Meerdere keren al liep ik langs dit imposante gebouw op de Veluwe: Radio Kootwijk. Van verre zie je gebouw A van Radio Kootwijk al liggen. Of je nu uit het gelijknamige dorp komt of over de Veluwe wandelt; het iconische gebouw steekt als een grijzige rots uit het landschap. Ooit was dit gebouw, ontworpen door architect Julius Luthmann, een belangrijk zendstation voor communicatie met Nederlands-Indië.

Nu is het een uniek monument in Amsterdamse School stijl met art-deco-elementen. Een monument zonder functie dat herinnert aan vervlogen tijden. Een massief betonnen bouwwerk met strakke lijnen en enorme ramen dat een beetje doet denken aan een modern kerkgebouw. Geen wonder dat het ook wel ‘de Kathedraal’ genoemd wordt.

De Geschiedenis van Radio Kootwijk

Radio Kootwijk wordt tussen 1918 en 1923 gebouwd om draadloze communicatie tussen Nederland en Nederlands-Indië mogelijk te maken. Via lange-golfzenders kunnen berichten over duizenden kilometers afstand verzonden worden. Een enorme technologische vooruitgang in die tijd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog nemen de Duitsers het zendstation over en gebruiken het voor hun militaire communicatie. Aan het einde van de oorlog wordt het gebouw daarom door de geallieerden gebombardeerd om te voorkomen dat de bezetter het nog langer kan gebruiken. Als Radio Kootwijk na de oorlog hersteld is, behoudt het nog enige tijd de functie van radiocentrum. Maar uiteindelijk verliest het zijn waarde door de opkomst van satellietverbindingen.

Architectuur en Indeling

Als je door de poort loopt, kom je op een ommuurde binnenplaats met een symmetrische lay-out. Aan beide kanten in de hoek, staan twee identieke, bijgebouwen. Dit zijn de voormalig pomphuisjes. Ze zijn gebouwd in dezelfde stijl als het hoofdgebouw; strak, functioneel en met de kenmerkende betonnen uitstraling. De pomphuisjes zorgden vroeger voor de koeling van de zenderinstallaties en de bevochtiging van de lucht om statische elektriciteit te verminderen. In het midden van de binnenplaats ligt een vierkante vijver waar het gebouw in weerspiegeld wordt.

We lopen om de vijver heen en de drie treden op naar de bijna onzichtbare deur in de betonnen gevel. Boven de deur staat in stenen reliëf ‘Radio Station’. Vanuit de centrale hal lopen we een rondje op de begane grond. Die had vroeger voornamelijk een technische functie. Hier vond je, verdeeld over verschillende ruimtes, onder andere de koelinstallatie, de schakelruimte, de elektriciteitsvoorziening en de personeelsruimtes. Op sommige plekken zitten de schakelaars en metertjes nog in de muur.

Eenmaal boven stappen we een enorme ruimte in. De omgang daarvan is overweldigend in combinatie met de leegte. We kijken over de zwart-witte tegelvloer met zijn ritmische patroon naar het enorme boogvormige raam aan de andere kant. De symmetrie is fantastisch, de constructie ook. Alles is gemaakt van lichtgrijs beton. De lange wanden met twee rijen ramen boven elkaar. De dakconstructie die doet denken aan een omgekeerde boot, met langwerpige liggende ramen op verschillende hoogtes.

Als we een rondje lopen, zien we dat links van het grote raam een luik in de vloer zit waardoor de zware zendmachines ooit naar boven en naar beneden getakeld werden. Op informatieborden kunnen we zien hoe de ruimte er uit zag toen deze vol stond met zendapparatuur. Via het trappenhuis, kunnen we nog één verdieping hoger in de toren. De verdieping met het balkon vanwaar je in de zendruimte kijkt. De mensen die er over de zwart witte tegelvloer lopen, lijken van boven zo klein in de enorme ruimte.

Het blijft fascinerend om naar te kijken. En tegelijkertijd voel je de architectonische en historische waarde van dit pand zo goed als je over de immense ruimte uitkijkt. Communicatie met de hele wereld is nu zo makkelijk. Het is goed om ons te realiseren dat dat een eeuw geleden nog heel anders was.

De Omgeving

Na ons bezoek aan gebouw A van Radio Kootwijk lopen we nog een rondje om het gebouw heen. Het heidelandschap met z’n zandverstuivingen is uitgestrekt en ruig. Dit was één van de redenen dat de Veluwe gekozen werd als locatie voor Radio Kootwijk; de krachtige radiosignalen konden hier zonder veel verstoringen worden verzonden en ontvangen. Bovendien was er voldoende ruimte voor de immense zendmasten die nodig waren. En mocht er iets misgaan, dan zou de relatief afgelegen ligging een directe impact op grote steden of dichtbevolkte gebieden voorkomen.

De zendmasten die hier vroeger stonden, zijn er helaas niet meer. Deze zijn na de Tweede Wereldoorlog en in de jaren ’80 verdwenen.

Bezoek Radio Kootwijk

Voor een bezoek aan Radio Kootwijk hoef je niet tot Open Monumentendag te wachten. Elke maand organiseert Staatsbosbeheer rondleidingen door het voormalig zendstation. Meestal in de weekenden. Na het welkom met een kop koffie of thee, wordt een korte film getoond. De gids neemt je vervolgens mee door het gebouw en vertelt je alles over de architectuur, de techniek, de boeiende historie en het leven in het dorp Radio Kootwijk.

Voor deze rondleiding, die anderhalf uur duurt, betaal je € 19.50 per persoon. Kinderen t/m 12 jaar betalen € 8.00. De rondleiding is geschikt voor kinderen vanaf 6 jaar. Als dit alternatief toch niet passend is, dan blijft Open Monumentendag een goede optie. Open Monumentendag valt in een weekend in de eerste helft van september.

Bereikbaarheid

Een bezoek aan Radio Kootwijk is een uitdaging met het OV. Er is geen directe buslijn die naar Radio Kootwijk rijdt. Bijvoorbeeld vanaf station Apeldoorn, het dichtstbijzijnde treinstation. Je kunt vandaar wel met een bus naar Kootwijk of Harskamp komen, maar dan ben je nog steeds een flink stuk (enkele kilometers) verwijderd van het zendgebouw zelf.

Radio Kootwijk is prima te bereiken met de auto, maar je kunt niet tot aan het gebouw rijden (tenzij je een speciale ontheffing hebt). Er is een kleine parkeerplaats aan de rand van het terrein. Vanaf daar loop je in ongeveer 10 minuten naar het zendgebouw zelf. Tijdens Open Monumentendag, theaterfestivals of andere culturele evenementen wordt de bereikbaarheid vaak tijdelijk verbeterd. Soms rijden er pendelbussen vanaf Apeldoorn of speciale parkeerregelingen aan de rand van het terrein.

Horeca en Overnachting

Reken niet op horeca als je een bezoek aan Radio Kootwijk brengt. Als je geluk hebt - in het weekend - is De Garage Radio Kootwijk (Radioweg 3) open. Verwacht niet te veel van de kaart, maar ze hebben wel een fijn terras.

Natuurlijk kan je Radio Kootwijk bezoeken als dagtocht. Maar de Veluwe is zo mooi en je kunt er zo fijn wandelen dat het eigenlijk zonde is om er maar zo kort te zijn. In de buurt van Radio Kootwijk vind je verschillende gehuchten en dorpen waar je kunt overnachten en van waaruit de Veluwe kunt ontdekken. Het gehucht Radio Kootwijk is de plek waar vroeger het personeel van het radiostation woonde. Het ligt naast het zendcomplex, maar je hebt er geen hotels. Iets verder weg ligt Kootwijk, een klein, sfeervol Veluws dorpje met rietgedekte huizen, een dorpskerk en een bungalowpark of drie. Hoog Buurlo is niet meer dan een buurtschap, met oude schaapskooien, een boswachtershuis en een sprookjesachtige ligging in de hei. Harskamp, tussen Ede en Kootwijk, is bekend vanwege het militaire oefenterrein. Maar je kunt er ook prima overnachten. In Uddel, dat 8 kilometer van Radio Kootwijk afligt, vind je verschillende leuke overnachtingsplekken.

Evenementen en Activiteiten

Elk jaar op 27 en 28 december verlichten talloze lichtjes het stille landschap van Radio Kootwijk. Vanaf het voormalige zendstation Radio Kootwijk wordt een lichtjeswandeling van ongeveer 5 km georganiseerd.

Volle maan op de uitgestrekte Veluwe bij Radio Kootwijk is een heel bijzondere belevenis. In september en oktober gaan de edelherten op zoek naar de liefde: het is paartijd, ook wel bronst genoemd. De mannetjes laten in deze periode hun lokroep horen, het burlen, en strijden op vele manieren om de vrouwtjes.

De omgeving van Radio Kootwijk is het hele jaar toegankelijk. Van beide genieten? Parkeer uw auto gratis in Hoog Buurlo.

Radio Kootwijk in de Media

In juni 2017 verscheen de ‘PageFlow’ productie getiteld “In Radio Kootwijk”, geproduceerd door: Freyan Bosma en Mark Riesthuis (tekst) en Leon Smit (beeld), 3e jaars studenten aan school voor de journalistiek Windesheim te Zwolle. Een mooie reportage over verleden en heden van Radio Kootwijk en een aantal van haar inwoners, in tekst, beeld, geluid en video.

labels:

Zie ook: