Rijst uit Nederland, ook wel bekend als polderrijst, klinkt misschien onwaarschijnlijk, maar het is wel degelijk een serieus idee. Rijst verbouwen in Nederland kan in theorie veel problemen oplossen.

Wie aan het Nederlandse platteland denkt, ziet uitgestrekte graslanden met koeien, akkers vol aardappelen of tarwe voor zich. Onderzoekers van de Wageningen University & Research (WUR) en de Universiteit Leiden zien echter ook de mogelijkheid van rijstplantages tussen deze traditionele gewassen. Zij hebben recent een mini-rijstveld aangeplant als experiment. Het rijstveld, gelegen in een veengebied nabij Leiden, bevat 3000 kleine rijstplantjes. De hoop is dat deze plantjes de komende maanden zullen groeien, zodat er in september rijstkorrels geoogst kunnen worden.

Het Experiment in Leiden

Bij Leiden onderzoeken Julian Helfenstein, Maarten Schrama, Tom Schut en Aart van der Linden samen met boer Sander Roeleveld de haalbaarheid van dit project. Eind mei plantten zij ongeveer 3000 rijstplanten in de veengrond, nadat deze in een kas in Wageningen waren opgekweekt.

“We focussen ons heel bewust op veengrond,” vertelt onderzoeker Aart van der Linden aan Scientias.nl. “Omdat het vrij laag ligt, onder zeeniveau.” Dit maakt het in theorie geschikt voor het verbouwen van rijst, aangezien rijstplanten goed groeien in ondergelopen land. Echter, de meeste Nederlandse veengrond staat normaal gesproken niet onder water.

“Overtollig water wordt weggepompt in veengebieden, zodat het waterpeil onder het maaiveld blijft en het land als weidegrond kan dienen,” legt Van der Linden uit. Deze aanpak veroorzaakt echter bodemdaling. “Doordat we veen - in feite niets anders dan plantenresten - gedeeltelijk droogpompen, kan er zuurstof bijkomen en vergaat het veen. Wanneer veen vergaat, daalt de bodem. Op sommige plaatsen in het veenweidegebied is die daling wel 10 mm per jaar. Als je tegelijkertijd bedenkt dat de zeespiegel elk jaar met zo’n 3,5 millimeter stijgt, begrijp je wel dat die bodemdaling lastig vol te houden is.”

De Voordelen van Natte Rijstteelt

Het droogpompen van veengebieden brengt nog een ander probleem met zich mee. “Wanneer veen wordt afgebroken, komt er ook CO2 vrij.” Deze koolstof is lang geleden door de planten opgenomen uit de atmosfeer en zit veilig opgesloten zolang het veen onder water staat. Als we veengrond zouden gebruiken om rijst te verbouwen in plaats van weidegrond, zouden veel van deze nadelen verdwijnen.

“Als je rijst gaat verbouwen, kun je de waterspiegel hoger zetten,” legt Van der Linden uit. Rijst houdt van natte voeten, waardoor het veen eronder beschermd wordt. Het veen blijft nat en vergaat niet, waardoor de bodem niet langer daalt en er geen CO2 meer vrijkomt. Bovendien wordt zeewaterindringing en verzilting tegengegaan.

Op papier lijkt rijst dus een interessant gewas voor Nederland. Maar is de praktijk niet weerbarstiger? Hoewel rijst vaak geassocieerd wordt met warme klimaten, wordt rijst reeds in Europa verbouwd. Van der Linden haalt de risottoplantages in het noorden van Italië aan als voorbeeld. Recent hebben onderzoekers aangetoond dat dezelfde rijstsoort het ook goed doet in Noord-Zwitserland. “In Noord-Zwitserland wordt rijst door verschillende boeren in veengebieden geteeld,” vertelt onderzoeker Julian Helfenstein. “Dat bleek een win-win voor de biodiversiteit en de boeren.” Dit leidde tot het idee om te onderzoeken of iets dergelijks in Nederland haalbaar is.

Uitdagingen en Overeenkomsten

Ondanks de overeenkomsten tussen Zwitserland en Nederland, is succes niet gegarandeerd. “Zo is de temperatuur misschien wel vergelijkbaar, maar hebben we hier in Nederland meer instraling van de zon. En dat is voor de natte rijstteelt wel een uitdaging.” Er bestaat ook het risico dat de rijstplanten op een cruciaal moment te weinig licht krijgen. “Het lichtniveau daalt wanneer we naar het najaar toegaan en dat is juist het moment waarop de rijstkorrels gaan rijpen en de rijstplanten veel licht nodig hebben. Want als er te weinig licht is, kan de plant minder suikers aanmaken. Dat zou resulteren in een mindere oogst, omdat de plant suikers nodig heeft om de rijstkorrels te kunnen vullen met zetmeel.”

Dit probleem zou opgelost kunnen worden door de rijstplanten eerder te planten, maar dan lopen ze mogelijk het risico niet goed genoeg te groeien door te weinig zonlicht. Onderzoekers zoeken ook naar de beste plekken om rijst te verbouwen en naar methoden om rijst te oogsten terwijl de velden onder water blijven staan. Daarnaast zijn ze benieuwd of rijst verbouwen echt een duurzaam alternatief kan zijn voor koeien op veengrond.

“Rijst die je zelf verbouwt, hoef je niet te importeren. Dus dat scheelt transport en de daarmee samenhangende uitstoot van broeikasgassen. Daarnaast komt er door het verbouwen van rijst minder CO2 vrij uit veengrond. Maar tegelijkertijd komt er bij de natte rijstteelt wel methaan - een zeer potent broeikasgas - vrij.” De vraag is of de CO2-besparing opweegt tegen de methaanuitstoot. “Er zijn plussen en minnen,” erkent Van der Linden. Hoe dit in de praktijk uitpakt, moet nader onderzocht worden. “Zo vermoeden we bijvoorbeeld ook dat het verbouwen van rijst goed kan zijn voor de soortenrijkdom in Nederland. Een rijstveld is immers anders dan gras. En de natte rijstvelden kunnen in theorie een prachtig habitat vormen voor insecten en andere dieren.”

Droogte en Watermanagement

Ondanks berichten over droogte lijkt het misschien geen goed idee om een gewas dat natte voeten nodig heeft naar Nederland te halen. Van der Linden ziet dit anders: “De rijstteelt vereist water. En als je rijst op grotere schaal wilt gaan verbouwen, zul je het waterpeil in deze veengebieden inderdaad hoger moeten houden. Maar de droogte waar je nu veel over hoort, is meer een probleem op zandgronden. In het geval van het veen is nathouden gedurende sommige delen van het jaar vooral een kwestie van niet te veel water door laten stromen naar zee. In droge zomers zou de waterbehoefte van de veenweidegebieden echter wel kunnen stijgen als daar rijst op wordt verbouwd, wat weer extra beslag kan leggen op de Nederlandse zoetwaterbuffers.”

Verwachtingen en Vervolgstappen

De eerste resultaten van het experiment nabij Leiden worden in september verwacht. “Als alles meezit, kunnen we misschien 75 kilo rijst van het veld halen,” stelt Van der Linden. “Maar ik zou met 40 kilo of iets meer ook al heel tevreden zijn.” Deze eerste oogst kan een antwoord geven op de vraag of rijst verbouwen in Nederland haalbaar is. Antwoorden op andere vragen, zoals de impact op het klimaat en de biodiversiteit, zullen nog langer op zich laten wachten. “Na een succesvolle oogst zou het een logische vervolgstap zijn om ook de methaanemissies van de rijst te gaan meten en biodiversiteitsonderzoek te gaan doen. Daarnaast willen we ook graag gaan kijken naar nutriëntenstromen; om rijst te verbouwen wordt water gebruikt en dat water bevat nitraat en fosfaat dat door de rijst kan worden opgenomen. Zo kan rijst in theorie ook aan waterzuivering doen. Maar we willen nog helder zien te krijgen wat rijst nu precies opneemt.”

Ook economische aspecten zijn belangrijk. “Is het rendabel om één hectare grasland in te ruilen voor rijst? Op dit moment - met wat we in de supermarkt voor rijst betalen - niet. Maar misschien kunnen we de rijstteelt wel gaan combineren met iets anders." Er moet nog veel werk verzet worden voordat polderrijst voet aan de grond kan krijgen. "Dit is echt iets voor op de lange termijn," bevestigt Van der Linden.

Zelfs als rijst een haalbaar alternatief blijkt voor veehouderij op veengrond, zal dit niet direct tot radicale veranderingen in het Hollandse landschap leiden. “Ik denk dat het toch een nichemarkt blijft, met her en der wat hectares rijst. Rijst is het basisvoedsel voor honderden miljoenen Indonesiërs. Het verbouwen van rijst is echter veel minder eenvoudig dan bijvoorbeeld het verbouwen van graan of maïs.

labels:

Zie ook: