Soep wordt al jaren door mensen gegeten, mogelijk al in 20,000 BC, dus het idee dat het centraal staat in een spreekwoord is dan ook niet zo heel vreemd: als er iets opgediend wordt is de keuze voor soep naar mijns inziens best logisch. Maar opvallend genoeg is dit spreekwoord nog niet zo heel oud.

Volgens F.A. Stoett is het spreekwoord rond 1900 uit het Duits ontleend (dbnl; Van Dale). In het Duits luidt het spreekwoord dan ook Die Suppe wird nicht so heiß gegessen wie gekocht. Of eigenlijk lijkt tegenwoordig de variant Es wird nie so heiß gegessen wie gekocht vaker gebruikt, de soep is er dus uitgegooid. Volgens Van Dale is het spreekwoord overigens sinds 1920 in zijn huidige vorm in onze taal ingeburgerd, dus Nederlanders mogen alweer honderd jaar genieten van opgediende soep.

Maar het heeft daarvoor ook al wat verschillende vormen aan mogen nemen. Hierin is duidelijk te zien dat beide Duitse vormen invloed hebben: zo is er De soep wordt nooit zo heet gegeten als ze van het vuur komt, De brij wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt tafel komt en De pap wordt niet zo heet gegeten als ze gekookt wordt. Toch best leuk om te zien dat er sprake is van soep, brij én pap, en dat deze gekookt, van het vuur gehaald en opgediend kan worden.

We hebben hier overigens ook te maken met een spreekwoord dat verre van typisch Nederlands (of Duits) is en in enorm veel talen voorkomt. Om maar wat dingen te noemen: in het Frans is er On ne mange pas la bouillie bouillante (zeg dat maar eens tien keer snel) oftewel men eet geen kokende pap. Ook zijn er het Slowaakse Polievka sa neje taká horúca, ako sa navarí en het Tsjechische Nic se nejí tak horké, jak se to uvaří met beide de vertaling Niets wordt zo heet gegeten als het gekookt wordt.

De Betekenis Achter Het Spreekwoord

Het spreekwoord deelt de boodschap dat dingen vaak nooit zo erg zijn als ze aanvankelijk lijken. Meestal wordt het gebruikt in situaties waarin maatregelen geïntroduceerd worden waarvan op het eerste zicht gedacht kan worden dat ze wel erg hard zijn.

Hete Soep, brij óf pap, het is in ieder geval belangrijk om te realiseren dat dingen meestal niet zo erg zijn als ze lijken, ook al kunnen dingen behoorlijk in de soep lopen. Laat de boel gewoon even afkoelen en dan zien we wel weer.

De Ideale Temperatuur voor een Warme Maaltijd

Voor velen is een maaltijd pas echt goed als je je mond er net niet aan verbrandt. Vlak voor het opdienen wordt een saus of curry dan ook nog even goed verhit. In een restaurant kiezen mensen graag een ovengerecht, omdat het dampend wordt opgediend. Daarnaast zijn er ook mensen die hun eten liever lauwwarm hebben. Wellicht verstandiger en veiliger. En je krijgt zeker meer mee van de smaak.

Er zijn mensen die de onhebbelijke gewoonte hebben om tijdens het eten op te staan om hun bord nog eens te gaan opwarmen in de microgolf (magnetron?). Heel gezellig voor de tafelgenoten.

Sommigen geven de voorkeur aan verse soep waar je je mond net niet aan verbrand, en nog moet blazen een beetje, njammie. Maar de volgende dag als ze 's morgens of 's middags nog soep willen, hebben ze nooit veel geduld, zelf niet voor een minuutje extra microgolf. Dus dan wordt het lauw, en dat is een heel andere smaak dan. Of koud, dan proef je de bouillon er het beste door.

Er zijn ook mensen die hun eten graag heet opgediend krijgen (of opdienen) zodat ze er lekker de tijd voor kunnen nemen. Anderen willen hun eten goed warm, maar niet heet, omdat ze het idee hebben dat ze minder proeven als het loeiheet is. En ze vinden het helemaal niet leuk om hun tong te verbranden.

De Natuurkunde Achter Hete Soep

Deze vraag komt van een KIJK-lezer die zijn tong vaak verbrandt als hij tomatensoep eet. Ook de stukjes tomaat op een pizza kunnen er wat van. Hiervoor hebben we een stukje natuurkunde nodig. Tomaten bevatten doorgaans veel water - zo’n 94 procent - en dat water is erg goed in het vasthouden van warmte. Volgens de thermodynamica heeft water namelijk een hoge soortelijke warmte. Dat betekent dat er relatief veel energie nodig is om het op te warmen, maar dat het ook relatief lang duurt voordat het die warmte weer kwijtraakt. Zo is de soortelijke warmte van water twee keer zo hoog als die van olie of vet. Tomatensoep en andere heldere, waterige soepen blijven daardoor langer op temperatuur dan bijvoorbeeld een romige champignonsoep.

Maar er speelt ook nog iets anders: de mate van convectie. Jo Hermans, emeritus hoogleraar natuurkunde en KIJK-collega, legt uit: “Convectie is het gemak waarmee een vloeistof of gas zich beweegt als er temperatuurverschillen, en dus dichtheidsverschillen, ontstaan.

Ook als je hete soep in een aardewerken schaaltje giet, koelt hij minder snel af dan wanneer je hem in een metalen pan laat staan. Het metaal laat de warmte namelijk beter door dan het aardewerk.

Afkoelen van Soep: Een Universeel Fenomeen

Dat soep afkoelt tussen het moment van opdienen en het eten, daar zijn de verschillende talen het wel over eens. Bij onze oosterburen geldt dat voor pap ("Der Brei wirdt heißer aufgetragen als gegessen") net als in het Afrikaans ( "Pap word altyd warmer gekookt as dit geëet word"). Natuurkundig gezien klopt het ook, als de ruimte althans kouder is dan de soep: stoffen nemen hun omgevingstemperatuur over. Gerechten die boven kamertemperatuur worden geserveerd, koelen dus af na verloop van tijd.

Het fenomeen wordt in figuurlijke zin gebruikt om mensen gerust te stellen: de daadwerkelijke gevolgen zijn vaak minder heftig dan hetgeen waarmee vooraf gedreigd wordt. Een fijne gedachte voor mensen die hun belastingformulier te laat inleveren, of vergeten zijn hun vuilcontainer op tijd van straat te halen.

labels: #Soep

Zie ook: