Misselijkheid is een onaangenaam gevoel in de buik met braakneigingen. Braken is het krachtig uitstoten van de maaginhoud via de mond. Misselijkheid en braken treden vaak, maar niet altijd, in combinatie met elkaar op. Aan misselijkheid en braken als ingangsklacht in de huisartsenpraktijk ligt zelden een ernstige diagnose ten grondslag.

Meestal is er sprake van een beginnende virale gastro-enteritis en herstellen de klachten van misselijkheid en braken zich spontaan binnen een aantal dagen. Voedselvergiftiging geeft binnen enkele uren na het eten van besmet voedsel misselijkheid en braken. De klachten zijn over het algemeen binnen 24 uur voorbij. Een gastro-enteritis gaat bijna altijd gepaard met diarree.

Behandeling van misselijkheid en braken

Wat betreft de medicamenteuze behandeling is het van belang onderscheid te maken tussen patiënten zonder dehydratie en patiënten met dehydratie of een verhoogd risico hierop. Alleen bij de laatste groep zijn medicamenteuze behandeladviezen geïndiceerd. ORS geldt hierbij als basis.

Misselijkheid en braken veroorzaakt door een gastro-enteritis gaan meestal vanzelf over. De behandeling van dehydratie door braken bestaat uit rehydreren met ORS (‘oral rehydration solutions’). Geef voorlichting: leg uit dat het beloop meestal ongecompliceerd is.

Alleen bij (een verhoogd risico op) dehydratie bij volwassenen of kinderen. Bij een verhoogd risico op dehydratie: geef ORS bij elke periode van braken. Dosering: < 6 jaar 10 ml/kg/keer; > 6 jaar: tot 300 ml/keer. Bij dehydratie: herstel de vochtbalans binnen 3 tot 4 uur.

Geef om de paar minuten een klein slokje ORS, eventueel met een lepel in een zittende houding om verslikken te voorkomen. Dosering: 10-25 ml/kg/uur. Volg na verbetering het schema bij een verhoogd risico op dehydratie.

Als rehydratie met ORS niet mogelijk is of herhaaldelijk wordt geweigerd, maak dan gebruik van water, appelsap (verdund, bv. Verdund appelsap of andere verdunde vruchtensappen zijn geen gelijkwaardig alternatief voor ORS.

Ondansetron

Overweeg bij kinderen alleen een eenmalige dosis ondansetron (offlabel) als er sprake is van (een verhoogd risico op) dehydratie én als daarbij de ORS-rehydratie bemoeilijkt wordt door zeer frequent braken, of meermaals braken direct na ORS-toediening. Het eenmalig toevoegen van ondansetron aan ORS-rehydratie verlaagt mogelijk de kans op een ziekenhuisopname en persisterend braken binnen 8 uur na toediening.

Ondansetron is een medicijn tegen misselijkheid en braken. Artsen schrijven ondansetron voor:

  • bij misselijkheid en braken door chemotherapie en na operaties;
  • bij kinderen die moeten overgeven door buikgriep.

Ondansetron houdt de prikkeling van het braakcentrum in de hersenen tegen. Ook voorkomt het de invloed van de prikkelende stoffen op de zenuwen rond de darm. Hierdoor worden misselijkheid en braakneigingen minder en droogt uw kind niet uit.

Ondansetron is beschikbaar in een (smelt)tablet en stroop. De tabletten zijn niet deelbaar en komen daarom alleen in aanmerking voor kinderen met een gewicht > 27 kg. NHG ontraadt het gebruik van een anti-emeticum als behandeling van ongecompliceerde misselijkheid en braken bij volwassenen.

Bespreek de voor- en nadelen van het toevoegen van ondansetron aan ORS-rehydratie. Mogelijk verlaagt een eenmalige dosis ondansetron ten opzichte van placebo de kans op een ziekenhuisopname binnen 8 uur bij brakende kinderen met een veronderstelde gastro-enteritis.

Benadruk dat rehydratie het primaire doel is van de behandeling en niet zozeer het stoppen van het braken zelf. Een goede bereiding en zo goed mogelijke toediening van ORS blijven essentieel voor het bereiken van rehydratie.

Dosering van ondansetron

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Tabletten: laat uw kind de tablet innemen met een beetje water. In plaats van met water kan uw kind sommige tabletten ook innemen met ander drinken. Zoals melk, limonade of vruchtensap. Of met zacht eten. Zoals appelmoes, jam of vruchtenyoghurt.

Smelttabletten ('Zydis'): druk de smelttablet niet door de folie heen, want hierdoor kan de smelttablet stuk gaan. Trek de folie eerst weg aan de achterkant van de strip en haal de smelttablet daarna uit het vakje. Laat uw kind de smelttablet op de tong smelten en dan doorslikken.

Drank: schud de fles voor gebruik. Meet de juiste hoeveelheid af met het maatbekertje of de maatlepel. Laat uw kind het maatbekertje leegdrinken. Spoel het maatbekertje na met wat water en laat uw kind dat ook opdrinken.

Injectie of infuus: de arts of verpleegkundige geeft de injectie of het infuus.

Metoclopramide

Overweeg domperidon of metoclopramide bij volwassenen alléén in uitzonderlijke gevallen. Medicamenteuze behandeling voor misselijkheid en braken bij een ongecompliceerde gastro-enteritis bij volwassenen, wordt niet aanbevolen door het gebrek aan bewijs voor effectiviteit en het risico op bijwerkingen.

Geef alleen in uitzonderlijke gevallen een anti-emeticum, bv. bij reizen, ouderen met diabetes mellitus en een verhoogd risico op dehydratie. Licht dan de patiënt goed in over de bijwerkingen en houd de duur zo kort mogelijk.

Domperidon en metoclopramide hebben de voorkeur op basis van ervaring en het feit dat deze middelen geregistreerd zijn voor de behandeling van misselijkheid en braken.

Gesubstitueerd benzamide met centrale en perifere antidopaminerge eigenschappen. Het anti-emetische effect is het gevolg van antagonisme van D2-receptoren in de chemoreceptor-triggerzone en het braakcentrum van de medulla, en van antagonisme van 5HT3-receptoren en agonisme van 5HT4-receptoren.

Verder versterkt metoclopramide de peristaltiek van het proximale deel van het maag-darmkanaal, verhoogt het de tonus van de onderste sluitspier van de oesofagus en ontspant het de pylorus. Metoclopramide is niet werkzaam bij braken van vestibulaire oorsprong.

Preventie van vertraagde, door chemotherapie geïnduceerde misselijkheid en braken (CINV) bij volwassenen en als tweedelijns optie bij kinderen (1-18 jaar). Preventie van door radiotherapie geïnduceerde misselijkheid en braken (RINV) bij volwassenen.

Preventie van postoperatieve misselijkheid en braken (PONV) bij volwassenen en behandeling van vastgesteld postoperatief braken als tweedelijnsoptie bij kinderen (1-18 jaar). Symptomatische behandeling van misselijkheid en braken o.a. door migraine. Bij migraine gebruiken in combinatie met een analgeticum, om de absorptie van het analgeticum te bevorderen. Offlabel: Misselijkheid en braken door zwangerschap.

Dosering van Metoclopramide

Metoclopramide maximaal 5 dagen gebruiken in verband met de kans op neurologische en andere bijwerkingen.

  • Oraal/rectaal: 10 mg maximaal 3×/dag; maximaal 30 mg (of 0,5 mg/kg lichaamsgewicht)/dag, gedurende maximaal 5 dagen.
  • (Alleen als tweedelijns optie) oraal/parenteraal (i.v.): 0,1-0,15 mg/kg lichaamsgewicht maximaal 3×/dag, maximaal 0,5 mg/kg lichaamsgewicht per 24 uur, gedurende maximaal 5 dagen.
  • 1-3 jaar of 10-14 kg: 1 mg max.
  • 3-5 jaar of 15-19 kg: 2 mg max.
  • 5-9 jaar of 20-29 kg: 2,5 mg max.
  • 9-18 jaar of 30-60 kg: 5 mg max.
  • 15-18 jaar of > 60 kg: 10 mg max.

Contra-indicaties Metoclopramide

voor zetpil tevens: kinderen < 18 jaar, proctitis of rectale bloedingen (in de recente anamnese).

Interacties Metoclopramide

Gelijktijdig gebruik met levodopa en dopamine-agonisten is gecontra-indiceerd in verband met wederzijds antagonisme. Gelijktijdig gebruik van alcohol vermijden vanwege een versterkt sedatief effect.

Metoclopramide versterkt het sederend effect van centraal dempende stoffen en andersom. Parasympathicolytica en morfinederivaten kunnen een wederzijds antagonisme hebben met metoclopramide ten aanzien van de motiliteit van het maag-darmstelsel.

Aanvullende Informatie

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen.

Chemotherapie en radiotherapie

Geef aan de hand van het emetogene risico van de chemotherapie of radiotherapie anti-emetische profylaxe. Volg bij gecombineerde chemoradiotherapie het anti-emetische schema van chemotherapie tenzij de radiotherapie in een hogere emetogene categorie zit.

Bij chemotherapie wordt een combinatie van de volgende middelen gegeven: een 5HT3-(serotonine)receptorantagonist, neurokinine-1 (NK1)-receptorantagonist, dexamethason en olanzapine. Bij radiotherapie wordt een combinatie van de volgende middelen gegeven: een 5HT3-(serotonine)receptorantagonist, dexamethason en metoclopramide.

Spreek in het algemeen controle af na 1 tot 3 dagen, afhankelijk van de leeftijd van de patiënt en de mate van ziek-zijn. Bij een verhoogd risico op dehydratie (bv. bij jonge kinderen en ouderen) de patiënt na ongeveer 4 uur controleren (telefonisch).

Beoordeel de patiënt opnieuw bij geen verbetering. Bij dehydratie opnieuw beoordelen na 4 uur rehydratietherapie. Bij klinische verbetering de patiënt opnieuw na 4 uur controleren (telefonisch). Verwijs naar de kinderarts bij kinderen jonger dan 3 maanden met (een vermoeden van) dehydratie.

Leeftijd Dosering ORS bij verhoogd risico op dehydratie
< 6 jaar 10 ml/kg/keer
> 6 jaar Tot 300 ml/keer

Dit artikel biedt een overzicht van de beschikbare behandelingen voor misselijkheid en braken bij zowel volwassenen als kinderen, met de nadruk op het juiste gebruik van ORS, ondansetron en metoclopramide. Het is cruciaal om bij aanhoudende klachten of ernstige symptomen medisch advies in te winnen.

labels: #Ei

Zie ook: