Leghennen die buiten lopen, worden aan gevaren blootgesteld. Pluimveebedrijven met een uitloop ondervinden daarvan substantieel schade, doordat roofvogels als buizerd en havik gericht kippen aanvallen in een buitenuitloop. Vossen eten soms kippen, maar een buitenuitloop kun je tegen vossen beschermen. Bescherming tegen roofvogels is lastiger.
De Schade door Roofvogels
Buizerds en haviken lijken bij pluimveehouders met legkippen een substantiële schade te veroorzaken, zo meldt het onderzoeksrapport 'Uitval van bedrijfsmatig gehouden kippen door toedoen van roofvogels'. Onderzoekers van het Louis Bolk Instituut (LBI) hebben afgelopen jaren geïnventariseerd hoe groot die schade is. In 2012 waren er zo'n 5,9 miljoen legkippen die een buitenuitloop tot hun beschikking hebben, zo blijkt uit cijfers van Productschap Pluimvee en Eieren (PPE). Veel pluimveehouders met buitenkippen maken melding van verliezen door roofvogels. Ze zeggen aan het einde van de legperiode honderden tot meer dan duizend kippen te missen. Onderzoekers van Het LBI wilden de schade door roofvogels in kaart brengen.
Ze hebben daarom waarnemingen uitgevoerd bij elf pluimveehouders en hielden daarnaast een enquête onder 31 pluimveehouders. Tijdens 79 waarnemingen, die steeds 90 minuten duurden, zagen de onderzoekers in totaal 141 roofvogels: 109 buizerds, 5 haviken, 20 torenvalken, 6 boomvalken en 1 zeearend. In 10 gevallen zagen ze een aanval op kippen. Bij 4 van die 10 aanvallen was een havik betrokken, bij 6 gevallen een buizerd.
En die roofvogels beperkten zich niet tot zieke of verzwakte dieren, maar pakten gezonde kippen. Een van de pluimveehouders, waar de onderzoekers ook filmopnamen maakten, zegt dat hij jaarlijks zo'n 100 tot 160 kippen in de uitloop vindt die gedood zijn door roofvogels. Verder mist hij elk jaar zo'n 200 tot 250 kippen, zonder dat hij ze terugvindt. Daarnaast raakt hij er per jaar zo'n 15 tot 50 kwijt door vossen. In totaal gaat het bij hem om een verlies van zo'n 400 kippen per jaar. Als je de schade op 9 euro per leghen stelt, is de schadepost voor hem zo'n 3600 euro.
Gedrag van Roofvogels en Impact op Kippen
De roofvogels lijken volgens een vast patroon te werken, blijkt uit onderzoek. Onderzoekers concluderen dat roofvogels gericht kippen aanvallen en dat de schade substantieel is. Vrijlopende kippen zijn een eenvoudige prooi. Zowel de havik als buizerd jagen graag vanaf een uitkijkpost, van waaruit de roofvogels hun prooi in vizier krijgen. In Nederland broeden zo’n vijftien soorten roofvogels. Vooral de buizerd en de havik veroorzaken landbouwschade, met name aan vrije uitloopkippen en sier- en watervogels.
In de wintermaanden zijn er aanmerkelijk meer buizerds in Nederland te vinden, omdat er veel uit noordelijke gebieden in ons land overwinteren. Haviken komen in kleinere aantallen voor.
Preventieve Maatregelen tegen Roofvogels
De maatregelen ter voorkoming van schade aan landbouwhuisdieren vallen onder de categorie afschermingsmaatregelen. Afschermingsmaatregelen behalen hun effect door schadeveroorzakende dieren te weerhouden van het betreden van een perceel. De netten worden strak gespannen aan een frame van palen en touwen. Gebruik stevige, fijnmazige netten.
Afdeknetten
Je zou met overdekte uitlopen kunnen werken. Afdeknetten zijn netten die over het perceel worden gespannen om roofvogels te weren. Het gebruik van afdeknetten is een ecologisch effectieve maatregel met een langdurig positief effect. Een afdeknet is het effectiefst als een perceel volledig wordt omheind (bovenkant en zijkanten). Afdeknetten kunnen op percelen van verschillende groottes worden gebruikt. Het gebruik van afdeknetten heeft een beperkt effect op andere diersoorten buiten het perceel. Ongewenste effecten op dieren kunnen optreden in de vorm van verstrikking, wat mogelijk is als de netten niet strak genoeg worden gespannen. Praktijkervaring heeft uitgewezen dat vogels in sommige gevallen een afgedekt perceel toch binnen weten te dringen.
Afdeknetten worden gebruikt om kippen en vogels op kleine oppervlaktes te beschermen. De netten kunnen permanent blijven staan. De tijdsinspanning voor de plaatsing van afdeknetten aan palen met touwen en tiewraps zal per hectare neerkomen op ongeveer 80 uur. De kosten voor 100 vierkante meter afdeknet variëren van €40 tot €150. Dit betekent dat een hectare afdeknet ongeveer €4.000 tot €15.000 zal kosten. Houten palen kosten tussen de €10 en €20 per stuk. Het verschil in kwaliteit van de netten en palen draagt bij aan de grote prijsrange.
Door de hoge kosten is deze methode alleen rendabel bij navenant hoge schade. De kosten kunnen echter wel worden afgeschreven over vele jaren. Afdeknetten hebben een lange levensduur, mits die goed worden gebruikt en eventueel opgeslagen. De netten zullen gemiddeld 10 tot 15 jaar meegaan. Een klein gat kan zelf bij elkaar worden geknoopt met een touw.
Aanpassing Verblijf
De aanpassing van een verblijf van landbouwhuisdieren, zoals pluimvee, is een ecologisch effectieve maatregel om predatie door buizerd en havik te voorkomen. Aanpassingen kunnen bestaan uit voldoende vegetatieve bedekking (bijvoorbeeld struiken) en beperking van mogelijkheden voor roofvogels om neer te strijken op het perceel. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk naar predatie op fazanten door roofvogels (zoals de buizerd) blijkt dat predatie lager is naarmate hokken een goede vegetatieve bedekking hebben en wanneer hokken in het groen zijn geplaatst van minder dan 50 hectare. Predatie door buizerds werd het meest waargenomen bij verblijven met weinig struikbedekking en bladverliezende boomkruinen.
Deze maatregel biedt vluchtmogelijkheden voor het pluimvee in het verblijf. Er kunnen in een buitenverblijf bijvoorbeeld struiken worden geplaatst waaronder het pluimvee zich kan verschuilen. Daarnaast kunnen potentiële zitplaatsen voor roofvogels rondom het buitenverblijf ongeschikt worden gemaakt. Verwijder hoge palen en/of plaats vogelpinnen/schrikdraad op plekken waar roofvogels kunnen zitten. Het toevoegen van groenblijvende struiken als laurierkers en liguster in het buitenverblijf biedt jaarrond een schuilplaats. De prijs van de struiken ligt rond de €15 per vierkante meter. De plaatsing neemt ongeveer 15 minuten per struik in beslag. De prijs van vogelpinnen is ongeveer €10 per meter.
Tabel: Preventieve Maatregelen en Scores
Vaak zal het nemen van een enkele maatregel schade niet kunnen voorkomen. In onderstaande tabel worden alle preventieve maatregelen weergegeven met daarbij scores op drie indicatoren (ecologische effectiviteit, tijdsinspanning en kosten).
| Maatregel | Ecologische Effectiviteit | Tijdsinspanning | Kosten |
|---|---|---|---|
| Afdeknetten | Hoog | Hoog | Hoog |
| Aanpassing Verblijf (Vegetatie) | Middelhoog | Middel | Middel |
Andere Preventieve Maatregelen
- Nachthok afsluiten: Sluit het nachthok af in de nacht. Vaak komen roofdieren ’s nachts, omdat het nachtdieren zijn.
- Roofdier-proof buitenruimte: Zorg voor een goed afgeschermde buitenruimte.
- Stevig gaas: Gebruik stevig gespannen nertsengaas met een maasgrootte van maximaal 1,5 x 1,5 cm.
- Overdekking: Zorg dat de buitenruimte volledig overdekt is met nertsengaas.
- Ingraven: Graaf het gaas minimaal 50 cm in, om te voorkomen dat de roofdieren er onderdoor klimmen.
- Kuddebewakers: Gebruik andere huisdieren zoals ganzen, geiten, lama’s, ezels, parelhoenders en honden als kuddebewakers.
- Plastic dieren: Plaats decoratieve plastic dieren zoals uilen.
- Muziek of radio: Speel muziek of een radio af om de roofdieren af te schrikken.
- Glimmende materialen: Hang glimmende materialen zoals cd’s, spiegels en discoballen in een boom.
Wetgeving en Vergunningen
Bij afschermingsmaatregelen moet rekening worden gehouden met ongewenste effecten, zoals het vangen van beschermde vogels in netten. In beginsel is het gebruik van netten daarom omgevingsvergunningplichtig. Stevige, fijnmazige netten moeten daarom strak worden gespannen en moeten op spanning blijven. Er geldt een eigen verantwoordelijkheid voor het voorkomen of beperken van faunaschade aan eigendommen, gewassen of vee. Het vangen en doden van beschermde dieren is in veel gevallen omgevingsvergunningplichtig.
Overige Roofdieren en Bescherming
Kippen hebben veel natuurlijke vijanden. Niet alleen roofdieren zoals vossen en katten kunnen op kippen jagen, ook roofvogels zoals buizerds en haviken kunnen het op kippen gemunt hebben. De volgende roofdieren vormen in Nederland een gevaar voor kippen: Vossen, Ratten, Katten, Steenmarters, Boommarters, Bunzings, Nertsen, Hermelijnen, Wezels. Naast bovenstaande roofdieren vormen ook onderstaande roofvogels een gevaar voor kippen: Haviken, Buizerds, Kiekendieven, Sperwers, Eksters, Gaaien, Kraaien.
labels: #Kip
