookt hebt, maar dat je gasten niet komen opdagen. Ze laten je dus zomaar zitten met je heerlijke gerecht.

Volgens het Genootschap Onze Taal gaat het hier om de situatie waarbij iemand heerlijk heeft gekookt, maar het bezoek komt niet opdagen. De kok in kwestie blijft dus met de maaltijd zitten. En gebakken peren werden vroeger beschouwd als een lekkernij, heel geschikt dus om visite voor te zetten. De kok had ze wel gemaakt maar hij bleef ermee zitten.

Waarom peren? In vroegere tijden was het bakken van peren geen luxe, maar een manier om fruit te bewaren dat te rijp was om nog rauw te eten. Het idee is dat gebakken peren ontstaan zijn uit noodzaak, uit iets dat niet anders meer gebruikt kon worden. Vroeger waren gebakken peren een bekende lekkernij. Vaak werden die bereid als er visite kwam. Je kan deze snack een beetje vergelijken met stoofpeertjes. En stoofpeertjes zijn niet zomaar gemaakt. Helaas kwam het wel eens voor dat de verwachte gasten niet kwamen opdagen. Daar zat je dan, met je gebakken peren. Je houdt het eten over en kan het misschien wel weggooien.

Ook wordt er wel gesuggereerd dat de uitdrukking voortkomt uit een situatie waarbij iemand onverwachts bleef zitten met een maaltijd, bijvoorbeeld omdat de gasten niet kwamen opdagen.

In vroegere tijden werden peren vaak gebruikt om compote van te maken. Het bereiden van deze compote was een tijdrovend proces. De peren moesten worden geschild, ontdaan van klokhuizen en vervolgens gekookt. Als iemand tijdens het koken van de peren werd gestoord of afgeleid, kon de compote mislukken en zat men letterlijk met de gebakken peren.

De keuze voor peren in deze uitdrukking is waarschijnlijk willekeurig. Het had net zo goed een andere vrucht kunnen zijn.

Gebruik in de praktijk

De uitdrukking “met de gebakken peren zitten” wordt tegenwoordig gebruikt om aan te geven dat iemand in een vervelende situatie terecht is gekomen waar hij of zij niets aan kan doen. Het kan verwijzen naar het verliezen van een baan, het krijgen van een boete of het belanden in een conflict.

“Met de gebakken peren zitten” wordt vaak gebruikt in alledaagse gesprekken en in geschreven teksten. Het kan zowel in formele als informele situaties worden gebruikt.

  • “Ik had me verheugd op een dagje strand, maar nu regent het.
  • “De politie heeft me een boete gegeven voor te hard rijden.

Aanvullende feiten

  1. Hoewel deze uitdrukking voornamelijk in Nederland wordt gebruikt, kan hij ook bekend zijn bij Nederlandstaligen in België en Suriname.
  2. Ja, “met de gebakken peren zitten” is nog steeds een veelgebruikte uitdrukking in het dagelijks taalgebruik.
  3. Een synoniem voor “met de gebakken peren zitten” is “in de penarie zitten”.
  4. De uitdrukking zelf bevat geen directe analogie of metafoor.

Dat we vandaag de dag nog steeds zeggen dat iemand 'met de gebakken peren zit' laat zien hoe stevig geworteld sommige uitdrukkingen zijn in onze taal.

labels: #Bakken #Gebakken #Gebak

Zie ook: