Net zoals de Winschoter en Groninger middenstand de Duitse consumenten maar al te graag verwelkomt, is koffie een belangrijk product gebleken in de grensstreek. Vanaf donderdag is er met de heropening van het volledig vernieuwde EmsPark winkelcentrum in Leer een goede reden bijgekomen voor een kooplustig ritje over de grens.

Duitse Klanten en de Nederlandse Detailhandel

Hoeveel bezoekers zijn het over en weer? En trekken ze ook flink de portemonnee, of is het vooral kijken, kijken en niet kopen? Over dat laatste bestaat bij Johannes Poppen weinig twijfel. Nederlanders die zijn Leffers-modezaken in het Ostfriese Leer bezoeken, komen er om te kopen. 'Ergens weten we de juiste snaar te raken bij de Nederlanders', zegt Poppen, Geschäftsführer van de Leffers kledingwinkels en voorzitter van de Gewerbegemeinschaft, de ondernemersvereniging in Leer.

Het zit hem niet eens zozeer in de prijs van de producten, zegt Poppen. 'Kijk ik naar kleding, dan zie ik in Nederland veel kleine winkels. Hier zijn ze vaak groter, die van ons in de binnenstad van Leer is vijfduizend vierkante meter. Mensen zeggen me dat ze dat prettig vinden.' Het productaanbod is ook net een tikje anders, waardoor iets ouder kooppubliek zich in Duitsland volgens Poppen lekker thuis voelt: 'Een stad als Groningen is erg ingesteld op jonge mensen. Wij sluiten meer aan bij een publiek in de leeftijd vanaf veertig tot wel 85 jaar.'

Zonder uitzondering 'sehr nette Kunden', aldus de Duitse winkelier. 'We houden enorm van ze.' Geen wonder, op een drukke dag kan het aantal gele nummerplaten tussen de witte volgens Poppen wel dertig tot veertig procent zijn.

Op hun beurt zien ze in Winschoten de witte nummerborden graag op de parkeerplaats in het centrum. En het worden er steeds meer, zegt voorzitter Peter Schulingkamp van de winkeliersvereniging Handel & Nijverheid. Tussen de tien en vijftien procent van de winkelomzet dankt plaatselijke de middenstand er aan euro's uit Duitsland. Vier jaar geleden was één op de honderd bezoekers Duits. Twee jaar geleden werd het aantal Duitsers opnieuw gepeild en bleek één op de twintig van over de grens te komen.

Vooral op de 'Duitse dagen' zoals de Tag der Deutschen Einheit op 3 oktober, loopt de Winschoter binnenstad vol met Duitse bezoekers. Schulingkamp schat hun aantal op een dergelijke dag op vijftienduizend. Omdat de uitgaven niet precies zijn onderzocht, blijft schatten ervan wat nattevingerwerk. 'We denken dat ze zo'n tien euro per persoon uitgeven. Ze komen wel om iets te kopen, maar ze gaan niet allemaal met een tas vol kleding naar huis.'

Vaak zijn het gezinnen van over de grens, ze pakken een terrasje, kopen een visje of frikandel en ze zijn verder gek op de sfeer. Schulingkamp: 'Met halloween plaatsen we uitgeholde pompoenen. Dat soort simpele dingen worden door Duitsers gewaardeerd. Met pasen lopen er twee paashazen door het centrum. Ze hoeven hun armpjes maar wijd te doen en een Duitser komt voor een knuffel.'

In stad-Groningen komt volgens voorzitter Eric Bos van de Groningen City Club een procent of tien van de totale winkelomzet van Duitse klanten. Ze geven minimaal het dubbele uit van hetgeen een Nederlandse klant besteedt, verklaart Bos: 'Dat is ook wel logisch, ze lopen minimaal een halve dag rond en ze kopen een stuk makkelijker.'

Duitse consumenten vinden Winschoten en zeker Groningen aantrekkelijke steden. 'Maar in andere plaatsen blijven kansen liggen', zegt Bert Broekhuis. Met zijn bureau Broekhuis Rijs Advisering in Zuidhorn doet hij onderzoek naar ruimtelijk economische plannen. Voor de gemeente Westerwolde heeft Broekhuis onlangs een detailvisie gemaakt. Hoewel de gemeente grenst aan Duitsland, laten de winkeliers daar kansen liggen, zegt Broekhuis. 'Ze doen er heel weinig met de Duitse consument en hun bestedingen.'

Er zijn maar weinig ondernemers in die regio die daar wel slim op inspelen, stelt Broekhuis. Hij noemt de supermarktwinkelier Bert Stuut in Bad Nieuweschans als een van de uitzonderingen. Koffie is hier een paar dubbeltjes goedkoper dan in Duitsland. Ook frisdrank in blik is populair omdat er over de grens statiegeld op blik wordt geheven. Bleekmiddel wordt eveneens opvallend vaak gekocht, net als medicijnen als paracetamol en ibuprofen. Die mogen hier namelijk gewoon in de supermarkt worden verkocht. En natuurlijk zijn Duitsers groot liefhebber van Backfisch aan de kraam.

Voor Nederlanders is benzine van de pomp in Duitsland nog altijd aantrekkelijk geprijsd. Vlak over de grens in Bunde tank je een liter benzine voor € 1,40, zo'n vijftien cent goedkoper dan aan de pomp hier. Verder zijn de prijzen voor wijn en sterke drank bij de Oosterburen een stuk lager. Dat gaat ook op voor drogisterijartikelen als deodorant en shampoo.

Stuut zelf weet inmiddels als geen ander wat Duitse klanten willen. 'Twintig jaar geleden begon ik met een klein winkeltje waar je een Duitse klant herkende aan een winkelkar vol frikandellen. Nu komen ze hier ook voor de goedkopere koffie, blikjes frisdrank en voor medicijnen.' Speciaal voor zijn Duitse Kunden heeft hij een koffiestraat van vijftien meter ingericht met links en rechts de schappen volgestouwd met Duitse koffiemerken.

Maar het gaat Duitse klanten in de eerste plaats om de fun, zegt Stuut. 'Een Duitse supermarkt is totaal anders. Het personeel is kil en de verlichting is dat ook. Wij hier zijn juist heel sociaal en we vinden sfeer in de winkel belangrijk.'

Directeur Karel Groen van de grensoverschrijdende samenwerkingsorganisatie Ems Dollard Regio (EDR) sluit zich aan bij wat adviseur Broekhuis vaststelt. 'Men geeft gas over de A7 richting Winschoten en Groningen. Duitse bezoeken beperken zich vooral tot die plaatsen. Het zou goed zijn om andere plaatsen meer onder de aandacht te brengen. Denk aan Appingedam met de hangende keukens.'

Maar er zijn meer mogelijkheden, stelt Groen: 'Breng de borgen onder aandacht met een borgenroute, Duitsers zijn gek op routes. We hebben het Unesco-werelderfgoed van de Waddenzee voor de deur. Doe daar wat mee, maak dat beter bekend.'

Recente cijfers van koopstromen in de Groninger grensstreek zijn niet beschikbaar. Het Enschedese onderzoeksbureau I&O Research schreef in 2015 wel een rapport over koopgedrag in de grensstreek van pakweg Emmen tot Enschede. Daarin staat dat er steeds meer over de grens wordt gekocht:

Voor de grensgemeenten is de toevloeiing vanuit Duitsland belangrijk voor het draagvlak voor winkelvoorzieningen. Dit belang is sinds 2010 toegenomen. Overigens is ook de afvloeiing naar Duitsland toegenomen. De landsgrens lijkt een minder grote barrière voor koopstromen te zijn geworden.

Koffie en de Voedselbank

Op 1 december 2021 ging de jaarlijkse inzamelactie van Lionsclub Noord Oost Friesland en Lionsclub Dokkum-Bonifatius voor Douwe Egberts waardepunten weer van start gegaan. De ingeleverde waardepunten konden op diverse punten worden ingeleverd en verzilverd voor pakken koffie die worden gedoneerd aan de voedselbank. En met succes! In de afgelopen maanden werden 612.647 punten ingezameld, goed voor meer dan 1000 pakken koffie. Dat aantal is bijna evenveel als vorig jaar, terwijl de actie dit jaar een maand korter liep.

De punten konden dit jaar worden ingeleverd bij Supermarkten Albert Heijn, Jumbo, Poiesz, Boonstra te Dokkum en de Coop in Anjum. Veel mensen kunnen zich geen koffie veroorloven. Duizenden gezinnen leven onder de armoedegrens. Gelukkig kan de Voedselbank een aantal van deze mensen ondersteunen met een wekelijks voedselpakket. Koffie lijkt een luxeproduct, maar je kunt je voorstellen dat deze mensen een moment van ontspanning kunnen gebruiken. Koffie komt echter sporadisch voor in de pakketten. Een pak koffie in het pakket is een klein gebaar, maar wordt zeer gewaardeerd.

Bijstand en een Kop Koffie

Het moet sommige inwoners vreemd in de oren hebben geklonken. Zit er een bijstandsmedewerker van de gemeente aan de keukentafel, biedt die je ineens een fiets of scooter aan. In Oude Pekela, een Groningse gemeente dicht bij de Duitse grens, werd dit middel ingezet om mensen met een uitkering aan het werk te helpen. Een paar jaar geleden besloot de gemeente dat het bijstandsbeleid veel persoonlijker moest. De tijd van plichtmatig brieven sturen naar bijstandsgerechtigden was voorbij.

Oude Pekela bracht alle bijstandsgerechtigde inwoners in kaart en gemeentemedewerkers gingen bij iedereen langs. Honderden gesprekken aan de keukentafel volgden. De gemeentemedewerkers moesten inwoners overtuigen die stelden dat er voor hen geen werk was. Anderen vertelden dat ze soms wel leuk werk zagen, maar dat het te ver was, omdat ze geen auto of fiets hadden. Daarop besloot de gemeente aan sommige inwoners zulke vervoersmiddelen te geven, onder het motto penny wise, pound foolish. Van de 500 uitkeringsgerechtigden gingen er 200 weer aan het werk, wat de gemeente volgens RTV Noord de afgelopen jaren zo’n 2,5 miljoen euro opleverde.

De lector regionale arbeidsmarkt (Hanze Hogeschool) en universitair hoofddocent economische geografie (Rijksuniversiteit Groningen) houdt zich al langer bezig met de bijstand. Dat geldt vooral sinds de invoering van de participatiewet. Die wet, die als doel heeft dat mensen naar vermogen aan het werk gaan en zoveel mogelijk hun eigen broek ophouden, zou te streng zijn en uitgaan van wantrouwen. “Toen de wet in 2015 werd ingevoerd, was de opvatting dat er strenger moest worden opgetreden in de bijstand. De wet ging uit van een lui mensbeeld, waarin mensen uitvreters en fraudeurs waren. Daarom moesten ze worden aangespoord en gecontroleerd. De participatiewet werd zo een groot controleregime.

Een voorbeeld van de strengheid in de wet was de ‘boodschappenaffaire’ uit 2021: een vrouw uit Wijdemeren moest duizenden euro’s aan bijstand terugbetalen, omdat ze boodschappen aannam van haar ouders.

Volgens Edzes kan wat Oude Pekela deed ook prima worden uitgevoerd in andere gemeenten. “Het laat zien dat je, door op de fiets te stappen en koffie te drinken, mensen activeert die uit beeld raakten. Bij veel gemeenten is het contact onpersoonlijker of worden alleen mensen benaderd die als kansrijk worden beschouwd. Het heeft er in veel gemeenten toe geleid dat een groot deel niet meer in beeld is. Ze zitten in de registraties, maar worden nauwelijks gezien of gevolgd.”

Net als in Oude Pekela wijken dergelijke alternatieven af van de norm. Edzes juicht dit in principe toe, want het gaat uit van meer ‘menselijke maat’. Toch kan een vrije aanpak niet zonder kritische blik: niet alle alternatieven zijn succesvol.

Mensen vinden het vervelend zich vergeten te voelen. Dat was maandag de boodschap voor een groep huurders van woningcorporatie De Huismeesters. Hoe is dat in de praktijk?

Gewoon een kopje koffie drinken, dat is wat ze weleens doet op haar balkon. Hoewel er een grote sticker op haar balkon prijkt, met de tekst: 'Let op! Maximale belasting balkon: 250 kilo', laat mevrouw Bottema zich er niet van weerhouden om gewoon haar kop koffie op het balkon te blijven nuttigen.

Duurzaamheid en Misleiding in de Koffieketen

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) ziet binnen de levensmiddelensector het grootste aantal mogelijk misleidende claims in de koffie- en cacaoketen. "Het gebruik van vage of algemene termen als 'duurzaam' of 'verantwoord geteeld' kan consumenten misleiden, omdat het onduidelijk is welk duurzaamheidsvoordeel het product heeft. Bedrijven moeten ervoor zorgen dat hun claims juist, eerlijk en goed onderbouwd zijn, zodat consumenten deze kunnen gebruiken om een duurzame keuze te maken", stelt de ACM.

Duurzaamheidsclaims op koffie- en chocoladeverpakkingen gaan niet alleen over het klimaat, maar ook over arbeidsomstandigheden, mensenrechten en dierenwelzijn.

Koffie bij Uitvaarten in Groningen

Volgens een onderzoek van Uitvaartverzekeringwijzer.net kiezen ondervraagde Groningers voor de traditionele koffie en blijft de kist bij voorkeur open. Uit de resultaten blijkt dat 67 procent (136 mensen) kiest voor koffie en cake bij hun uitvaart.

Dat het traditionele bakje koffie nog steeds de voorkeur geniet boven een borrel, kan Matthijssen nog wel verklaren. 'In de zuidelijke provincies (Noord-Brabant, Limburg en het zuiden van Gelderland, red.) tafelen mensen over het algemeen uitgebreider dan in het noorden. Daar is men soberder van aard qua eetgewoonten, en dat zie je ook bij uitvaarten terug.'

Voorkeuren bij uitvaarten in Groningen (Volgens Uitvaartverzekeringwijzer.net)
Onderdeel Voorkeur Percentage
Consumptie Koffie en cake 67%
Kist Open 72%

labels:

Zie ook: