Rood vlees is een voedingsmiddel dat al eeuwenlang gegeten wordt door mensen over de hele wereld. Het is een goede bron van eiwitten, ijzer, zink en vitamine B12. Maar is rood vlees ook gezond? In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van rood vlees.

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds adviseert om minder vlees te eten om de kans op darmkanker te verkleinen. De aanbeveling van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds luidt: Beperk het eten van rood en bewerkt vlees. Eet weinig rood vlees zoals rund-, varkens- en lamsvlees. Eet weinig of geen bewerkt vlees.

Wat is Rood Vlees?

Rood vlees is vlees van zoogdieren zoals van runderen, varkens, geiten, lammeren of paarden. Ook al is het vlees van deze dieren niet altijd duidelijk rood van kleur, toch wordt dit vlees gerekend tot rood vlees. Het gaat hierbij niet om vlees dat half doorbakken is en nog rosé van kleur is, maar om vlees dat rood is als je het rauw in de winkel koopt.

Voorbeelden van bewerkt vlees zijn vleeswaren als ham, bacon, salami en bepaalde soorten worst zoals knakworst en rookworst. Hamburgers en gehakt vallen alleen onder bewerkt vlees wanneer deze zijn geconserveerd met zout of chemische toevoegingen.

Mogelijke Gezondheidsrisico's

Hieruit blijkt dat er een verband is tussen het eten van rood vlees en het risico op bepaalde gezondheidsproblemen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2, overgewicht en mogelijk zelfs darmkanker. Rood vlees kan schadelijk zijn voor de gezondheid omdat het over het algemeen veel verzadigde vetten bevat. Deze verzadigde vetten verhogen de kans op een verhoogd cholesterol. Bovendien is bewezen dat rood vlees veel heemijzer bevat, wat weer de boosdoener is bij het verhoogde risico op darmkanker. Zo kan heemijzer er voor zorgen dat de wand van de dikke darm beschadigt én stimuleert het daarnaast de aanmaak van stofjes die het DNA van de lichaamscellen kunnen beschadigen.

De Rol van Bewerking

Behalve een onderscheid tussen rood en wit vlees, kun je onderscheid maken tussen bewerkt en onbewerkt vlees. Salami, ham, paté en hamburgers zijn bewerkte vleesproducten. Bewerkt (rood) vlees is over het algemeen ongezonder dan onbewerkt (rood) vlees. Tijdens de bewerking wordt namelijk vaak veel zout toegevoegd. Daarnaast kunnen door de bewerking van deze vleeswaren kankerverwekkende stoffen ontstaan. Deze stoffen kunnen cellen beschadigen in ons lichaam, wat tot kanker kan leiden. De World Health Organisation (WHO) bestempelt bewerkt vlees daarom dan ook als kankerverwekkend.

Het eten van veel rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren wordt in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker.

Het advies is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, inclusief vleeswaren. Eet daarbinnen maximaal 300 gram rood vlees, zoals rundvlees en varkensvlees. Dit is een maximum, minder of geen vlees eten kan ook.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), classificeert bewerkt vlees als 'kankerverwekkend voor mensen'. En rood vlees als 'waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen'. Bewerkt vlees valt daarmee in dezelfde categorie als tabak, alcohol en asbest. Dat betekent dat er doorslaggevend bewijs is dat deze stoffen kankerverwekkend zijn. Het betekent echter niet dat de risico's even groot zijn. Dat verschilt per stof. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 19.000 mensen kanker door roken.

Gezondheidsvoordelen en Nutriënten

Toch bestaat het idee dat varkensvlees ongezonder zou zijn dan vlees van andere dieren. Volgens het Voedingscentrum kan varkensvlees wel degelijk onderdeel zijn van een gezond en gevarieerd dieet. Varkensvlees bevat namelijk essentiële voedingsstoffen waaronder eiwitten, vitaminen B1, B6, B12 en de mineralen ijzer en zink. Rood vlees is een goede bron van eiwitten, ijzer en zink en past daarom in kleine porties in een gezond voedingspatroon.

Het is daarom moeilijk te zeggen of vlees van het ene dier per definitie (on)gezonder is dan vlees van de ander. Varkensvlees is prima binnen een gebalanceerd dieet, maar ook voor rood vlees geldt: overdaad schaadt. Kies je liever voor een optie met minder verzadigde vetten en minder toegevoegde stoffen? Kies dan voor onbewerkt mager vlees. Dit past goed in een gezond eetpatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen.

Voedingswaarden van Varkensvlees

Varkensvlees is rijk aan de vitamines B1 en B6 en bron van vitamine B12 en het mineraal zink. Daarnaast levert het vitamine B2 en de mineralen ijzer, fosfor en seleen. Varkensvlees bevat van nature eiwit en vet en geen koolhydraten.

Alternatieven en Aanbevelingen

Ons advies voor rood vlees is om per week niet meer dan 350 tot 500 gram te eten. Dit is ongeveer hetzelfde als 3 porties. De Schijf van Vijf beveelt aan maximaal 500 gram vlees per week te eten, waarvan 300 gram rood vlees. Dit is inclusief vleeswaren. Toch zit de gemiddelde Nederlander hier ver boven. We kopen namelijk jaarlijks zo'n 38,1 kilogram vlees per persoon. Dit komt neer op zo’n 735 gram per week, waarvan varkensvlees veruit de meest gegeten vleessoort in Nederland is.

Je kunt rood vlees makkelijk vervangen door dierlijke alternatieven, zoals gevogelte, vis of ei. Maar ook peulvruchten zijn een gezond, plantaardig alternatief. Veelgebruikte alternatieven zijn daarnaast kaas en paddenstoelen. Kies bijvoorbeeld 3 dagen per week een gerecht met rood vlees en de andere dagen voor vis, kip, kalkoen, ei, kaas of een vegetarisch alternatief. Het draait uiteindelijk allemaal om balans.

Het is beter om geen vleeswaren te eten zoals ham, boterhamworst of salami. Er zijn veel lekkere en gezondere alternatieven. Bijvoorbeeld verschillende soorten kaas, maar ook sandwichspread, vis of hummus.

Eet niet meer dan 500 gram vlees (incl. vleeswaren) per week, waarvan maximaal 300 gram rood vlees (zoals rundvlees, varkensvlees, lamsvlees en geitenvlees). Eet liever ook geen bewerkt vlees zoals ham, salami en worst. Wissel het eten van rood en bewerkt vlees af met: wit vlees zoals kip of ander gevogelte; vis; peulvruchten; noten; een dagje zonder vlees of vegetarisch (geen vis en geen vlees) met bijvoorbeeld tofu, tempé of ei.

De Schijf van Vijf

Onbewerkt mager vlees staat in de Schijf van Vijf en past in een gezond voedingspatroon. Het advies is om een keer per week vis te eten en een of meerdere dagen per week vegetarisch te eten. Binnen de Schijf van Vijf draait het om afwisseling tussen dierlijke en plantaardige producten. Een voorbeeld van een weekindeling voor warme maaltijden kan zijn: 1 dag vis, 1 dag peulvruchten, 1 dag noten, 2 dagen onbewerkt rood vlees en 2 dagen kip of ander gevogelte.

Controverse en Onderzoek

Regelmatig wordt de indruk gewekt dat vlees eten niet goed zou zijn. Dat je met minder vlees langer zou leven. Dat je rood vlees maar beter helemaal zou kunnen laten staan. In 2019 kwam er een grote GBD-studie uit naar de invloed van voeding op gezondheid*. De studie claimde een causaal verband tussen roodvleesconsumptie en diverse ziekten. Op basis hiervan werd geadviseerd om maar helemaal geen rood vlees meer te eten.

In het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet publiceerde Stanton een brief met vragen. In een reactie gaven de opstellers van de GBD-publicatie toe dat het advies om maar geen rood vlees meer te eten niet correct was. Er is zelfs een beschermend effect van roodvleesconsumptie tegen beroertes, die veroorzaakt worden door verzwakte en gescheurde bloedvaten in de hersenen. De auteurs beloven om de aanbevolen consumptie van rood vlees in een volgende editie van de studie niet meer op nul te zetten. De tekortkomingen van de GBD-studie zijn zorgelijk, vinden heel veel voedings- en gezondheidswetenschappers.

Onderzoeksresultaten rondom rood vlees verschillen behoorlijk, afhankelijk van welke factoren je buiten beschouwing laat én wie de studie financiert. Rood vlees is populair bij mensen die, aangemoedigd door een bepaalde groep mannelijke influencers, eten zoals ze denken dat de oermens at. Veel onbewerkt vlees, weinig brood en pasta. Onderzoek dat de risico’s van rood vlees (rund, kalf, geit, schaap en varken) relativeert of bagatelliseert is makkelijk te vinden. Het zijn meestal studies die gefinancierd worden door de vleesindustrie die relatief vaak positief spreken over rood vlees.

labels: #Vlees

Zie ook: