In de Nederlandse taal komen diverse spreekwoorden en uitdrukkingen voor waarin het woord 'vlees' een rol speelt. Deze uitdrukkingen hebben vaak een figuurlijke betekenis die is afgeleid van de letterlijke betekenis van vlees als voedsel en bron van kracht.
Vlees op de Botten Hebben
De uitdrukking 'vlees op de botten hebben' kan letterlijk betekenen dat iemand een gevuld figuur heeft en zeker niet (te) mager is. Men zegt dan: ‘Ik mag het graag zien dat iemand wat vlees op de botten heeft.’
In figuurlijke zin betekent het 'financiële reserves hebben'. Als een organisatie genoeg vlees op de botten heeft, staat ze er financieel gezien dus goed voor. Ook als het een tijdje minder goed zou gaan, kan de organisatie overleven.
Oorspronkelijk betekende 'vlees op de botten hebben' dat iemand ruim voldoende te eten kreeg en er daardoor gezond en sterk uitzag. Vlees is immers spierweefsel. In de loop van de twintigste eeuw kreeg de uitdrukking de figuurlijke betekenis 'wezenlijke inhoud, échte waarde' erbij. In 1967 meldde een krant bijvoorbeeld dat het programma van het nieuwe kabinet “te weinig vlees op de botten” had.
De afgelopen decennia zijn de varianten 'vet op de botten hebben/krijgen' en 'spek op de botten hebben/krijgen' opgekomen: ‘Hebben we nog wel genoeg vet/spek op de botten?’ Die varianten zijn zeker niet onlogisch. Naast vlees, spek en vet op de botten kun je spreken van vlees, spek en vet op de ribben. De varianten met ribben hebben ook de letterlijke betekenis dat iemand er goed aan toe is.
Vis noch Vlees
De uitdrukking 'vis noch vlees' wordt gezegd van iets of iemand die men niet tot een bepaalde groep of soort kan brengen; van iets halfslachtigs; tot geen partij behoren, ook: dubbelhartig zijn. Het kan ook betekenen dat iemand een nietig mens is.
Er zijn vele varianten en soortgelijke uitdrukkingen, zoals:
- Het is vis noch kuit.
- Hij is noch mossel noch visch, een mens zonder vaste denkwijze, zonder karakter, zonder politieke overtuiging.
- Men weet niet of men haring of kuit aan hem heeft.
In andere talen bestaan vergelijkbare uitdrukkingen, zoals:
- Duits: er ist weder Fleisch noch Fisch oder nicht Fisch noch Fleisch
- Frans: il est ni chair ni poisson
- Engels: he is neither fish nor flesh; - fish, flesh nor fowl
- Deens: hverken fugl eller fisk
- Fries: flies noch fisk
Het Gaat Hem Naar Den Vleze
De uitdrukking 'het gaat hem naar den vleze' betekent ‘het gaat hem (in materieel opzicht) goed, voorspoedig’. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT, deel XXI, 1971) vermeldt bij vleesch: “het is of gaat iemand (zus of zoo) naar den vleesche, het is zoo met hem gesteld in de wereld”. Vroeger zei men bijvoorbeeld: ‘Het gaat hem voorspoedig naar den vleze.’ Het WNT noemt het gebruik van een bijvoeglijk naamwoord als voorspoedig in combinatie met naar den vleze verouderd.
| Spreekwoord | Letterlijke Betekenis | Figuurlijke Betekenis |
|---|---|---|
| Vlees op de botten hebben | Een gevuld figuur hebben | Financiële reserves hebben, wezenlijke inhoud hebben |
| Vis noch vlees | Geen duidelijke categorie | Halfslachtig, tot geen partij behorend, dubbelhartig |
| Het gaat hem naar den vleze | - | Het gaat hem in materieel opzicht goed, voorspoedig |
labels: #Vlees
Zie ook:
- Spreekwoorden met Soep: De Leukste Uitdrukkingen op een Rij!
- Ontdek de Meest Intrigerende Spreekwoorden met ‘Worst’ en Hun Betekenissen!
- Ontdek de Verborgen Betekenissen en Oorsprong van Spreekwoorden met 'Kip'!
- Taart Bezorgen in Lelystad: De Lekkerste Verrassing Direct aan Huis!
- Orzo Recept met Burrata: Een Simpel & Elegant Gerecht!
