Wortels zijn een van de populairste en meest gebruikte groentes in de hele wereld. De groente is dan ook supermakkelijk te herkennen door zijn feloranje kleur. De meeste wortels die in de supermarkt of bij de groenteboer liggen, zijn oranje.

Het is een populair verhaal dat Nederlanders ervoor hebben gezorgd dat de wortel zijn herkenbare oranje kleur ontwikkelde. We zouden dit hebben gedaan als een eerbetoon aan Willem van Oranje in de 16e en 17e eeuw. Na de Nederlandse onafhankelijkheid van Spanje.

Aan het einde van de 16e eeuw waren de Nederlandse lage landen een Spaanse kolonie. Het land werd geregeerd als Spaans Nederland door vorsten in Madrid. Maar toen kwam Willem, Prins van Oranje. Hij was een van de belangrijkste leiders van Nederlandse opstand. Deze opstand begon in 1566 en duurde meer dan tachtig jaar. Maar Willem stierf helaas voordat deze Nederlandse Republiek ontstond, hierdoor werd hij gezien als de grondlegger van het land.

Het verhaal gaat dat de oranje groente er kwam voor onze Oranje-leider en dat deze wortels mega populair werden en zich over de hele wereld verspreidden. Hoe mooi het verhaal ook klinkt, het is helaas niet helemaal waar. Wel is het verhaal hoogstwaarschijnlijk ontstaan als een eerbetoon aan Willem van Oranje, maar het verkleuren van de wortels is helaas niet aan hem te danken.

De geschiedenis van de wortel

Wortels komen van oorsprong niet uit Nederland maar uit Iran. Oorspronkelijk waren wilde wortels wit of lichtgeel van kleur, maar dit veranderde al snel. Toen mensen voor het eerst wortels gingen domesticeren op het Perzische plateau meer dan 5000 jaar geleden veranderde de kleur van de groente al snel naar paars en geel.

Deze gedomesticeerde wortels werden opgesplitst in twee groepen: De Aziatische groep, deze werd verbouwd rond de Himalaya en de Westerse groep, deze werd verbouwd in het Midden-Oosten en Turkije. De gele wortels in de Westerse groep zijn gemuteerd naar een oranje tint. Deze oranje wortelzaden werden voor het eerst in Europa geïntroduceerd door Islamitische handelaars, ruim 200 jaar voor de Nederlandse opstand.

Nederlanders zijn dus helaas niet de reden waarom wortels oranje zijn, dat was simpelweg een uiting van nationalisme als gevolg van de Nederlandse onafhankelijkheid. “Waarom zijn wortels oranje?’ lijkt een vraag in de categorie “Waarom zijn de bananen krom?” Een vraag waarop je het antwoord beter kunt vinden in de biologie dan in de geschiedenis.

Vóór de zeventiende eeuw hadden wortels namelijk allerlei verschillende kleuren, van paars tot wit. Deze wortel is oranje doordat er extra veel betà-caroteen inzit, je weet wel, de stof waardoor je goed in het donker gaat zien.

In de zestiende eeuw begonnen de Nederlandsen een opstand tegen Spanje, wat toentertijd de overheerser was. Voor de gewone Nederlander in de zeventiende eeuw waren sinaasappels vrij prijzig, maar daar hadden ze snel wat op bedacht. Om te vieren dat de familie van Oranje aan de macht gekomen was en om leuk mee te doen met de oranjehype bedachten de wortelboeren wat beters dan het koningslied. Hierdoor werden de paarse en witte wortels steeds schaarser en de oranje wortel domineerde de groentemarkt.

De connectie met het Huis van Oranje

Volgens dit verhaal worden wortels in de 17e eeuw ingezet om de populariteit van de Oranjes te vergroten. Wanneer de Tachtigjarige Oorlog eindigt in 1648 is Nederland niet meer onder het bewind van de Spanjaarden. Om dit te vieren, zouden wortelboeren hebben besloten om alleen nog maar oranje wortels te verbouwen.

Echter, wetenschappelijk genetisch onderzoek maakt duidelijk dat de oranje wortel al lang bestond voordat het Huis van Oranje-Nassau haar intrede deed in de Nederlanden.

Hoe dan ook, de oranje wortels waren in de 17e-eeuwse Nederlanden veel populairder dan de anders gekleurde varianten. Dat dit te maken had met de voorliefde van de boeren voor het huis Oranje lijkt dus niet het geval te zijn. Een mogelijke verklaring zou de smaak van de oranje variant kunnen zijn - de oranje wortels waren het lekkerst. Deze variant was zachter en minder vezelig dan veel andere wortelsoorten.

Voedingswaarde en gezondheidsvoordelen

De kenmerkende feloranje kleur is te danken aan het hoge gehalte caroteen. Deze kleurstof wordt in ons lichaam omgezet in vitamine A en die vitamine is essentieel voor onze huid, afweer en ogen.

Wortels bevatten namelijk bèta-caroteen. Bèta-caroteen wordt in je lichaam omgezet tot Retinol, een vorm van vitamine A. Een tekort aan vitamine A is gerelateerd aan slechter zicht, en dan voornamelijk aan nachtblindheid. Gelukkig komt in Nederland een tekort aan vitamine A niet voor. Een teveel aan vitamine A kan ook schadelijke zijn voor gezondheid, echter hoef je je hier geen zorgen om te maken bij het eten van veel wortels.

Wanneer je veel wortels eet, zal de hoeveelheid bèta-caroteen in je bloed hoger worden en op plekken waar je huid dun is zoals in je handpalmen zul je dan een lichte gele of oranje kleur kunnen zien. Dit is verder niet schadelijk, en het blijkt uit onderzoek zelfs dat bèta-caroteen positieve effecten heeft op je huid.

Naast vitamine A bevat de wortel nog tal van andere belangrijke componenten, ook wel antioxidanten genoemd, die positieve gezondheidseffecten hebben. Antioxidanten kunnen binden aan vrije radicalen in het lichaam en deze daarmee onschadelijk maken.

Behalve een bom van antioxidanten is de wortel ook een belangrijke bron van oplosbare voedingsvezels. Oplosbare voedingsvezels vertragen de opname van suiker uit je darmen en zorgen er daarmee voor dat je bloedsuiker niet snel omhoog schiet. Verder zijn deze vezels het voedsel voor de goede bacteriën in je darmen.

Verschillende soorten wortels

De laatste jaren zien we naast de dominante oranje peen andere ‘vergeten’ penen weer opduiken, zoals witte, gele, rode en paarse. De Vos: “Er zijn verschillende vormen van carotenoïden. Caroteen zorgt voor de oranje kleur en luteïne voor het geel. Afhankelijk van de precieze verhouding kun je veel variatie in kleur maken op basis van deze stoffen. Van wit, geel en lichtoranje tot feloranje en dieprood.” De paarse kleur in sommige wortelvariëteiten is een ander verhaal. Die wordt veroorzaakt door anthocyanen, een andere groep kleurstoffen.

Hoe wortels te gebruiken

Wortels kun je op vele manieren gebruiken in je gerechten. Verwerk ze warm in een pastasaus of soep, roerbak ze met andere groentes of leg ze in hun geheel met een beetje olie, rozemarijn en knoflook in de oven. Ook koud kunnen wortels heerlijk door een salade of met een dipsausje als tussendoortje.

Wortels kun je 3 tot 5 dagen in een koele plaats buiten de koelkast bewaren. In de koelkast is de wortel 5-6 dagen houdbaar.

Teelt van wortels

In principe zijn wortels een gezond gewas. Er hoeven in verhouding tot andere gewassen niet veel gewasbescherming te worden gebruikt. Het is belangrijk dat de wortel vanaf het begin geleidelijk aan genoeg voedingstoffen krijgt zoals Kali, Stikstof, Mangaan en Magnesium.

Voor rechte wortels is het belangrijk dat de grond goed los is en er genoeg lucht in de rug zit. Dit is ook de reden dat wortelen op ruggen worden geteeld.

De beste tijd om te zaaien is tussen half maart en eind juli. Vooraf de grond lekker los maken. In vier geultje, met onderling 25 centimeter afstand strooi je het zaad uit. De wortelvlieg kan een goeie oogst lelijk in de weg zitten. Het bed afdekken met een doek helpt goed. Ook planten we hier en daar een ui tussen de wortels om deze plaag tegen te gaan.

labels:

Zie ook: