In tijden van de energietransitie en een energiecrisis is de overstap van koken op gas naar elektrisch koken logisch. Het is veiliger en het kan duurzamer zijn. Maar wat zijn de voor- en nadelen, en wat komt er bij de overstap kijken? Koken op gas heeft bijna iets nostalgisch. Het is iets van vroeger, toen iedereen het nog zo deed. Maar in de loop van tijd is elektrisch koken in opkomst gekomen en aan een onophoudelijke opmars begonnen. Welke variant je ook kiest, beide systemen hebben een aantal duidelijke voordelen en een aantal nadelen.

De voornaamste reden voor deze overstap is dat elektrisch koken veiliger is. Er is tenslotte geen vlam waaraan je je kunt branden. Overstappen van gas naar elektrisch kan in een aantal gevallen handig en/of gewenst zijn.

Keramisch of Inductie: De Keuzes

Bij de overstap van gas naar elektrisch koken heb je de keus uit twee varianten: keramisch of inductie. Beide opties werken uitstekend, maar hebben uiteraard allebei hun voor- en nadelen. Die vind je hieronder opgesomd.

Keramische Kookplaat

Een keramische kookplaat is een kookplaat die is voorzien van elektrische verwarmingsspiralen of van zogenaamde halogeenstralers onder een keramische glasplaat. Een groot voordeel van keramisch koken is dat de plaat gemakkelijk schoon te houden is en gemorst eten er niet inbrandt. Wel is er sprake van energieverlies doordat de plaat na het koken nog lang warm blijft, dit kan ook onhandig zijn wanneer u kinderen heeft die in de keuken komen. Ook is er weinig controle over de temperatuur doordat de plaat langer warm blijft of juist meer tijd nodig heeft om op temperatuur te komen.

Het is belangrijk om andere pannen aan te schaffen wanneer u overstapt van koken op gas naar een keramische plaat. De vlam van het gasfornuis heeft de bodem van de pannen namelijk vervormt omdat de vlam niet overal een gelijke temperatuur heeft. Hierdoor zal de warmtegeleiding dus niet optimaal zijn.

Een keramische kookplaat warmt langzaam op. Hierdoor duurt het vaak even voordat deze voldoende is opgewarmd of na gebruik volledig is afgekoeld. Het is lastig om snel de temperatuur te veranderen tijdens het koken. De lange afkoelperiode kan een nadeel zijn van keramisch koken, omdat het een risico tot verbranding met zich meebrengt.

Een keramische kookplaat is goedkoper in aanschaf dan een inductie kookplaat, maar gebruikt ook meer elektriciteit. Doordat de keramische kookplaat een hoog vermogen heeft, is een speciale zogenaamde vijfpolige stekker nodig, ofwel perilexstekker. Een keramische kookplaat gaat gemiddeld 15 tot 20 jaar mee.

Inductiekookplaat

Een inductiekookplaat maakt gebruik van elektrische stroom om pannen rechtstreeks te verhitten via magnetische inductie. Omdat inductiepannen voor een deel bestaan uit ijzermoleculen, heb je in veel gevallen nieuwe pannen nodig. Die ijzermoleculen gaan bewegen zodra de magneetspoelen in de kookplaat gaan draaien. Door die beweging wordt de pan warm. Die warmte is heel snel en direct. Dat zorgt ervoor dat de pan heel snel verwarmt, maar ook snel afkoelt. Veilig omdat het oppervlak van een inductiekookplaat geen hitte uitstraalt. Daardoor is het risico van aangebrand voedsel of handen en vingers aanzienlijk kleiner. Op het moment dat je de pan van de kookpit haalt, zal die snel afkoelen.

De inductie kookplaat blijft na gebruik niet lang heet en is daardoor snel schoon te maken. Doordat de plaat niet hoeft af te koelen is het ook een veilige optie voor kinderen. Ook voor koken op inductie moet u andere pannen aanschaffen als u overstapt van gas om precies dezelfde reden als bij keramisch koken: de bodem moet vlak zijn voor een optimale hittegeleiding. Er mag dus absoluut geen glooiing in de bodem zitten zoals vaak bij Tefal pannen het geval is.

Bij koken op inductie wordt de plaat niet verwarmt maar de bodem van de pan zelf. Dit gebeurt doordat er een elektromagnetisch veld nadat de pan op de kookplaat is gezet. Ook warmt de pan sneller op vergeleken met koken op een keramische kookplaat of gas. Er gaat weinig energie verloren doordat alleen de onderkant van de pan verhit wordt en dus is dit een zuinige optie in gebruik. De aanschaf daarentegen kan een investering zijn.

Koken op een inductie kookplaat lijkt het meeste op koken met gas. Een inductie kookplaat werkt vergelijkbaar met een magneet. Er wordt door middel van een elektrische spoel een magnetisch veld opgewekt. Bij contact met een magnetisch geleidende pan, ontstaat er warmte. Een inductie kookplaat warmt snel op en koelt snel af. De inductie kookplaat verandert daarom snel van temperatuur. Dit is niet helemaal juist, omdat een inductie kookplaat zelf niet opwarmt.

De inductie kookplaat draagt energie over aan de pannen die er op staan. Hierdoor warmen de pannen en daarmee de inhoud van de pannen op. De meeste pannen zijn vaak wel magnetisch en daarmee geschikt. Toch kan dit een extra kostenpost bij het aanschaffen van een inductie kookplaat zijn. Het is belangrijk om voor kwaliteit te kiezen, want hoe beter de kwaliteit van de pannen, hoe energiezuiniger de kookplaat verwarmt. Dit bespaart ook weer op elektriciteit.

Het is de meest energiezuinige manier van elektrisch koken. De inductie kookplaat warmt op maar wordt nooit echt heet, wat bij keramisch koken wel zo is. De magnetische straling kan een risico zijn voor mensen die een pacemaker hebben.

Voor een nieuwe inductie kookplaat verschillen de prijzen afhankelijk van de grootte, aantal kookzones of flexibele kookzones, extra functies, ingebouwde afzuiging, en manier van bedienen. Als uw pannen niet geschikt zijn voor koken op inductie of aan vervanging toe zijn, betaalt u voor nieuwe pannen afhankelijk van de hoeveelheid, merk, verschillende types, enz. een paar tientjes tot paar honderd euro. Geschikte pannen herkent u aan het icoon van een spoel.

Kostenplaatje

Nu we de prijzen weten voor gas en elektriciteit in april 2022, kunnen we eens gaan kijken naar het verschil in kosten tussen koken op gas en elektrisch koken. Koken op gas is nog steeds het goedkoopst. Daar staat tegenover dat koken op een inductiekookplaat op jaarbasis slechts een kleine 9 euro duurder is en een duurzamer alternatief is.

Als je wilt overstappen van gas naar elektrisch koken heb je, zoals hierboven al werd aangegeven, een perilex-stopcontact en -stekker nodig. Je betaalt gemiddeld tussen de 90 en 100 euro voor een perilex-aansluiting. Die prijs is inclusief materiaal. Het is niet nodig om de aardgasleiding volledig te verwijderen. Een vakman moet echter wel de leiding afdoppen en de kraan sluiten. Deze stap is van cruciaal belang om schade aan de keuken te voorkomen.

In tegenstelling tot toestellen die op gas werken, hebben veel elektrische modellen speciale stroomkringen met krachtstroom nodig, dus voor de omschakeling kan een upgrade van de meterkast nodig zijn. Als je van gas naar elektrisch koken overstapt, ga je (veel) meer elektriciteit verbruiken. Hoogstwaarschijnlijk moet je dus de hoofdgroepen in je meterkast (laten) ombouwen zodat die geschikt is voor 2×220/230 volt en 2×16 ampère. Daarvoor moet vanuit de meterkast een kabel worden aangelegd naar de keuken. In dat geval moet je wel genoeg ruimte in je groepenkast tot je beschikking hebben. Raadpleeg een elektricien voor het juiste advies en ombouw.

Voor de ombouw van je meterkast is het van belang te weten wat voor soort keramische plaat of inductiekookplaat je hebt gekocht. Bij inductiekookplaten heb je te maken met een kookplaat met laagverbruik, hoogverbruik en extreem hoogverbruik. Als je daarnaast de wens hebt een nieuw koffiezetapparaat of een nieuwe magnetron te kopen, vraagt dat natuurlijk nog meer stroom. Ook daar kan je meterkast niet op berekend zijn. Heb je een keramische kookplaat met vier pitten op het oog, dan volstaat een zogenaamde fase 2-aansluiting (in je meterkast worden twee losse fasen aan elkaar gekoppeld met behulp van een automaat).

Heb je een keramische kookplaat met vijf pitten op het oog dan heb je een zogenaamde fase 3-aansluiting nodig. Dit vereist krachtstroom. Die zijn alleen beschikbaar in moderne meterkasten. Heb je een oudere meterkast, raadpleeg dan je elektricien over de mogelijkheden om krachtstroom aan te leggen.

Een verbruik tot 3680 Watt valt onder laag verbruik en kan op een gewoon stopcontact worden aangesloten. Heb je een inductiekookplaat die binnen die 3680 Watt blijft, dan kun je die aansluiten op een separate fase 1-groep in je meterkast. Heb je een inductiekookplaat met verbruik tot 7360 Watt, dan geldt het apparaat als een hoogverbruik inductiekookplaat. Die sluit je die normaal gesproken aan op een 2 fasen-kookgroep. Heb je een inductiekookplaat op het oog (of al aangeschaft) die een verbruik heeft dat hoger ligt dan 7360 Watt, dan kun je niet meer toe met een fase 1- of een fase 2-groep in je meterkast. Je hebt in dit geval een fase 3-groep nodig.

In totaal ben je dus minimaal 1175 euro kwijt.

Voordelen en Nadelen in een Overzicht

Om een helder beeld te geven van de verschillen tussen koken op gas, keramisch en inductie, volgt hier een overzicht van de belangrijkste voor- en nadelen:

Type Kookplaat Voordelen Nadelen
Gas
  • Warmte goed te regelen
  • Alle pannen geschikt
  • Relatief goedkoop
  • Open vlam
  • Verbrandingsgassen
Keramisch
  • Gemakkelijk schoon te maken
  • Langzame opwarming en afkoeling
  • Energieverlies
  • Speciale pannen nodig
Inductie
  • Snel en direct warm
  • Veilig (geen open vuur, oppervlak straalt geen hitte uit)
  • Energiezuinig
  • Goed regelbare temperatuur
  • Speciaal kookgerei vereist
  • Duurder in aanschaf
  • Mogelijk aanpassing meterkast nodig

De inductiekookplaat verdringt de klassieke elektrische kookplaat, de keramische plaat en het gasfornuis. We zetten de voor- en nadelen van de inductiekookplaat op een rij.

  • Voordelen van inductie
    • De verbranding van een gasfornuis benut slechts 60 procent van de opgewekte energie. Bij koken op inductie wordt 90 procent van de opgewekte energie benut. Inductie gaat dus efficiënter met de energie om.
    • Wanneer er restjes op de kookplaat terechtkomen, branden die niet aan, want de warmte zit hem niet in de kookplaat, maar in de kookpan. Een inductiekookplaat is gemakkelijker in onderhoud, want hier heb je geen ingebrande troep nadat een pan overkookt.
    • Inductie is veiliger, want er is geen open vuur. Er is geen risico op een gaslek en het vet dat uit de pan spettert, kan evenmin ontbranden door de vlam. Bij inductie loop je bovendien minder risico om je te verbranden. Meestal bevat een inductiekookplaat zelfs een kinderbeveiliging. Wanneer je de pan van de inductiekookplaat haalt, wordt er geen energie meer gegenereerd. Je kunt je dus alleen nog verbranden aan de pan.
    • Een inductiekookplaat is flexibeler door een reeks interessante functies. Denk maar aan de boost-stand waarmee je heel snel water aan de kook brengt. Vaak kun je twee kookzones ook gebruiken als één grote zone, waarop je grote kookpannen kunt plaatsen. Inductie reageert snel op temperatuurwijzigingen. Brandt iets aan? Verlaag dan het vermogen en de pan zal gelijk minder heet worden.
    • Het vermogen van inductie is beter regelbaar dan bij een gasfornuis. Je kunt gerechten traag laten garen, wat bijna onmogelijk is op gas.
    • De inductieplaat is makkelijker schoon te maken. De kookzones van een inductiekookplaat worden niet zo vies. Even een doekje eroverheen en klaar is Kees. Bij een gasfornuis is dat wel even anders
    • Inductiekoken geeft de keuken een luxueuze strakke uitstraling.
  • Nadelen van inductie
    • Je hebt pannen nodig met een gladde bodem die uit magnetisbaar materiaal bestaan. Je kunt dat eenvoudig testen. Neem een magneet en voel of die wordt aangetrokken door de bodem. Is je lievelingspan niet magnetiseerbaar, dan kun je een adapter gebruiken om die tussen de kookplaat en de pan te leggen. Zo’n accessoire kan de kooktijd wel vertragen. De pannensets van de afgelopen jaren zijn bijna allemaal geschikt voor inductie.
    • Vooral oude en goedkope inductiekookplaten kunnen een zoemend geluid maken dat afkomstig is van een kleine koelventilator.
    • Je moet je elektrische aansluiting laten nakijken. Vaak moet je een nieuwe kabel laten aanleggen naar de meterkast. Houd hiermee rekening bij de kostenberekening. Het inbouwmodel van de inductiekookplaat heeft een kookgroep van tweemaal 16 ampère met vijf draden nodig.

De glazen bovenzijde van deze kookplaat kan tegen een stootje, maar krassen en kringen zijn nooit uitgesloten. Om dit te vermijden, kun je over de kookplaat een beschermer plaatsen wanneer je het fornuis niet gebruikt. Op die manier vrijwaar je de plaat van krassen en stof en vergroot je de werkruimte. Deze beschermer is 1,5 mm tot 2 mm dik en oprolbaar, zodat je hem tijdens het koken gemakkelijk kunt opbergen. Je vindt eindeloos veel prints: effen zwart, marmer, een skyline van je favoriete stad enzovoort … Bovendien kun je een beschermer laten maken van een eigen foto.

Soms hoor je dat inductiekoken de werking van een pacemaker of een inplanteerbare defibrillator kan verstoren. De moderne pacemakers zijn goed beschermd en raken niet snel van slag. In de meeste gevallen zijn pacemakers bestand tegen de elektromagnetische straling die huishoudelijke apparaten opwekken, waaronder inductiekookplaten, maar sommige pacemakers zijn nu eenmaal gevoeliger voor verstoring. De Hartstichting raadt aan om toch de cardioloog of pacemakertechnicus te raadplegen. De Hartstichting zegt dat voor mensen met een ICD (inplanteerbare defibrillator) inductiekookplaten bij normaal gebruik veilig zijn.

Een gemiddeld huishouden verbruikt 40 kuub gas per jaar bij een gasprijs (januari 2024) van 1,47 per kuub. Dat geeft een totaal van 58,8 euro. Inductie zal 200 kWh aan stroom verbruiken. In januari 2024 kost dit gemiddeld 0,36 euro per kWh. Dit komt dus uit op een verbruik van 72 euro. Koken op gas is dus goedkoper, maar een verschil in verbruik van 14 euro per jaar vinden we verwaarloosbaar.

Tips voor Elektrisch Koken

Nu we weten wat de voordelen en nadelen zijn van elektrisch koken, is het tijd voor wat tips. De eerste tip bij elektrisch koken is om de juiste pan te gebruiken. Het is aan te raden om nieuwe pannen kopen met een dikke bodem en een goede warmtegeleiding. Een pan met een te dunne, vlakke bodem kan ervoor zorgen dat de warmte niet goed verdeeld wordt, waardoor het voedsel kan aanbranden.

  • Het is belangrijk om de inductie kookplaten of keramische kookplaten na ieder gebruik schoon te maken.
  • Daarnaast moet u bij elektrisch koken op de juiste temperatuur te koken. De keramische kookplanten kunnen traag reageren op veranderingen in de temperatuur. Begin daarom altijd op een lagere temperatuur en voer de temperatuur van de keramische kookplaten langzaam op.
  • Op een elektrische kookplaat zijn meestal meerdere kookzones aanwezig. U moet de juiste kookzone gebruiken voor de grootte van de pan. Een te grote pan past niet goed op de kookzone, waardoor de warmte niet gelijkmatig verdeeld wordt.
  • Een elektrische kookplaat blijft nog enige tijd warm nadat je hem hebt uitgeschakeld.
  • Gebruik bij het schoonmaken van de keramische kookplaten geen schuursponsjes.

labels: #Koken

Zie ook: