Samen eten is niet alleen gezelliger en gezonder, maar het heeft ook een geheime, gezonde kracht. Het Jeugdeducatiefonds heeft recent onderzoek gedaan naar de effecten van schoolmaaltijden en de resultaten zijn opmerkelijk. Bijna 90% van de scholen die schoolmaaltijden organiseren, merkt dat leerlingen minder honger hebben. Ook ervaart bijna 50% minder stress bij ouders rondom voedselzekerheid. Dit onderzoek laat zien dat een schoolmaaltijd allerlei voordelen heeft.

De Voordelen van Schoolmaaltijden

Op dit moment organiseren bijna 1.700 scholen in het primair en voortgezet onderwijs eten op school. De scholen mogen zelf bepalen hoe zij het eten organiseren: ontbijt, lunch of gezonde tussendoortjes, of een combinatie van deze eetmomenten. Uit het onderzoek blijkt dat ruim 40 procent van de scholen ontbijt aanbiedt, 65 procent de lunch verzorgt en 80 procent gezonde tussendoortjes geeft zoals groente of fruit.

Doordat leerlingen met een volle maag in de klas zitten, hebben ze meer energie, kunnen ze zich beter concentreren en zijn ze gemotiveerder. Ook de sfeer in de klas en op school is verbeterd, aldus het Jeugdeducatiefonds. Daarnaast is bij 70% van de scholen de kennis over gezond eten toegenomen. Scholen zien dat leerlingen nieuwe dingen durven te proeven en elkaar enthousiasmeren. Dit alles maakt gezond eten een vanzelfsprekender onderdeel van de (school)dag.

Positieve effecten toegenomen ‘We zien dat de positieve effecten bij zowel leerlingen als ouders/verzorgers zijn toegenomen’, vertelt programmamanager Schoolmaaltijden Marieke van Rooij. ‘Zo merkt bijna 90% van de scholen dat leerlingen minder honger hebben in de klas, tegen 84% in 2023. Ook ervaart nu bijna 50% van de scholen minder stress rondom voedselzekerheid bij ouders, ten opzichte van 15% in 2023.’

Effecten op Ouders

Bovendien merken de scholen die ouders betrekken bij het eten op school positieve effecten bij hen. Ook zijn ouders beter te ondersteunen doordat de school beter contact met hen heeft. Ouders die meehelpen ervaren bovendien meer sociale contacten, minder eenzaamheid, meer zelfvertrouwen en meer persoonlijke ambitie.

'Naast een gevulde maag zorgt het voor een sterke verbinding, bijvoorbeeld tussen ouders onderling', zegt Ellen Donkers van het NJi. 'Een schoolmaaltijd is een manier om het netwerk van die ouders te vergroten. Als zij elkaar op school leren kennen, komt er meer contact en bouwen ze een vertrouwensband op. Dan is het makkelijker om bijvoorbeeld te vragen hoe andere ouders de puberteit van hun kind ervaren of wat ze doen met een kleuter die snel boos wordt.'

Volgens bijna 40% van de scholen kunnen ouders nu makkelijker geholpen worden met hun vragen. Waar ouders vaak weinig vertrouwen hebben in instanties, lukt het scholen wél vertrouwen op te bouwen en te helpen bij de thuissituatie.

Verbinding Tussen Leerlingen

Daarnaast zorgt volgens Donkers een schoolmaaltijd ook voor een verbinding tussen leerlingen onderling. 'Leerlingen die samen eten, voelen zich verbonden met elkaar en met de school. Er ontstaat een betere sfeer.' Een schoolmaaltijd verricht natuurlijk geen wonderen. Het is geen oplossing voor alle problemen van gezinnen in een kwetsbare positie.

Eten verbindt en brengt samen. Het is geen oplossing voor alle problemen van gezinnen in een kwetsbare positie. Op scholen waar ouders meehelpen met het verzorgen van de maaltijden is echter een stille revolutie bezig’, aldus Spekman. ‘De hulpouders, vaak moeders, krijgen een band met elkaar en door deze sociale contacten zijn ze minder eenzaam.

De Rol van de Overheid

‘Onlangs gaven wij Nederland een dikke onvoldoende voor gelijke ontwikkelingskansen van kinderen. De waardering die ze van school en leerlingen krijgen voor hun bijdrage vergroot hun zelfvertrouwen en eigenwaarde, en dat kan een opstap zijn naar werk of een andere vorm van participatie in de samenleving. Wij roepen de overheid dan ook op om ouders een ervaringscertificaat te geven.

Samen Eten: Meer Dan Alleen Voeding

Samen eten is goed voor ons, in het bijzonder voor kinderen en tieners. Want dat is hét moment om de dag door te nemen, naar elkaar te luisteren en tegelijk lekker en gezond te eten. Het is geen probleem als die gezonde maaltijd er een keer bij inschiet en je pizza’s laat aanrukken. Of als samen eten niet lukt, omdat de een moet overwerken en de ander vroeg naar de sportclub moet.

Samen eten is niet alleen goed voor gezinnen, blijkt uit een onderzoek van Resto van Harte. Samen eten is goed voor iedereen. Het is een manier om sociale contacten te onderhouden, normen en waarden over te brengen en families, vrienden en buren te verbinden. En niet te vergeten: het is voor velen een gezellig en ontspannen moment van de dag. Samen eten zorgt er ook voor dat mensen zich mentaal beter voelen. Ook in verpleeghuizen.

Na de drukte van de dag is er ruimte voor ontspanning en samenzijn. Een glaasje wijn en pittig eten zorgen voor een extra stoot van het hersenstofje endorfine, wat het verbindende effect nog vergroot.

Als ouder kun je je soms vertwijfeld afvragen waarom je nog moeite doet om het gezin samen aan tafel te krijgen. Maar houd vol, want er is veel onderzoek waaruit blijkt dat het grote voordelen heeft. Allereerst hebben kinderen en jongeren die minimaal twee keer in de week aanschuiven aan de gezinsdis vaker een goed gewicht. Daarnaast leren ze door samen te eten diepgaander over zichzelf en anderen na te denken.

Die voordelen werken lang door. Jongeren die van jongs af aan vaak met het gezin eten, hebben meer zelfvertrouwen, zijn socialer, presteren beter, spijbelen minder, gebruiken minder vaak drugs en kampen minder met angst en depressies.

Wanneer iemand bij ons komt met een probleem, raken we namelijk zelf ook een beetje overstuur. Door samen te eten, verminderen we de stress van de ander en die van onszelf. Dat noemen onderzoekers ook wel empathische emotieregulatie (EER).

De Geheime Kracht van Samen Eten

Alle artikelen over gezonde voeding bevestigen dat samen eten heel belangrijk is. Het blijft alleen een raadsel waaróm het beter is. Eet je samen automatisch minder? Beter? Is ‘samen’ het geheime ingrediënt in iedere gezonde maaltijd? Of voegt het naast gezelligheid eigenlijk weinig toe?

Samen eten is een manier om aandacht voor elkaar te hebben, een prettige band te versterken en dingen te bespreken. Daarom is het ook belangrijk in een gezin of relatie. Dat betekent niet dat je zeven dagen per week per se met elkaar moet eten en dat je het tijdens het eten over zware onderwerpen moet hebben. Het is juist belangrijk dat een maaltijd ongedwongen blijft. Als je een gezin hebt, is het wel een mooi moment om te kijken wat je je kind op een speelse manier kunt leren.

Wanneer je met een groep eet, kun je meer ingrediënten gebruiken en eet je dus automatisch gevarieerder. Ik denk vooral dat het gezond is voor een mens om in gezelschap te zijn en je verbonden te voelen. Eten noem ik ook wel sociale secondelijm. Zet een tafel vol eten en je hebt ineens een gesprek. Hoe meer grote schalen je hebt waar iedereen uit op kan scheppen, hoe informeler het is en hoe beter die secondelijm werkt.

Uit onderzoek blijkt dat je in de aanwezigheid van anderen gemiddeld 44 procent meer eet dan wanneer je alleen eet. Dat heet sociale facilitatie. Je eet vooral meer wanneer je met vrienden of familie bent. En hoe ongezond is een Netflixdiner?

Door met elkaar te eten, voeg je een ongrijpbaar ingrediënt aan iedere maaltijd toe: aandacht. Je koopt met aandacht, je kookt met aandacht. Maar zo logisch als het is dat je die moeite doet voor een groep, zo logisch zou het ook moeten zijn om die aandacht aan een ‘dinner for one’ te geven.

De gezonde kracht van samen eten, schuilt vooral in het lijmende effect.

Over het Onderzoek

Het Jeugdeducatiefonds heeft in april 2025 een onderzoek gedaan onder scholen die eten op school organiseren via het Programma Schoolmaaltijden van het Nederlandse Rode Kruis, het Jeugdeducatiefonds en de Rijksoverheid. Scholen komen in aanmerking voor het Programma Schoolmaaltijden als minstens 30 procent van de leerlingen uit een huishouden komt met een laag inkomen. Ruim twee jaar na de start doen bijna 2400 scholen mee. 1693 scholen organiseren ontbijt, lunch en/of gezonde tussendoortjes op school via het Jeugdeducatiefonds, 688 geven boodschappenkaarten voor thuis via het Nederlandse Rode Kruis. In totaal worden bijna 370.000 kinderen en hun gezinnen bereikt.

Eind 2023 is een eerste onderzoek gedaan naar de implementatie en effecten van het Programma Schoolmaaltijden. Nu het programma twee jaar loopt, heeft het Jeugdeducatiefonds een vervolgonderzoek gedaan onder scholen die eten op school organiseren.

Effect 2023 2025
Minder honger bij leerlingen 84% 90%
Minder stress bij ouders over voedselzekerheid 15% 50%

labels:

Zie ook: