In deze rubriek duikt Hebbans Leesclubassistent Frank Hockx in de wereld van het Lezen voor de Lijst en helpt scholieren op weg bij hun boekenkeuze. In dit dossier uitgebreid aandacht voor de klassieker ‘Het gouden ei’ van Tim Krabbé, mét lees verder-tips en verdiepende vragen.

Inleiding

Het is de eerste zin van de novelle Het gouden ei, die Tim Krabbé in 1984 publiceerde. Hoewel deze zin volgens recensent Jan Braet (Knack, 7 november 1984) ‘de baan afknalt’ omdat sprake is van een ongelukkig gekozen beeld, zal hij veel lezers die sinds midden jaren tachtig eindexamen hebben gedaan bekend in de oren klinken.

Verhaaloverzicht

Rex Hofman en Saskia Ehlvest zijn samen op weg naar een vakantiehuisje bij Hyères, ergens in de heuvels boven de Middellandse Zee. Tijdens een stop bij een benzinestation in Frankrijk verdwijnt Saskia uit het leven van Rex. Op een gegeven moment tanken Rex en Saskia bij een TOTAL-benzinestation.

Acht jaar later, als hij opnieuw via de media een grote zoektocht is begonnen, wordt Rex benaderd door Raymond Lemorne die zegt dat hij verantwoordelijk is voor Saskia’s verdwijning. Na een tijdje meldt een Fransman, Raymond Lemorne, zich bij Rex thuis. Hij zal Rex vertellen wat er is gebeurd, maar alleen als hij hetzelfde lot wil ondergaan als Saskia. Hij vertelt Rex dat Saskia dood is en dat Rex alleen de rest krijgt te weten als hij hetzelfde ondergaat. De wens om dat te weten maakt dat Rex hierin toestemt. Zo komt het onheilspellende verhaal tot een gruwelijk slot.

Bij het bewuste benzinestation blijkt dat Saskia daar de auto is in gegaan. Rex krijgt slaapmiddel en wordt een tijd later ergens in zijn eentje wakker.

Thema's en Motieven

Een belangrijk (leid)motief in het verhaal is het gouden ei zelf. De belangrijkste thema’s in het boek zijn (de omgang met) de dood van een geliefde en (2) onzekerheid.

Het boek laat zien hoe Rex omgaat met de verdwijning van Saskia en de onzekerheid die daar bij hoort. Het komt vaak terug in het boek d.m.v. de nachtmerries, maar is ook een symbool voor de angst en eenzaamheid die Rex voelde tijdens de 8 jaar van de vermissing van Saskia én die Rex en Saskia gevoeld hebben tijdens hun ontvoering zelf.

De wens om een te worden met een geliefde en het besef dat een werkelijke vereniging niet mogelijk is in het leven, maar slechts in de dood is een belangrijk thema in het werk van Tim Krabbé. Het gouden ei symboliseert dus gevoelens van eenzaamheid en claustrofobie.

Ook komt de nachtmerrie dus als motief meerdere keren terug in het boek. "Er was toen op die landweg in Italië meer aan de hand geweest. Toen hij met zijn jerrycan terugkwam had hij Saskia volkomen overstuur aangetroffen. Als een vechtend dier had ze zich aan hem vastgeklampt, snikkend dat hij haar nooit meer zo alleen mocht laten. De beklemming in het kleine zwarte hok van de auto had haar bijna gek van angst gemaakt; het was even eenzaam geweest als in haar nachtmerrie van het Gouden Ei. Toen ze klein was had ze eens gedroomd dat ze opgesloten zat in een gouden ei dat door het heelal vloog. Alles was zwart, er waren niet eens sterren, ze zou er altijd in moeten zitten, en ze kon niet doodgaan. Er was maar één hoop. Er vloog nog zo’n gouden ei door de ruimte, als ze tegen elkaar botsten zouden ze allebei vernietigd zijn, dan was het afgelopen.

Personages

  • Rex Hofman is een sociale, vriendelijke en vastberaden man.
  • Saskia Ehlvest was de vriendin van Rex.
  • Raymond Lemorne is een 41-jarige Fransman.

Karakterbeschrijvingen

Veel van de hoofdpersonen in de boeken van Tim Krabbé zijn - op het obsessieve af - in de ban van bepaalde activiteiten, personen of gebeurtenissen. En het najagen van die obsessies leidt vervolgens tot fatale gevolgen of in elk geval een grote teleurstelling.

De hoofdpersonen in Het gouden ei hebben ook dergelijke dwangmatige kanten. Raymond Lemorne is geobsedeerd door het idee de perfecte misdaad te plegen en bereidt alles tot in de details voor. Maar uiteindelijk krijgt hij door te improviseren Saskia in zijn auto. Voor Rex groeit de wens te weten wat er met Saskia is gebeurd uit tot een obsessie.

Maar ook bijvoorbeeld uit zijn competitiedrift (de badmintonwedstrijd met het Franse duo) en zijn neiging om in cijfers en lettercombinaties betekenis te zien, blijkt een zekere dwangmatigheid. Saskia op haar beurt laat zich beïnvloeden door bijgeloof.

Het cijfer acht is haar geluksgetal en op plaatsen waar ze samen gelukkig zijn begraaft ze muntjes van haar en van Rex die ze dooreen schudt ‘zodat je niet meer zou weten welke van wie was’ (hierin klinkt weer het verlangen naar eenwording door).

De Dader: Raymond Lemorne

Het verhaal switcht nu naar een Franse man, genaamd Raymond Lemorne: een getrouwde scheikundeleraar met twee kinderen. Op een dag, nadat hij iemand van de dood heeft gered, besluit Lemorne dat hij de perfecte moord wil plegen en een jonge vrouw gaat ontvoeren. Na meerdere pogingen lukt het hem: een vrouw (Saskia) vindt zijn sleutelhanger met een grote R erop erg leuk en vraagt of zij die ook kan krijgen.

Lemorne liegt en zegt dat hij deze in zijn auto heeft liggen. Samen met Saskia loopt hij naar zijn auto en zodra ze daar zijn, slaat hij haar bewusteloos.

Structuur en Stijl

Het verhaal is verteld door een auctoriale verteller. "In 1950 was Raymond Lemorne zestien jaar. Het verhaal is niet-chronologisch geschreven.

Hoofdstuk 1 speelt zich af in 1975, het jaar van de vermissing van Saskia. Hoofdstuk 2 speelt zich al 8 jaar later af, tijdens de nieuwe vakantie van Rex en Lieneke. Hoofdstuk 3 gaat echter terug in de tijd en stelt Raymond Lemorne voor en de manier waarop hij de ontvoering en moord pleegde. Er wordt veel gebruik gemaakt van versnellingen en vertragingen om spanning op te wekken.

Het boek begint in medias res: de lezer begint middenin in de reis en de personages worden niet eerst voorgesteld. Tim Krabbé heeft een prettige schrijfstijl. Hij neemt geen omwegen en beschrijft alles kort en bondig. Hierdoor leest het boek lekker en snel. De stijl van Krabbé zorgt dat iedere lezer geboeid raakt door het verhaal. Je wil doorlezen en niet stoppen, want het boek verveelt nooit. Je leeft mee met het verhaal van de personages en na hoofdstuk 3 ook met het lot van Rex.

De lezer weet namelijk al wat er met Saskia gebeurd is en dus ook wat Rex te wachten staat als hij meegaat met Lemorne.

Literaire Betekenis

Tim Krabbé (1943) is een schoolvoorbeeld van een auteur wiens werk door de jaren heen een breed publiek heeft bereikt terwijl het lange tijd door recensenten onderbelicht bleef. In de tijd dat hij werkte aan Het gouden ei wees het Fonds voor de Letteren een aanvraag voor ondersteuning af, omdat zijn oeuvre te weinig literaire kwaliteit had.

De vraag of zijn werk wel literair genoeg is, is voor Krabbé niet relevant: ‘Mijn credo als schrijver is dat een roman in de eerste plaats aan de buitenkant een spannend verhaal moet zijn. Na de eeuwwisseling keerde het tij in de literaire kritiek: Krabbé ontving mooie recensies voor onder andere de novelle Drie slechte schaatsers (2004) en de roman Marte Jacobs (2007) en kreeg in 2009 het verzoek het Boekenweekgeschenk te schrijven, wat resulteerde in de novelle Een tafel vol vlinders.

Naast Het gouden ei, dat inmiddels al vijftig keer herdrukt is, schreef Krabbé nog een boek dat een klassiekerstatus heeft.

Verfilmingen

Het gouden ei werd twee keer verfilmd door regisseur George Sluizer. Spoorloos, de zeer succesvolle Nederlandse film uit 1988, trok de aandacht van Hollywood en dat leidde in 1993 tot een Amerikaanse remake, onder de titel The Vanishing. Hierin kreeg het verhaal een Amerikaans happy ending, tot ongenoegen van Krabbé.

Tim Krabbé: Meer Werken

Naast "Het Gouden Ei" heeft Tim Krabbé nog andere opmerkelijke werken geschreven. Hier zijn enkele aanbevelingen:

  • Vertraging (1994): In Vertraging (1994) deinst hoofdpersoon Jacques Bekker terug voor de stap die Rex in Het gouden ei wel zet.
  • Marte Jacobs (2007): Wanneer hij jaren later bij een reünie eindelijk zijn gevoelens wil laten blijken, wordt deze Marte Jacobs weggekaapt door een klasgenoot die inmiddels een beroemd schrijver is. Een romantische, ontroerende en spannende roman rond bekende Krabbé-thema’s als een onbereikbare geliefde en rivaliteit.
  • Een tafel vol vlinders (2009): Krabbé kreeg in 2009 het verzoek het Boekenweekgeschenk te schrijven, wat resulteerde in de novelle Een tafel vol vlinders.

Discussievragen

Hier zijn enkele vragen om over na te denken na het lezen van "Het Gouden Ei":

  • Welk beeld heb je gekregen van Rex’ relatie met Saskia?
  • In hoofdstuk 3 leef je mee met de dader, Lemorne. In hoeverre vind je de beschrijving van het proces dat hij doormaakt overtuigend? Is het bijvoorbeeld verklaarbaar dat hij nadat hij een goede daad heeft verricht (het redden van een kind) zich gaat afvragen of hij een misdaad zou kunnen plegen?
  • ‘Het uiten van liefde maakt die kapot’ denkt Rex in hoofdstuk 4. Literatuur of niet? Het werk van Tim Krabbé werd door critici wel gezien als weinig literair. Wat vind jij op basis van Het gouden ei? Welke argumenten heb je voor je mening?

labels: #Ei

Zie ook: