Wil je zonder wroeging genieten van een reep chocola? Het is mogelijk! In Nederland consumeren we jaarlijks ongeveer 3 kilo chocolade per persoon. Cacao, een onmisbaar ingrediënt voor chocolade, komt voornamelijk uit Ivoorkust en Ghana. De productie van cacao brengt echter milieu- en sociaal-economische problemen met zich mee, zoals ontbossing, uitbuiting en kinderarbeid.
Gelukkig zijn er keurmerken die zich inzetten voor een duurzamere cacaoproductie. Door te kiezen voor chocolade met een topkeurmerk, draag je bij aan betere omstandigheden voor mens en milieu.
Waarom Keurmerken Belangrijk Zijn
Cacao is een belangrijke bron van werkgelegenheid en inkomsten in producerende landen. Echter, de cacaoteelt gaat vaak gepaard met kinderarbeid en dwangarbeid. Keurmerken proberen verandering te brengen in de slechte arbeids- en milieuomstandigheden door bijvoorbeeld te zorgen dat cacaoboeren beter betaald krijgen als ze zich aan bepaalde regels houden.
Steeds meer chocoladeproducenten spelen in op de vraag naar 'eerlijke' en duurzame chocolade. Ze verbinden zich aan een keurmerk en mogen het logo alleen op de verpakking zetten als ze cacaobonen gebruiken van boeren die voldoen aan de keurmerkeisen.
Topkeurmerken voor Chocolade
Bij het kiezen van chocolade kun je letten op de volgende topkeurmerken:
- Fairtrade: Dit internationale keurmerk stelt eisen op het gebied van milieu (geen gevaarlijke bestrijdingsmiddelen, zo min mogelijk kunstmest en bestrijdingsmiddelen, degelijk water- en afvalbeheer). Daarnaast stimuleert Fairtrade langdurige handelsbetrekkingen tussen boeren en cacao-importeurs en biedt het cacaoboeren gegarandeerde prijzen en ontwikkelpremies.
- Rainforest Alliance: Dit internationale keurmerk heeft vooral betrekking op natuurbehoud. De instantie garandeert de bescherming van bepaalde natuurgebieden en probeert de arbeidsomstandigheden te verbeteren.
- UTZ Certified: Dit internationale keurmerk streeft naar een duurzame teelt en eerlijke handel. De cacaoboeren die aan dit programma verbonden zijn, gebruiken bijvoorbeeld minder bestrijdingsmiddelen. UTZ Certfied cacao is tegenwoordig onderdeel van de Rainforest Alliance en richt zich op duurzamere cacaoplantages en betere werkomstandigheden.
Het ene keurmerk legt meer de nadruk op mens en werk, het andere op milieu. Cacao met een keurmerk is geproduceerd met aandacht voor mens en milieu.
Andere Initiatieven en Merken
Naast de bekende keurmerken zijn er ook andere initiatieven en merken die zich inzetten voor eerlijke en duurzame cacao:
- Fair Trade Original: Geen keurmerk, maar een stichting zonder winstoogmerk die zich inzet voor eerlijke en transparante handel.
- Tony’s Open Chain: Een keurmerk ontwikkeld door chocoladeproducent Tony’s Chocolonely, dat streeft naar 100% slaafvrije chocolade.
- Cocoa Horizons: Een programma van de Cocoa Horizons Foundation, opgericht door cacao- en chocoladeproducent Barry Callebaut.
- EKO Keurmerk: Stelt strenge eisen aan de invloed van biologische cacaoteelt op de natuur.
- Cocoa Life: Een beeldmerk gebruikt door Mondeléz International, het moederbedrijf van onder andere Milka, Côte d’Or en Toblerone.
De Keerzijde van Keurmerken
Een keurmerklogo op de wikkel van je reep garandeert helaas niet altijd dat je te maken hebt met 100% duurzame of eerlijke chocola. Het is onmogelijk om iedere cacaoboon in de gaten te houden tijdens zijn lange reis van plantage tot de fabriek. Zo wordt de cacao-oogst van keurmerkboeren vaak in dezelfde hal gesorteerd als de oogst van ‘gewone’ boeren, waarbij de scheidslijn tussen de twee partijen heel erg dun is.
Het mengen van gecertificeerde cacaobonen met niet-gecertificeerde cacaobonen is niet verboden, dit proces wordt mass balance genoemd en is voor de grote chocoladefabrikanten niet te vermijden. Volgens Max Havelaar zou een strengere scheiding van gecertificeerde en niet-gecertificeerde bonen ook niet goed zijn voor de cacaoboeren. Daar zijn de meningen over verdeeld.
Er klinken kritische geluiden dat er in de praktijk weinig zou veranderen voor de cacaoboeren en dat er teveel geld naar de keurmerkbedrijven zou gaan voor controles en promotie van hun label.
Bean to Bar: Een Alternatieve Benadering
Wil je als chocolademaker helemaal zeker zijn van de herkomst van de cacao? Dan kun je de cacaobonen rechtstreeks inkopen bij de boer en vervolgens het hele traject tot en met het verpakken van de chocolade zelf begeleiden. Deze methode wordt 'bean to bar' genoemd. Vanwege het intensieve bean to bar-procedé zijn dit geen grote merken, maar kleine chocolademakers die onbekendere, maar mooie, traceerbare chocolade maken.
Op veel bean to bar-chocolade ontbreekt trouwens ook een keurmerk op de verpakking. De chocolademaker onderhandelt meestal rechtstreeks met de cacaoboer, buiten programma’s als Fairtrade om ('direct trade'). Daarbij worden er doorgaans ook hogere bedragen betaald voor de cacao.
Duurzame Chocolade: Meer dan een Keurmerk
Duurzaamheid draait niet alleen om de uitstoot van broeikasgassen, maar ook om de manier waarop chocolade wordt geproduceerd. De grootste milieubelasting van cacao zit in de productie. De juiste omstandigheden om cacao te telen vind je in het tropische regenwoud.
Verreweg de grootste milieubelasting van cacao zit in de productie. De juiste omstandigheden om cacao te telen vind je in het tropische regenwoud. In deze gebieden is de diversiteit aan planten en dieren heel hoog. Het kan ook anders. De cacaoteelt kan namelijk een rol spelen in het behoud van natuur en biodiversiteit. Kleine bedrijven telen cacao vaak in een zogeheten gemengd systeem, als schaduwgevend gewas te midden van het bestaande bos.
De productie van cacao gaat om cacaobonen, maar er blijft ook afval over zoals vruchtvlees, doppen en pulp. Dat kan leiden tot vervuiling. Er zijn steeds meer merken en keurmerken die laten zien dat chocolade wél eerlijker en duurzamer kan.
Tips voor het Kiezen van Duurzame Chocolade
Hier zijn enkele tips om je te helpen bij het kiezen van duurzame chocolade:
- Kies chocolade met onafhankelijke keurmerken zoals Fairtrade, Rainforest Alliance of EU Biologisch.
- Kies voor eerlijke chocolademerken zoals Original Beans, Chocolatemakers, Chokay of Lovechock.
- Kies pure chocolade (vanaf 70%), die minder melk bevat en meestal meer cacao van goede herkomst.
- Overweeg lokaal geproduceerde chocolade, zoals die van Chocolatemakers, die in Nederland met groene stroom en direct verhandelde cacao produceert.
- Probeer carobe, een natuurlijke vervanger van cacao afkomstig van de johannesbroodboom.
De Klimaatimpact van Chocolade
Chocolade heeft een flinke klimaatvoetafdruk, wat betekent dat het veel CO2 uitstoot veroorzaakt tijdens de teelt, verwerking en het transport van cacaobonen. Per kilogram pure chocolade wordt gemiddeld 47 kilogram CO₂ uitgestoten. Melkchocolade scoort iets lager (rond de 7-9 kilo CO₂ per kilo), maar bevat dan weer melk, en dus extra uitstoot.
De grootste boosdoeners zijn de teelt en landgebruik van cacaobonen. Cacaoplantages worden vaak aangelegd in voormalige regenwouden, wat leidt tot ontbossing en verlies van biodiversiteit.
De Rol van Keurmerken in Armoedebestrijding
Ondanks de inspanningen van keurmerken, verdienen boeren nog altijd te weinig. Veel keurmerken werken alleen op coöperatie niveau, wat boeren dwingt tot een betere samenwerking. Dat resulteert in vooruitgang op het gebied van kennis, opbrengst en inkomen.
Boeren die gecertificeerd willen produceren, moeten eerst een flinke investering doen. Er is ook het risico van overproductie, waarbij meer gecertificeerd cacao wordt geproduceerd dan dat er als gecertificeerd wordt afgenomen.
De Mening van Experts
Milieu-econoom Yuca Waarts van de Universiteit Wageningen stelt dat een keurmerk er niet of nauwelijks voor zorgt dat cacaoboeren minder arm worden. "Het gezinsinkomen neemt vaak wel wat toe, maar onvoldoende om de boeren boven de armoedegrens uit te laten komen."
Fairtrade rekent met een minimumprijs van 2,4 dollar per kilo, maar zou liever zien dat chocoladefabrikanten cacaoboeren de ‘leefbaar-inkomen-referentieprijs’ betalen, die neerkomt op 3 dollar per kilo. Slechts een handjevol merken betaalt nu al die referentieprijs.
Conclusie
Hoewel keurmerken niet perfect zijn, helpen ze wel degelijk om de cacaowereld gezonder te maken. Door bewust te kiezen voor chocolade met een keurmerk of van 'bean to bar'-producenten, kun je bijdragen aan een duurzamere en eerlijkere cacaoproductie.
Overzicht van beoordeelde chocoladeletters
labels:
