Een pan soep opwarmen, een eitje bakken of water opzetten: bij deze dagelijkse handelingen denk je niet gelijk aan gezondheidsrisico’s. Toch kan koken op gas behoorlijk schadelijk voor je gezondheid zijn.

Bij het koken op gas komen verschillende schadelijke stoffen vrij. Bij verbranding van het aardgas komen stoffen vrij zoals ultrafijnstof, stikstofdioxide en koolstofmonoxide. Die stoffen zijn niet goed voor de gezondheid en kunnen vooral bij kinderen leiden tot astmatische klachten. Maar ook volwassenen die al longklachten hebben kunnen extra klachten krijgen.

In Nederland kookt 65 procent van alle huishoudens nog op gas. Meer dan 100 miljoen inwoners van de Europese Unie blijven trouw aan gas. Nederland is nummer 3 van Europa als het gaat om percentage mensen dat op gas kookt (65 procent).

‘We moeten van het gas af’, is een sentiment dat al langer klinkt. Maar in de media gaat het vooral over milieuoverwegingen. De gezondheidsrisico’s van koken op gas blijven onderbelicht, stelt Piet Jacobs van TNO, expert op het gebied van luchtkwaliteit in huis.

Schadelijke stoffen en hun effecten

Bij de verbranding van aardgas in de pitten van het fornuis komen stoffen vrij die slecht zijn voor de luchtkwaliteit. Boosdoener is vooral de stikstofdioxide (NO2) door de gasverbranding zelf. Ook de combinatie met andere stoffen in de lucht, slechte ventilatie en langdurig koken kunnen een rol spelen.

Verbrandingsgassen van gasfornuizen en geisers voor warm water komen in het binnenmilieu terecht. Een geopend raam en het gebruik van een afzuigkap voorkomt dat slechts voor een deel. Koolstofmonoxide hindert de celademhaling, formaldehyde is een kankerverwekkende verbinding en stikstofdioxide irriteert de luchtwegen.

Recenter onderzoek vraagt aandacht voor benzeen. Benzeen staat wegens de kankerverwekkende eigenschappen op lijst 1 van het aan de Wereldgezondheidsorganisatie gelieerde IARC (Internationaal Agentschap van kankeronderzoek). Veel landen hanteren een veilige drempelwaarde van vijf microgram per kubieke meter, maar dat gaat over andere schadelijke eigenschappen van deze koolwaterstofverbinding, zoals het negatieve effect op de productie van bloedcellen.

In navolging van het Europees Milieu Agentschap gaat het RIVM ervan uit dat levenslange inademing van 1,7 microgram per kubieke meter een extra kankergeval oplevert per 100.000 mensen. Bij hoge concentraties is het risico veel groter.

Astma bij kinderen

Volgens berichten leidde koken op een gasfornuis het afgelopen jaar bij meer dan 70.000 kinderen (tot 14 jaar) in Nederland tot zelfgerapporteerde astmasymptomen. Gasfornuizen produceren koolmonoxide, fijnstof en stikstofdioxide, schadelijke stoffen die de lucht vervuilen en tot luchtwegklachten kunnen leiden. Dat concluderen twee Europese organisaties, op basis van onderzoek van TNO.

Een meta-analyse van 41 studies berekende een 24 procent hoger risico op levenslange astma voor kinderen die leven in een huis waar op gas gekookt wordt, en een 42 procent hoger risico momenteel astma te hebben.

Stikstofdioxide veroorzaakt niet meteen kinderastma. Wel rapporteren kinderen die er dagelijks aan blootgesteld worden, meer astma-achtige klachten. Jacobs licht toe: “In 2003 hebben honderdduizenden 13- en 14-jarigen in heel Europa vragenlijsten ingevuld. Met vragen als: Heb je het afgelopen jaar astma-achtige klachten gehad? In Nederland reageerde 13 procent daar positief op. Dat gaat dus om zelfgerapporteerde klachten. Piepend ademhalen, of benauwdheid.

Binnenshuis geproduceerde luchtvervuiling

Deze binnenshuis geproduceerde luchtvervuiling heeft gevolgen voor de gezondheid. Er bestaan geen harde eisen voor de luchtkwaliteit in huis. Best vreemd, vindt Jacobs. Koken op gas leidt binnenshuis tot concentraties aan stikstofdioxide die in de buitenlucht niet aan de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie zouden voldoen. De EU is momenteel wel bezig de regels voor kooktoestellen te herzien. Een idee zou zijn om waarschuwingslabels op de toestellen te plakken.

Onderzoekers van universiteit Jaume I in het Spaanse Castellón de la Plana schatten dat elk jaar ruim 1300 mensen in Nederland die koken op gas eerder sterven dan ze zonder deze bereidingsmethode zouden hebben gedaan. In totaal schatten ze het aantal voortijdige sterfgevallen door koken op gas op bijna 40.000 in veertien landen in de Europese Unie en in Groot-Brittannië.

Onderzoekresultaten

In keukens waar met gas wordt gekookt is de luchtkwaliteit een stuk minder dan waar elektrisch wordt gekookt. Dat blijkt uit een Europees onderzoek van TNO. Er is in de dagelijkse praktijk gemeten hoeveel stikstofdioxide (NO2), koolmonoxide (CO) en fijnstof (PM2,5) vrijkomt bij het koken op gas vergeleken met elektrisch koken.

Voor het onderzoek kookten 250 deelnemers in zeven landen allemaal minimaal drie van de zeven dagen thuis. Ongeveer 80 procent kookte op gas en 20 elektrisch. Daaruit bleek dat een "significant hogere concentratie" stikstofdioxide is gevonden in de keukens van huishoudens die op gas koken vergeleken met koken op elektriciteit.

Een kwart van de Nederlandse huishoudens die op gas kookte, overschreed de aanbevolen NO2-richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) per uur. "En bij huishoudens die elektrisch kookten zagen we geen enkele overschrijding", zegt Piet Jacobs, onderzoeker van TNO. "De waardes kwamen zelfs tot boven het bereik van ons meetapparatuur."

Koken op gas verhoogt volgens TNO het risico op astma bij kinderen met 20 procent. Ook mensen die al astma hebben kunnen vaker klachten krijgen aan de luchtwegen.

Uit een ander onderzoek bleek dat er gemiddeld bijna 2 keer zoveel NO2 in huis aanwezig is, bij mensen die op gas koken. En tijdens het uurtje koken zelf, is het zelfs 12 keer zoveel NO2. Inademen van NO2 veroorzaakt luchtwegaandoeningen, astma en zelfs vroegtijdige sterfte. Het leidt tot vaker spoedeisende hulp en meer ziekenhuis opnames.

Oplossingen en aanbevelingen

Daarom is het belangrijk ervoor te zorgen dat de stoffen niet in de keuken en verder in het huis komen. Mogelijke oplossingen hiervoor zijn overstappen op elektrisch koken en een goede kookafzuiging met een afvoer naar buiten installeren.

Het is belangrijk de afzuigkap al meteen bij het aanzetten van het gas in te schakelen op een hoge stand en pas enkele minuten na afloop van het koken uit te doen. Is dat niet mogelijk, zorg dan voor zo goed mogelijke natuurlijke ventilatie tijdens het koken, bijvoorbeeld door een raam open te zetten.

Het liefst zuig je de kookdampen direct af met een afzuigkap. Uit experimenten in ons laboratorium volgt dat voor een goede afzuiging minimaal een capaciteit van 300 m3/uur nodig is tijdens het koken. Een recirculatie-afzuigkap raadt Jacobs in ieder geval af. “Die voert na een paar weken bijna geen stikstofdioxide meer af.”

TNO adviseert mensen die koken, ongeacht op welke manier, om de afzuigkap tijdens het koken aan te zetten. Ook wanneer een eitje wordt gekookt. "Als je een pannetje water opzet dan komen ook die stikstofdioxide en ultrafijnstof vrij en die moeten direct afgevoerd worden. Zeker bij een open keuken verspreidt dat naar de woonkamer."

Zo komt Jacobs toch weer uit bij de beste tip: overstappen op elektrisch koken, als dat kan. Het overstappen op inductie is een investering in je gezondheid, veiligheid en het milieu. Hoewel het eerst wel wat kosten met zich meebrengt, is het op de lange termijn veel voordeliger koken.

Tabel: Vergelijking van koken op gas en inductie

Kenmerk Koken op Gas Inductie Koken
Stikstofdioxide (NO2) uitstoot Hoog Laag tot Geen
Fijnstof uitstoot Vergelijkbaar met inductie (afhankelijk van kookgedrag) Vergelijkbaar met gas (afhankelijk van kookgedrag)
Risico op Astma (kinderen) Verhoogd Niet verhoogd
Gezondheidseffecten Luchtwegaandoeningen, astma, vroegtijdige sterfte Voornamelijk gerelateerd aan fijnstof door bakken en braden
Milieu-impact Afhankelijk van aardgaswinning en transport Afhankelijk van elektriciteitsbron

labels: #Koken

Zie ook: