Wanneer je bezig bent met het schrijven over groente en fruit, kom je al snel de meest leuke, gekke en soms vreemde en onbekende spreekwoorden en uitdrukkingen tegen. Het is interessant om deze spreekwoorden en hun betekenis te verkennen, omdat ze vaak een diepere culturele of historische achtergrond hebben.

Spreekwoorden met Fruit

Fruit komt regelmatig voorbij in gesprekken en spreekwoorden. Vooral appels zijn erg populair in spreekwoorden en gezegden. Niet zo gek, want de appel is de nummer 1 meest gegeten fruitsoort in Nederland. We eten jaarlijks gemiddeld zo'n 10,2 kilo appel per persoon!

Populaire Appel-Spreekwoorden

  1. Appeltje-eitje

    2. De uitdrukking 'appeltje-eitje' gebruiken we om aan te geven dat iets heel gemakkelijk is. Volgens Genootschap Onze Taal is het gezegde een uitbreiding van het al langer bestaande 'O, dat is een eitje!', oftewel 'een makkie'. Appeltje-eitje is een relatief jonge uitdrukking: in 2005 nam Van Dale de uitdrukking voor het eerst op. De uitgebreide versie van 'Dat is een eitje!' is waarschijnlijk ontstaan door de uitdrukking 'voor een appel en een ei' (= voor weinig geld), die al in de 18e eeuw bestond. De betekenissen van beide uitdrukkingen 'voor weinig geld' en 'een makkie' liggen tenslotte niet zo ver uit elkaar. Volgens Genootschap Onze Taal worden uitdrukkingen wel vaker versterkt door er iets aan toe te voegen.

  2. Nog een appeltje met iemand te schillen hebben

    3. Dit bekende spreekwoord betekent vaak niet veel goeds. Wordt dit tegen je gezegd? Pas maar op, dan is er waarschijnlijk iemand kwaad op je. Als we internet moeten geloven is dit spreekwoord ontstaan door sarcasme. Want 'Een appeltje met iemand te schillen hebben' klinkt eigenlijk best gezellig, toch? Net als het spreekwoord 'een eitje met iemand te pellen hebben'. Toch gebruiken we beide spreekwoorden als we iemand iets verwijten. Het moet dus sarcastisch worden opgevat.

  3. Door de zure appel heen bijten

    4. Het is je vast wel eens overkomen: je neemt een hap van een appel en komt tot de ontdekking dat deze wel heel zuur smaakt. Niet erg lekker, maar op een gegeven moment raakt je mond aan de zure smaak gewend.

Andere Spreekwoorden met Fruit

  • De appel valt niet ver van de boom.
  • De peren zijn nog niet rijp.
  • Een appelflauwte krijgen: 'een lichte flauwte krijgen', 'je wat draaierig voelen'. Vaak gaat het om een nepflauwte.
  • Een schip met zure appelen.
  • Een appeltje voor de dorst hebben.
  • Appels voor citroenen verkopen.
  • Hij is gezien als een rotte appel bij de groenvrouw.
  • Een geschikte peer.
  • Je zit met de gebakken peren.
  • Iets voor een appel en een ei verkopen.
  • Met hoge heren is het kwaad kersen eten.
  • Het zijn niet de slechtste appels waaraan wespen knabbelen.
  • Een rotte appel in de mand maakt al het gave fruit te schand.
  • In een zure appel bijten.
  • Als je je lichaam bewaart, bewaar je geen rotte appel.
  • Iemand knollen voor citroenen verkopen.
  • Van de verboden vrucht eten.

Spreekwoorden met Groenten

De Nederlandse taal kent heel wat uitdrukkingen waarin groenten zijn verwerkt. Hieronder een kleine selectie:

  • Je eigen boontjes doppen.
  • De bietenbrug opgaan.
  • Een heilig boontje.
  • Beter rapen aan eigen dis, dan elders vlees of vis.
  • De kool en de geit sparen.
  • Een rare snijboon.
  • Aardappels afgieten.
  • Boontje komt om zijn loontje.
  • De knollen op hebben.
  • Voor spek en bonen meedoen.
  • Dat geeft geen spek in de erwten.
  • Honger maakt rauwe bonen zoet.
  • Met een aardappel in de mond praten.
  • Peentjes zweten: zeer sterk zweten.

Aardappel-Spreekwoorden

De aardappel, een basisvoedsel in Nederland, komt ook voor in verschillende spreekwoorden. Het spreekwoord 'met een aardappel in de mond praten' verwijst naar het spreken met een bekakt accent.

De Symboliek van de Wortel

Over wortelloof: De Chinezen zeggen het zo mooi: 'De overgang tussen wortel en loof is de overgang van aarde naar hemel.' De wortel zit in de aarde en het loof reikt naar de hemel. Die overgang bevat dus heel veel kracht.

Ook over boomwortels gaat het in het spreekwoord: 'de bijl aan de wortel leggen' oftewel: de oorsprong van de problemen opzoeken om op te kunnen lossen. Maar ach, die bijl kan net zo goed een bosje peen hakken toch? Beetje grove groente in de soep is heerlijk.

Wortel schieten! In de zin van lang moeten wachten op iets.

Educatieve Toepassingen

Spreekwoorden met groenten en fruit kunnen ook educatief gebruikt worden:

  1. Meerkeuze: Geef een aantal mogelijke betekenissen van een spreekwoord of uitdrukking.
  2. Theater: Laat groepjes leerlingen een spreekwoord uitbeelden voor de rest van de klas. De betreffende groenten kunnen als attribuut worden gebruikt.
  3. Creatief: Er bestaan verschillende schilderijen waarin spreekwoorden en gezegdes zijn afgebeeld.

Interessante Feiten

  • De asperge is een van de weinige meerjarige groenten.
  • Vroeger geloofde men dat bloeiende tuinbonen een bedwelmende uitwerking op de mens hadden; wie op of bij een bloeiend bonenveld in slaap viel of er te lang verbleef, kon duizelig, verward of compleet gek worden.

Verhaal van de Boon, het Strootje en het Kooltje Vuur

Een oud vrouwtje wil een maaltje bonen koken, maar één van de bonen weet samen met een strootje en een kooltje vuur te ontsnappen. Ze trekken de wijde wereld in. Al snel stuiten ze echter op een beekje. Het strootje strekt zich uit over het water, zodat het boontje en het kooltje over kunnen steken. Halverwege durft het kooltje vuur echter niet verder. Het strootje vat vlam en zowel het kooltje als het strootje valt in het water. Het boontje moet daar zo om lachen dat hij barst. Een kleermaker naait hem weer dicht met een zwarte draad.

Het Verhaal van de Prinses op de Erwt

Er was eens een prins die met een echte prinses wilde trouwen. Helaas kon hij er niet één vinden. Op een stormachtige avond werd er echter aan de poort geklopt. De koning trof een verregend meisje aan dat beweerde een prinses te zijn. Dat zullen we nog wel eens zien, dacht de koningin en zonder iets te zeggen stapelde ze 20 matrassen en 20 donzen dekbedden bovenop een erwt. De volgende ochtend vertelde het meisje dat ze vreselijk slecht geslapen had vanwege iets hards in haar bed.

labels:

Zie ook: