Rode gist rijst (red yeast rice, red mold rice, anka, rode koji, xuezhikang, hong qu, chi qu) komt uit China. Meer dan 2000 jaar geleden zijn mensen in verschillende provincies in het zuidoosten van China (waaronder Jiangsu, Fujian, Jiangxi, Zhejiang en Shanghai) begonnen met het fermenteren van witte rijst met de gist Monascus purpureus. Hierdoor kreeg de rijst een dieprode kleur.

Rode gist rijst is binnen de traditionele Chinese geneeskunde een beproefd middel voor verbetering van spijsvertering en bloedcirculatie en versterking van het hart. Tot de dag van vandaag maakt rode gist rijst deel uit van de dagelijkse voeding (als smaakmaker, conserveringsmiddel en natuurlijke kleurstof). Het is opmerkelijk dat juist deze provincies de laagste cardiovasculaire sterfte van heel China hebben.(1)

In Westerse landen wordt rode gist rijst vooral gebruikt als voedingssupplement tegen hyperlipidemie/dyslipidemie (verhoogde/afwijkende bloedlipidenconcentraties). Hyperlipidemie is één van de bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Dyslipidemie is in veel gevallen het gevolg van verkeerde eet- en leefgewoonten en overgewicht. De beste strategie is dan natuurlijk om af te vallen en te zorgen voor een gezond eetpatroon, voldoende lichaamsbeweging en de nodige ontspanning. Cholesterolverlagende middelen horen op de tweede plaats te komen, als ze al nodig zijn. De laatste jaren is er namelijk veel discussie over nut en noodzaak van (sterke) cholesterolverlaging. Afgezien van deze discussie is de praktijk dat veel mensen statines krijgen voorgeschreven.

Rode gist rijst is het bekendste natuurlijke alternatief voor mensen die geen statines (HMG-CoA reductaseremmers) willen of kunnen gebruiken. Rode gist rijst is niet hetzelfde als een statine, alhoewel het monacolines bevat met hetzelfde werkingsmechanisme als statines. Statines bevatten één stof in een hoge dosering, terwijl rode gist rijst een combinatie van werkzame stoffen in (veilige) lagere doseringen bevat. Hierdoor verlaagt rode gist rijst met 5-10 mg monacoline K per dag de LDL-spiegel even goed als 20- 40 mg lovastatine per dag.(17)

Het synthetische lovastatine wordt aangeboden in de lactonvorm, die in de lever nog moet worden omgezet in de actieve, zure vorm, terwijl het natuurlijke monacoline K al voor een belangrijk deel (40-60%) bestaat uit de (actieve) zure vorm.

Werkingsmechanisme

Monacolines remmen (net als statines) HMG-CoA reductase (3-hydroxy-3-methylglutaryl co-enzym A-reductase), het snelheidsbeperkende enzym bij de cholesterolbiosynthese in de lever. Monacolines verlagen vooral de LDL- en totaalcholesterolspiegel.

Andere inhoudsstoffen in rode gist rijst zoals fytosterolen, isoflavonen en pigmenten (waaronder monascine en ankaflavine) en enkelvoudig onverzadigde vetzuren dragen ook significant bij aan verbetering van de bloedlipidenspiegels. Monascine en ankaflavine, bijvoorbeeld, verlagen de LDL-, totaalcholesterol- en triglyceridenspiegels en verhogen de HDL-cholesterolspiegel.( 25-27)

De effecten van monascine en ankaflavine zijn mede toe te schrijven aan verhoging van apo-A1* (apolipoproteïne A1), waardoor de vorming van HDL-deeltjes toeneemt, en verlaging van ACAT* (acyl coenzyme-A cholesterol acyltransferase), MTP* (microsomal triglyceride transfer protein) en apo-B100* (apolipoproteïne B100), waardoor de synthese van LDL-deeltjes afneemt en de triglyceridenspiegel daalt.

Effecten op Cholesterol en Triglyceriden

Verlaging van bloedlipiden die hart- en vaatziekten bevorderen (LDL-cholesterol, triglyceriden, lipoproteïne A) en verhoging van het gunstige HDL-cholesterol is het resultaat van de gezamenlijke (synergetische) effecten van monacolines en andere bioactieve stoffen in rode gist rijst.(24,25)

Klinische studies laten zien dat rode gist rijst de LDL-cholesterolspiegel met 10- 36% kan verlagen en de triglyceridenspiegel met 13-44%.(17,19-21,31-37)

De eerste belangrijke meta-analyse over rode gist rijst dateert uit 2006.(31) Uit de meer dan 50 beschreven klinische studies blijkt dat rode gist rijst na 8-12 weken zorgt voor significante verlaging van de cholesterolspiegel, vergeleken met placebo. De totaalcholesterolspiegel daalde met gemiddeld 0,91 mmol/l (35 mg/dl), de LDL-cholesterolspiegel met 0,73 mmol/L (28 mg/ dl), terwijl de HDL-cholesterolspiegel met 0,15 mmol/L (5,8 mg/dl) toenam.(31)

Tevens daalde de triglyceridenspiegel met gemiddeld 0,41 mmol/l (36,5 mg/dl). In een tweede (meta-)analyse uit 2012 zijn de gegevens van 11 studies samengevat. De EFSA concludeert dat rode gist rijst zorgt voor significante verlaging van de totaalcholesterol- en LDL-cholesterolspiegel bij een dagdosis rode gist rijst met 10 mg monacoline K.

Aanvullende Gezondheidseffecten

Twee in-vitro studies met (humane) endotheelcellen en gladde spiercellen uit de aorta laten zien dat rode gist rijst de negatieve effecten tegengaat van het ontstekingsbevorderende, pro-atherogene cytokine TNF-α (tumornecrosisfactor-alfa).(41,42) Rode gist rijst remde significant TNF-alfa geïnduceerde oxidatieve stress en NFkB* activering (Nuclear Factor kappa B bevordert ontstekingen) in endotheelcellen en gladde spiercellen, de expressie van VCAM-1* (vascular cell adhesion molecule-1) en E-selectine* in endotheelcellen, en de expressie van MMP-2* en MMP-9* in gladde spiercellen.

In een derde in-vitro studie met aorta-endotheelcellen remde rode gist rijst homocysteïne-geïnduceerde stijging van de expressie van VCAM-1* (vascular cell adhesion molecule- 1), NF-κB* activering en oxidatieve stress.(45) Een verhoogde homocysteïnespiegel is een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Preklinisch onderzoek suggereert dat rode gist rijst verwijding van de aorta in de buik (abdominale aorta-aneurysma) tegengaat. In atherosclerotische plaques leidt overexpressie van TF* (Tissue Factor) in daar aanwezige macrofagen tot een verhoogde stollingsneiging en een grotere kans op atherotrombose*.

In een placebogecontroleerde studie met 36 proefpersonen met coronaire microvasculaire ziekte (waarbij de doorbloeding van de hartspier is verminderd door vernauwing van de kleine bloedvaten) en inspanningsgeïnduceerde angina pectoris leidde suppletie met rode gist rijst tot een betere conditie van de bloedvaten en afname van inspanningsgeïnduceerde ischemie.

Langdurige suppletie met rode gist rijst zorgde voor significante verlaging van de kans op een nieuwe ‘majeure cardiovasculaire event’ (niet-fataal hartinfarct, niet-fatale beroerte, cardiovasculaire sterfte) met 45%.(22) De LDL-spiegel daalde door gebruik van rode gist rijst met gemiddeld 20% en de triglyceridenspiegel met 15%, terwijl de HDL-spiegel steeg met 5%. Het aantal noodzakelijke bypassoperaties nam door suppletie met rode gist rijst met 33% af, vergeleken met placebo.

De grootschalige CCSP studie is opgenomen in een systematische review van 22 klinische studies (met in totaal 6520 proefpersonen) naar het effect van rode gist rijst bij kransvatziekte met dyslipidemie.(23) De onderzoekers stelden vast dat suppletie met rode gist rijst, vergeleken met placebo, zorgt voor significante verlaging van de kans op hartinfarct (-61%), bypassoperatie (-33%), cardiovasculaire sterfte (-31%) en sterfte door alle oorzaken (-33%). Rode gist rijst is hierbij even effectief als simvastatine.

Overige mogelijke effecten

Preklinische studies (in-vitro studies, dierstudies) doen vermoeden dat rode gist rijst meer gezondheidseffecten heeft dan hierboven beschreven. Er zijn aanwijzingen dat rode gist rijst obesitas-gerelateerde ontsteking remt en toename van de vetmassa tegengaat door het remmen van de proliferatie en differentiatie van pre-adipocyten en stimuleren van lipolyse in adipocyten.

Aandachtspunten bij gebruik

Het is belangrijk gebruik te maken van een rode gist rijst supplement van constante, hoge (niet-genetisch gemodificeerde, bij voorkeur biologische) kwaliteit. Hierbij is het van belang dat het monacolinegehalte per dagdosis hoog genoeg is en de andere werkzame bestanddelen ook ruim vertegenwoordigd zijn. Helaas is in de meeste voedingssupplementen met rode gist rijst alleen het gehalte monacoline K gemeten. Het gehalte aan, en de werkzaamheid van overige medicinale inhoudsstoffen is onbekend. Dit betekent dat onduidelijk is welke effecten een supplement met rode gistrijst precies heeft naast verbetering van dyslipidemie.

Een (ernstig) vitamine D-tekort kan theoretisch leiden tot bijwerkingen van rode gist rijst. Monacoline K wordt omgezet door het CYP3A4-enzym in de lever. Rode gist rijst kan een wisselwerking hebben met medicijnen die ook worden gemetaboliseerd door CYP3A4, zoals onder andere ciclosporine, fusidinezuur, macrolide antibiotica, antimycotische azoolderivaten en HIV-proteaseremmers.

Rode gist rijst kan de werking van bepaalde anticoagulantia (coumarinederivaten zoals acenocoumarol) mogelijk licht versterken.

Bijwerkingen

Het slikken van rode gist rijst kan ernstige bijwerkingen geven. Klachten die je kunt krijgen van rode gist rijst lijken op de bekende bijwerkingen van statines. Gemeld zijn spierpijn, maag- en darmklachten. Maar ook ontregeling van stollingstijd, verminderd geheugen, spierafbraak, alvleesklierontsteking en ernstige leverproblemen met geelzucht zijn gemeld.

De samenstelling Om het gewenst effect te bereiken wordt een dagelijkse inname van 10 mg Monacoline K aanbevolen. Uit analyse die Lareb heeft laten uitvoeren blijkt dat de hoeveelheid Monacoline K in verschillende preparaten sterk varieert. Bovendien kunnen deze producten ook de giftige stof citrinine bevatten. Citrinine ontstaat tijdens gisting van rijst.

Waarschuwingen en Aanbevelingen

  • Gebruik rode gist rijst niet tijdens zwangerschap of wanneer je borstvoeding geeft.
  • Overleg het gebruik van rode gist rijst altijd met je arts of apotheker, vooral als je al medicijnen gebruikt.
  • Bestel geen supplementen op internet zonder de betrouwbaarheid van de aanbieder te controleren.

labels:

Zie ook: