Stel je voor: een weelderige druivenplant in je tuin, overladen met druiven. Meer dan je ooit kunt opeten. Wat doe je dan? Weggeven is een optie, maar je kunt ze ook ontsappen en heerlijke fruitsap maken!

Wat is Ontsappen?

Ontsappen is het proces waarbij je sap uit fruit haalt. Normaal gesproken doe je dit door fruit te persen of met een slowjuicer. Maar als je een grote hoeveelheid fruit wilt verwerken, is een sappan een ideale oplossing.

De Sappan: Een Eenvoudige Manier om Grote Hoeveelheden Fruit te Verwerken

Een sappan is een pan die fruit verhit met stoom. De stoom zorgt ervoor dat de cellen van het fruit kapot gaan, waardoor het sap vrijkomt. Dit sap wordt vervolgens opgevangen in gesteriliseerde flessen, waardoor het langer houdbaar is. Het gebruik van de sappan voelt misschien een tikkeltje ouderwets. Wellicht omdat wecken een klassieke bewaarmethode is. Daarnaast krijgt een sappan vaak alleen tijdens het oogstseizoen een plaatsje in jouw keuken.

De Onderdelen van een Sappan

Een sappan bestaat uit 6 onderdelen, waaronder 3 gelaagde pannen die je als het ware opbouwt tot één geheel.

  • Onderste pan: Fungeert als waterreservoir.
  • Middelste pan: Hier wordt het gestoomde sap opgeslagen.
  • Bovenste pan: Hier plaats je het fruit.

De sappan sluit je af met een deksel om de stoom vast te houden. Kenmerkend aan deze pan is de sapslang waar het sap doorheen stroomt.

Hoe Werkt een Sappan?

Het gebruik van de stoomsappan werkt als volgt. De bovenste pan wordt gevuld met fruit of groenten. De warmtebron verwarmt de onderste pan die gevuld is met water, hierdoor ontstaat er stoomontwikkeling. De stoom zorgt ervoor dat de cellen van het fruit of de groenten heel actief worden en tegen elkaar botsen. De celwanden gaan kapot waardoor het sap met het stoomwater eruit sijpelt.

Stap 1: Voorbereiding

Haal alle onderdelen uit elkaar en vul de onderste pan voor ¾ deel met koud water. Vervolgens plaats je de twee overige pannen er bovenop. De drie pannen staan nu als één geheel in elkaar.

Stap 2: Vul de Sappan met Fruit

Plaats het fruit in de ontsapper. Je hoeft het fruit vooraf niet te wassen, het mag inclusief takjes en klokhuizen in de pan. De pulp blijft namelijk in de zeef van de bovenste pan opgeslagen. Vul de pan tot de rand toe met druiven of andere inhoud. Tijdens het stoomproces zal het fruit gaan slinken. Vul daarom, indien meer sap gewenst, tijdens dit proces de pan aan met meer druiven. Zit het fruit in de pan?

Fruit geschikt voor de Sappan

Veel fruit is geschikt voor de sappan. Let wel op dat het sap moet kunnen ‘ontsnappen’ uit het product. Snij producten met een stevige schil (zoals appels en peren) voor gebruik in partjes. Bij druiven en bessen is dit niet nodig. Ook overrijp fruit mag in de sappan. Met een ontsapper ben je namelijk aan het pasteuriseren. Dat wil zeggen dat de schadelijke bacteriën door deze stoomtechniek vernietigt worden.

Stap 3: Sap Maken en Aftappen

Zodra de voorbereidingen zijn afgerond en de pan is gevuld met fruit, is het tijd om de warmtebron te ontsteken. Zet deze op de hoogste stand. Zodra het sap begint te lopen zet je de warmtebron op half vermogen. Let op: sap maken met een sappan is een doorlopend proces. Je mag de pan daarom niet alleen laten. Afhankelijk van de inhoud, gaat het sap na 10 à 20 minuten lopen. Op dat moment start je ook gelijk met het aftappen van het sap in de gesteriliseerde weckflessen. Tussentijds houd je de pan in de gaten en blijf je sap aftappen.

Stap 4: Sappan Schoonmaken

Zodra er geen sap meer uit de sapslang komt is het proces afgerond. Laat de pan eerst afkoelen en verwijder de sapslang. De pulp kan in de afvalbak of op de composthoop. Maar met een beetje creativiteit kun je bijvoorbeeld groentenpulp ook verwerken tot groentenburger of als basis voor een bouillon.

Stap 5: Geniet van je Zelfgemaakte Sap

Het leukste onderdeel van het sapproces is natuurlijk het eindresultaat proeven. Indien de weckflessen op de juiste manier gesteriliseerd zijn kun je deze ongeveer een jaar bewaren. Zo heb je het hele jaar rond zelfgemaakt sap. Zodra je de fles opent is deze beperkt houdbaar.

Het Ontsappen van Druiven: Een Praktisch Voorbeeld

Wanneer de druiven goed rijp zijn, ga je ze plukken. Je kunt ze gewoon aan de tros laten zitten. Wel is het handig om ze eerst uit te spreiden op een tafel, zodat alle beestjes die erin zitten, eruit kunnen lopen. Ook is het goed om ze eerst te wassen. Dit omdat er natuurlijk ook weleens vogelpoep oid.

De sappan bestaat uit 3 delen. Het onderste gedeelte vul je met water. In het bovenste gedeelte gaan alle trossen druiven. Ze passen er doorgaans niet allemaal tegelijk in, maar tijdens het ontsappen slinkt de hele boel en kun je er steeds nieuwe trossen bij stoppen. Nadat de pan een minuut of 10 op het vuur (of ander soort fornuis) staat, sijpelt er sap in de middelste pan.

Dit verzamelt zich tevens in de slang die op dit gedeelte aangesloten zit. Wanneer je deze slang in een fles of pot stopt en de klem los knijpt (klinkt tegenstrijdig, maar zo werkt het), loopt het hete sap zo je fles in. Doe dit altijd met ovenhandschoenen aan, want zowel de slang als de fles waar het sap in loopt, zijn ontzettend heet. Zo vul je fles na fles.

Soms moet je even wachten, omdat het ontsap-proces tijd nodig heeft. Je merkt het vanzelf wanneer er geen sap meer door de slang loopt. Je kunt de slang dan vastzetten tot hij weer helemaal volgelopen is. Blijf wel altijd in de buurt. Als er geen nieuw sap meer in de slag komt, zijn alle druiven ontsapt.

Er zit dan nog best wel wat sap in de middelste pan. Dit krijg je eruit door de bovenste pan te verwijderen en de middelste pan schuin te houden. Let wel op wanneer er nog steeds heet water in de onderste pan zit. Je druiventrossen zijn veranderd in een hoop pulp. Dit kan op de composthoop of in de GFT-bak.

Wat je overhoudt zijn een heleboel flessen druivensap. Niet te vergelijken met het druivensap wat je kant en klaar in de winkel kunt kopen. Het ene jaar is het sap wat zoeter dan het andere jaar. Dit heeft te maken met de hoeveelheid zon, maar ook met de verzorging van je druivenplant.

Tips voor het Bewaren van Zelfgemaakt Sap

Om langere tijd plezier te hebben van het door jou gemaakte sap kun je dit opslaan in weckflessen, mits je de flessen voor gebruik gesteriliseerd hebt. Voordat je dus aan de slag gaat met een sappan, adviseren wij je eerst de weckflessen te prepareren.

Ik sluit de wijnflessen af met speciale weck kapjes. Zo blijft het sap wel een jaar goed. De flessen met schroefdop drink ik als eerste op. Je kunt eventueel ook jam maken van je sap. Dit wordt dan wel een gelei-achtige jam.

Steriliseren van Flessen

Gaat je sap toch schimmelen? Dan heb je de flessen of dopjes waarschijnlijk niet goed gesteriliseerd. Zelf leg ik de flessen 15 minuten in een oven (160 graden). Tegenwoordig zijn de doppen van beugelflessen vaak van plastic. Ik ontdekte dit doordat ik de flessen met dop en al in de oven had gelegd: de doppen waren veranderd in een plas vloeibaar plastic. Wees dus gewaarschuwd! Uitkoken kan ook, maar dan heb je wel grote pannen nodig.

Ik heb de flessen ze ook weleens gewassen met kokend water uit de cooker. Dat vond ik én niet praktisch om te doen én het sap ging na een week of 6 schimmelen.

Alternatieve Toepassingen van Sappan

Sappan mogelijkheden: het sap kun je natuurlijk ook gebruiken als basis voor gelei. Of gebruik in plaats van fruit verschillende soorten groenten als tomaat en wortel om een bouillon te maken in plaats van sap. Presentatie is het halve werk. Zo kun bij het maken van pruimensap in de fles een takje rozemarijn toevoegen.

De Voordelen van Zelfgemaakt Sap

Zelf sap maken met een sappan is helemaal niet moeilijk. Het is de perfecte manier om een grote hoeveelheid fruit en groente in één keer te verwerken. Tijdens de oogstperiode heb je vaak een overvloed aan fruit dat al onder de fruitboom ligt.

Het ontsappen is mijn afdeling. Kun je samen weinig aan doen, terwijl je jezelf goed bezig kunt houden. Flessen vullen is inderdaad wat lastiger. Flessen in de wasbak van de aanrecht zetten. Trechter erop met een stukje binddraad tussen hals en vulpijp, zodat de lucht naast ipv door de trechter eruit kan. Pot niet te vol en voorzichtig schudden. Rustig blijven en niet knoeien verhindert een knoeizooi met bijbehorend opruimwerk. De prut gaat op de composthoop, want de kippen lusten het niet. Ik maak alle emballage steriel met sulfiet/citroenzuur.

labels:

Zie ook: