De Nederlandse taal zit vol met beeldende uitdrukkingen. In deze rubriek kijken we waar een uitdrukking vandaan komt en wat-ie betekent. Met vandaag: 'Mosterd na de maaltijd.'

De uitdrukking ‘mosterd na de maaltijd’ is een bekende Nederlandse zegswijze. Als iets ‘mosterd na de maaltijd’ is, dan komt het op een moment dat het geen nut meer heeft. Maar wat betekent deze uitdrukking precies? Als iemand zegt dat iets ‘mosterd na de maaltijd’ is, bedoelt diegene dat iets te laat komt om nog nuttig of effectief te zijn.

Het moment waarop iets waardevol of nodig was, is al verstreken. Deze uitdrukking betekent dat iemand iets doet wat eigenlijk geen nut meer heeft.

De Oorsprong van de Uitdrukking

Deze uitdrukking komt voort uit een eenvoudig en dagelijks beeld: mosterd wordt vaak als smaakmaker gebruikt bij een maaltijd. Als je echter de maaltijd al hebt afgerond en dan pas de mosterd krijgt, heeft die geen nut meer voor datgene waar het voor bedoeld was. De mosterd komt te laat om nog lekker bij het eten geserveerd te worden.

Wist je dat mosterd al heel lang wordt gegeten? Mosterd is een gezond en al vele jaren een geliefd product. Zowel de oude Grieken als de Romeinen gebruikten mosterd; vanaf de vierde eeuw v.Chr. als geneesmiddel, terwijl de Romeinen mosterd vanaf de eerste eeuw n.Chr. ook gebruikten als toevoeging aan de maaltijd, gemengd met wijn.

De Romeinen brachten het recept voor mosterd met zich mee naar Frankrijk, waar het uiteindelijk geteeld werd door monniken. De naam ‘mosterd’ is waarschijnlijk afkomstig van het Latijnse ‘mustum’, een vers geperste maar nog ongegiste sap van druiven of andere vruchten dat bij de bereiding van mosterd met gemalen mosterdzaadjes werd vermengd.

De Franse stad Dijon kreeg in de dertiende eeuw een monopolie op de productie van mosterd toegekend; Dijonmosterd is dan ook nog altijd een bekend en graag gegeten mosterdsoort. Ook de paus aan het hof in Avignon hield van de Franse mosterd.

In de Late Middeleeuwen werd men geacht mosterd tijdens de maaltijd te nuttigen, omdat het eigenschappen zou bezitten die de spijsvertering bevorderden. Mosterd eten ná de maaltijd was dan dus zinloos.

In 1807 werd deze uitdrukking overgenomen door de Engelsen, die het vertaalden naar like mustard after dinner.

Het spr. schijnt ontleend te zijn aan het Frans (servir de la moutarde après diner), het komt het eerst voor bij Goedthals, blz. 112 (a° 1568). Het oudere Ndl. synoniem is vijgen na Pasen (GDS 110), met de Fri. variant aeijen nei peaske.

In de latere middeleeuwen bij Goedthals, 112: Mostaert dienen als tvleesch gheten is, fol cornard sert moustarde apres disner; vgl. verder Hooft, Brieven, 135: U E brief en tijdingen zijn ten laatsten te voorschijn gekoomen: mostart naa de maaltijdt; bl. 145: My is leedt dat de Fransche tijdingen zijn gekomen als mostardt naa den eeten.

In het fr. servir de la moutarde après diner; eng. mustard after dinner (or supper) or after meat mustard; in het Nederd. Mustert na den Mâltid; wie Moster no den Êten kommen (Eckart, 370). Synoniem was: vijghen na Paschen (Campen, 110; C. Wildsch. IV, 190); Onze Volkstaal I, 30: vigen nae Paese, in banden (om het koren te binden) nae den oest; komen met het zout als het ei op is (Harreb. I, 178); komen met de paal, d.i. ovenschieter (of met bakmeel) als het brood in de oven is (Joos, 92); fri.: hy komt mei aeijen nei peaske; moster nei de mieltiid; lat.

Voorbeelden in Gebruik

Je kunt ‘mosterd na de maaltijd’ gebruiken in heel uiteenlopende situaties. Stel dat iemand pas weken na een belangrijke vergadering opmerkingen heeft over het besproken plan. Achteraf bezien hadden we de zaak toen al grondiger kunnen uitspitten.

Stel je voor dat je pannenkoeken gaat eten. Je hebt veel honger dus je eet er lekker veel. Als alle pannenkoeken al op zijn en je helemaal vol zit, wordt de stroop op tafel gezet. De stroop komt eigenlijk te laat en kun je nu niet meer gebruiken, want alles is al op! Dan kun je zeggen: 'De stroop komt als mosterd na de maaltijd.' Het liefst had je de stroop natuurlijk ook lekker op je pannenkoek gedaan, maar helaas, dat is nu te laat.

Waarom de Uitdrukking Blijft Bestaan

Uitdrukkingen als deze blijven in de Nederlandse taal bestaan omdat ze makkelijk te begrijpen zijn en vaak heel goed de situatie om je heen beschrijven. Ze zijn krachtig door hun eenvoud en herkenbaarheid. Ook kinderen begrijpen het beeld zodra je het letterlijk uitlegt.

Daarnaast heeft de uitdrukking ook een lichte, humoristische ondertoon. Het klinkt niet als een harde verwijt, maar eerder als een constatering van de realiteit.

labels:

Zie ook: