Het eten van een onschuldig stukje vlees kan bij sommige mensen leiden tot opgezette slijmvliezen, jeuk over het hele lichaam en soms zelfs een levensbedreigende situatie. Doordat de symptomen pas na een paar uur openbaar komen, leggen consumenten niet direct een verband met het eerder genuttigde vlees. Toch blijkt een minuscule teek een allergie voor rood vlees te kunnen veroorzaken.

De Ontdekking van het Verband

Het verband tussen tekenbeten en het ontstaan van een vleesallergie kwam enkele jaren geleden min of meer toevallig aan het licht, vertelt Hanneke Oude Elberink naar aanleiding van de Week van de Teek. De internist-allergoloog van het Universitair Medisch Centrum Groningen publiceerde vorig jaar als eerste in Nederland over het verschijnsel. „Een collega-allergoloog in Amerika werd zelf door teken gestoken en kreeg klachten”, vertelt Oude Elberink over de ontdekking. „Zo kwam hij het verband op het spoor.”

De arts vroeg zich af of de aandoening ook in Nederland voorkwam: „We hebben een poli voor galbulten, een veelvoorkomend probleem dat vaak niet wordt veroorzaakt door een probleem of prikkel van buitenaf. Naar aanleiding van het onderzoek in Amerika hebben we besloten om systematisch te kijken of er sprake was van een verband. Die werkwijze heeft me in het verleden geholpen om oplossingen voor patiënten te vinden en bracht ons nu ook op het spoor van twee of drie patiënten. Zo is het balletje gaan rollen.”

Het Transport van Alfagal

„De allergische reactie kan optreden als iemand door een teek wordt gebeten”, legt Oude Elberink uit. „Teken hebben bloed nodig om zich voort te planten en bijten daarom mensen en dieren. Het vlees van zoogdieren die ze bijten, bevat het koolhydraat ”alfagal”. Als de teken bloed van zoogdieren opzuigen, komt er alfagal mee. Bijt de teek daarna een mens, dan wordt dit stofje op de mens overgedragen.”

Dat simpele transport blijkt de oorzaak van de vrij onbekende vleesallergie, stelt Oude Elberink. „Het afweersysteem van ons lichaam signaleert een suikerstructuur die niet in ons lichaam thuishoort en die ook nog eens dwars door de huid wordt ingebracht. Daarom gaat ons immuunsysteem er direct op af en produceert het antistoffen om zich tegen het stofje te verdedigen.”

Daarmee wordt de ‘vijand’ onschadelijk gemaakt, maar ontstaat er tegelijk een nieuw probleem: de alfagal waartegen het lichaam antistoffen heeft aangemaakt, komt namelijk ook voor in het vlees van zoogdieren die regelmatig door mensen worden gegeten: runderen, schapen, varkens en herten. Zodra een persoon met antistoffen tegen de suikerstructuur vleesproducten van deze dieren eet, kan het afweersysteem in verzet komen. Dat leidt tot overgevoeligheidsreacties en allergische reacties op ‘gewone’ vleesproducten, soms met ernstige gevolgen.

De Vertraagde Reactie

Een belangrijk verschil tussen de allergie voor alfagal en andere allergieën is dat deze reacties niet direct optreden, vertelt Oude Elberink. „Het stofje moet eerst een beetje verteren voordat het wordt herkend. In het darmkanaal bevinden zich mestcellen die zijn geladen met immunoglobuline-E, het antilichaam dat allergenen herkent. Als deze mestcellen de alfagal in het vlees herkennen, proberen ze het te verwijderen.”

Daardoor treedt de typische allergiereactie pas drie tot zes uur nadat het vlees werd gegeten op. De symptomen zijn wel vergelijkbaar met andere allergische reacties: gladde spieren knijpen samen, wat leidt tot overgeven en diarree. Als de gladde spieren in de longen ook samentrekken, ontstaat er benauwdheid. „Het lichaam bedoelt het goed”, vertelt Oude Elberink. „Je huid zet bijvoorbeeld de jeukreceptoren aan, waardoor je de stof je als het ware uit je lichaam wilt krabben. Maar de reactie is soms zo gewelddadig, dat deze niet verenigbaar is met het leven.”

In het ergste geval worden de vaten verwijd, waardoor de bloeddruk van de patiënt daalt en er een zogeheten anafylactische shock optreedt - een uiterst gevaarlijke situatie die snelle medische hulp vereist. Dat bleek in de afgelopen jaren meer dan eens: enkele patiënten van de Groningse internist-allergoloog werden „meerdere keren voor de dood weggehaald” nadat ze een ogenschijnlijk onschuldig stukje vlees hadden gegeten.

Factoren die de Reactie Beïnvloeden

De mate van een allergische reactie is van veel factoren afhankelijk, weet Oude Elberink. „Hoe erg je reageert, hangt af van de hoeveelheid vlees én de hoeveelheid antistoffen. En rundvlees bevat meer alfagal dan varkensvlees.” Ook persoonlijke factoren spelen een rol: „Mestcellen kunnen extra kapot gaan door slaapgebrek, emoties en alcoholgebruik, waardoor de reactie op alfagal wordt verergerd.”

Het levert verschillende reacties op: de ene persoon met een allergie moet na elk verkeerd stukje vlees met spoed naar het ziekenhuis, terwijl de andere persoon alleen een bult krijgt op de huid waar de tekenbeet plaatsvond.

Hoeveel Personen Zijn Getroffen?

Hoeveel personen na een tekenbeet het alfagalsyndroom opliepen, is onbekend. Dat komt onder meer doordat de verschijnselen soms vrij algemeen zijn, zoals netelroos, een jeukende huiduitslag, en door hun late reactie niet snel in verband worden gebracht met de maaltijd. „Ik denk dat er de nodige mensen zijn die deze allergie hebben, maar dat niet weten”, vertelt Oude Elberink. „De wachtlijst voor de allergiepoli is lang, dat ontmoedigt mensen om hulp te zoeken.”

Sinds het verschijnsel in de openbaarheid kwam, leidde dat wel tot meer verwijzingen: „De meeste mensen die naar aanleiding van een krantenartikel werden verwezen, bleken inderdaad deze allergie te hebben, waardoor we hun goede adviezen hebben kunnen geven om klachten en reacties te voorkomen.”

De Behandeling en Vooruitzichten

Geen vlees van zoogdieren meer eten, lijkt voorlopig de enige oplossing. Oude Elberink: „Er zijn geen medicijnen waarmee je de allergie kunt voorkomen. Kalkoen en kippenvlees leveren geen problemen op, maar zoogdierenvlees kun je beter niet nemen. Mijn ervaring leert wel dat de hoeveelheid antistoffen kan dalen, waardoor de gevoeligheid afneemt. Als je niet opnieuw gebeten wordt, kan de allergie uitdoven.”

Ervaring van een Patiënt: Katja van der Wolde-Buiks

Toen Katja van der Wolde-Buiks (72) uit Groningen een jaar of zes geleden een allergische reactie kreeg, had ze geen idee waardoor deze werd veroorzaakt. Pas na een heftige en bijna dodelijke shock kwam de oorzaak -het alfagalsyndroom- aan het licht.

„Ik had vaak last van allergische verschijnselen, zoals bulten en vlekken”, vertelt Van der Wolde. „De reacties traden altijd pas zo’n drie uur na het eten op, dus ik had geen idee waar ze vandaan kwamen.” De reacties waren hinderlijk, maar voor het oog onschuldig en dus bleef er voor Van der Wolde weinig over dan gewoon ‘doorleven’. Totdat de verschijnselen de Groningse bijna fataal werden: „Ik raakte in shock en had nog een bloeddruk van 42/17.”

Uitgebreid onderzoek na een spoedopname leerde dat Van der Wolde allergisch reageerde op rundvlees - het gevolg van een tekenbeet. Waarschijnlijk kwam de teek uit de bossen rond Zuidlaren: „Daar hebben we een caravan.” De tekenbeet noodzaakte Van der Wolde wel om haar menu aan te passen: rundvlees en varkensvlees maakten plaats voor vis en kip.

„Ik kan nog best lekker eten”, vertelt Van der Wolde. „Omdat ik niet alleen last kreeg van rundvlees maar ook van varkensvlees, heb ik veel vis en kip gegeten.” Toch zette varkensvlees in eerste instantie geen afweermechanismen in werking: „Ik was eerst alleen allergisch voor rundvlees, later kwam varkensvlees erbij.” De ene reactie is de andere niet, weet Van der Wolde inmiddels uit ervaring. „Na ongeveer een jaar nam de allergische reactie wat af, maar toen ik weer werd gebeten door een teek keerde de allergie in alle hevigheid terug.” Lachend: „Ik schijn aantrekkelijk te zijn voor die beestjes.”

Momenteel zit de Groningse in een goede periode: „Het gaat eigenlijk heel goed, ik eet weer varkensvlees en een lekker karbonaadje sla ik niet over. Biefstuk is nog steeds uit den boze. Als we uit eten gaan, neem ik wel standaard vis om alle toestanden te voorkomen. Het lijkt erop dat ik minder heftig reageer naarmate ik minder vaak word gebeten.” Mocht er toch een heftige reactie optreden, dan moet ze direct adrenaline spuiten.

Erythema Migrans (EM) en de Ziekte van Lyme

Het Erythema migrans (EM) is kenmerkend voor de ziekte van Lyme en is vaak het eerste symptoom. Het begint als een rood plekje binnen 3-4 maanden na de tekenbeet. Het plekje breidt zich in de loop van dagen tot weken uit tot een min of meer ronde of ovale rode of rood-blauwe vlek, ring of kring van enkele tot tientallen centimeters breed. Het EM kan egaal van kleur zijn of verbleken vanuit het midden en is wegdrukbaar, wat betekent dat de plek even verbleekt als je er op drukt.

Het EM kan een licht branderig, warm of jeukend gevoel geven, maar dat hoeft niet. Bij een klein deel van de mensen kan de plek een beetje gevoelloos of juist gevoeliger aanvoelen of wat verdikt zijn, soms aan de randen. Plaatsen op het lichaam waar het EM vaak optreedt zijn de benen, liezen, romp, armen en oksels. In plaats van één ring of vlek kunnen er ook meerdere vlekken (meervoudige of multipele EM) ontstaan. Deze zijn meestal ovaal vlek-vormig en vaak duidelijk begrensd.

Minder vaak komen variaties van het EM voor: er kunnen meerdere ringen om elkaar heen optreden, het EM kan ontstaan op een andere plaats dan de beet en het EM kan verdwijnen en weer terugkeren. Zeer weinig voorkomend zijn blaren/blaasjes, rode of paarse plekken (purpura) of schilfering.

Als reactie op een tekenbeet kan er kort na de beet al een rood vlekje ontstaan van 1-2 cm dat kan jeuken en wat verdikt kan zijn. Dit kan verward worden met een EM, maar dit vlekje breidt zich niet verder uit. Dit is slechts irritatie van de beet en geen symptoom van de ziekte van Lyme. Het is zinvol om iedere dag een foto van de huiduitslag te maken om het verloop goed in de gaten te kunnen houden.

Het ontstaan van een EM betekent dat je vrijwel zeker de ziekte van Lyme hebt. Ga er daarom direct mee naar je huisarts of de huisartsenpost, want er dient zo snel mogelijk met antibiotica te worden gestart en tests zijn in dit geval niet nodig. Er moet geen tijd worden verspild, want hoe langer je de ziekte hebt, hoe moeilijker het is om te genezen.

Is er onenigheid of onduidelijkheid of het om een EM gaat, dan kan een PCR test worden gedaan. Met deze test kan DNA van de Borrelia bacterie worden aangetoond in de huid. Dit gaat middels een huidbiopt: een stukje huidweefsel van enkele millimeters doorsnee van de rand van het EM wordt weggenomen en vervolgens onderzocht. Voor huidmanifestaties (ook het Borrelia-lymfocytoom en de ACA) van de ziekte van Lyme is dit een gevoelige test, dat wil zeggen dat als de uitslag positief is (de bacterie werd aangetoond) je zeker weet dat je de ziekte van Lyme hebt. Maar deze test is vrij onbekend en niet algemeen beschikbaar.

Bij een deel van de Lymepatiënten treedt geen EM op of wordt deze niet als zodanig (h)erkend. Ook wordt de EM niet altijd opgemerkt, soms is deze heel licht of zit op een moeilijk zichtbare plek, zoals onder het haar of op de rug. Bij onderzoek onder chronische Lymepatiënten meldde slechts 50% zich een EM te herinneren en ook bij patiënten met neuroborreliose meldde slechts 50% een EM te hebben opgemerkt.

Alfa-Gal Syndroom: Roodvleesallergie

Na een koude winter kijken mensen weer reikhalzend uit naar het heerlijke buitenleven van de lente en zomer. Bij teken denkt men natuurlijk aan infectieziekten als lymeziekte en teken-encefalitis, maar recentelijk is ontdekt dat teken zelf ook een betrekkelijk zeldzame ziekte kunnen induceren bij mensen.

Roodvleesallergie is een allergische reactie na het eten van rood vlees. Roodvlees is afkomstig van zoogdieren, zoals rund of varken, niet van vissen of vogels. Allergieën zijn eigenlijk nadelige effecten van een gealarmeerd immuunsysteem tegen een, op zichzelf onschadelijke, lichaamsvreemde stof (allergeen) waar je mee in contact bent gekomen.

Het allergeen in roodvlees is galactose‐α‐1,3‐galactose, oftewel α‐gal (spreek uit, alfa-gal). Daarom wordt roodvleesallergie ook wel eens het α‐galsyndroom genoemd. In tegenstelling tot de meeste andere allergenen is α‐gal geen eiwit, maar een oligosacharide, ofwel een suikerstructuur. De meeste zoogdieren hebben dus α‐gal, maar in mensen komt het α‐gal niet voor en wordt dus als lichaamsvreemd herkent: verschillende ziekteverwekkers dragen suikerstructuren die lijken op α‐gal en dat helpt het menselijke immuunsysteem om deze indringers snel te herkennen en daarop (heftig) te reageren. Al vroeg in de evolutie zijn mensapen het gen dat α‐gal kan maken kwijtgeraakt.

Je zou dus kunnen zeggen dat mensen (en mensapen) hierdoor evolutionair in het voordeel zijn in het herkennen van ziekteverwekkers. Dit heeft echter dus ook een nadeel; we kunnen er allergisch op reageren. Waar andere voedselallergieën vaak binnen enkele minuten tot twee uur na het eten van het allergeen al leiden tot symptomen, komt de allergische reactie bij roodvleesallergie later op gang: ongeveer 3-6 uur na het eten van roodvlees.

Symptomen van Roodvleesallergie

De symptomen die optreden bij roodvleesallergie variëren van netelroos/galbulten, buikklachten zoals diarree en overgeven, zwellingen in gezicht en hals tot zelfs een levensbedreigende anafylactische shock. De late reactie na het eten van roodvlees bemoeilijkt ook de diagnose van roodvleesallergie. Waardoor de vertraagde allergische reactie komt, weet men niet precies. Men vermoedt dat het te maken heeft met de spijsverteringsprocessen die betrokken zijn van de afbraak van roodvlees.

Met een bloedanalyse kan bepaald worden of je α‐gal specifieke IgE antistoffen in je bloed hebt. Het blijkt echter dat de aanwezigheid van deze antistoffen niet betekent dat je ook symptomen zult krijgen na het eten van roodvlees.

De term α‐galsyndroom beschrijft de door de afweerstof IgE gereguleerde allergische reactie van het lichaam tegen de stof galactose‐α‐1,3‐galactose (kort: α‐gal). Het α‐gal is in deze reactie het zogenaamde allergeen. Het syndroom kan ontstaan via voedsel, medicijngebruik en tekenbeten.

De Link tussen Tekenbeten en Roodvleesallergie

In 2007 zijn er in een allergiekliniek in Sydney, Australië 25 mensen gediagnosticeerd met roodvleesallergie. Opvallend was dat al deze mensen in een gebied wonen waar veel teken voorkomen en ook sterk reageerden op tekenbeten. De kliniek zag vervolgens in patiëntenbestanden dat eerdere roodvleesallergie patiënten ook veel tekenbeten hebben gehad.

Later werd ook in de VS de link gelegd met teken: de introductie van cetuximab (een medicinaal antistof tegen een bepaald menselijk eiwit) als medicijn tegen kanker leidde in het zuidoosten van de VS tot meldingen van een acute allergische reactie na toediening. Antistoffen tegen α‐gal in het medicijn bleken de boosdoener te zijn en bleken de meldingen van deze allergische reacties te overlappen met het leefgebied van Amblyomma americanum teken.

Later hebben wetenschappers daadwerkelijk de aanwezigheid van α‐gal aangetoond in deze en andere tekensoorten. Het blijkt dat vooral de introductie van α‐gal door de beet van de teek in de huid de roodvleesallergie kan starten. Ook de Europese teek Ixodes ricinus, de schapenteek, heeft α‐gal en lijkt roodvleesallergie te kunnen veroorzaken.

Het is niet bekend hoeveel mensen precies roodvleesallergie hebben in Nederland, maar er zijn wel schattingen uit andere delen van Europa. In Baden-Württemberg in Duitsland hebben ongeveer 4 op de 100.000 mensen (0,004%) daadwerkelijk symptomen van roodvleesallergie. Welk deel daarvan door tekenbeten komt is niet duidelijk.

Alhoewel er dus een link bestaat tussen tekenbeten en roodvleesallergie, met soms heftige allergische reacties tot gevolg, is de kans hierop na een tekenbeet erg laag. Ook goed om te vermelden is dat als iemand met een roodvleesallergie geen nieuwe tekenbeten oploopt, de aandoening meestal vanzelf over gaat.

Overzicht van Door Teken Overgedragen Ziekten

Teken kunnen verschillende ziekten overdragen. Hier volgt een overzicht van enkele belangrijke aandoeningen:

  • Alfa Gal Syndroom: Recentelijk vastgesteld in Nederland. Deze tekenbeet veroorzaakt een levensbedreigende vleesallergie, wat kan leiden tot een vertraagde allergische reactie op rood vlees.
  • De Ziekte van Lyme: Veroorzaakt door de Borrelia-bacterie, kan leiden tot een rode, ringvormige huiduitslag en griepachtige symptomen.
  • Teken-encefalitis: Een vorm van hersenontsteking die vooral voorkomt in bepaalde delen van Europa en Siberië.
  • Babesiosis: Veroorzaakt door parasieten die de rode bloedcellen infecteren, leidt tot malaria-achtige symptomen en ernstige bloedarmoede.

Preventie van Tekenbeten

Het is cruciaal om tekenbeten te voorkomen. Hier zijn enkele preventieve maatregelen:

  • Draag bedekkende kleding bij een bezoek aan bosrijke gebieden.
  • Gebruik insectenwerende middelen met DEET.
  • Controleer jezelf en anderen op teken na een bezoek aan de natuur.
  • Verwijder teken zo snel mogelijk met een tekenpincet of -pen.

Wat te Doen Na een Tekenbeet?

Als je door een teek bent gebeten, is het belangrijk om snel te handelen:

  • Verwijder de teek zo snel mogelijk met een tekenpincet of -pen.
  • Ontsmet de beetplek goed met jodium of alcohol.
  • Noteer de datum van de tekenbeet.
  • Houd de beetplek in de gaten op rode vlekken of andere symptomen.

Diagnostiek en Behandeling

Na een tekenbeet kan het zinvol zijn om de teek te laten onderzoeken. Bij Bloedwaardentest.nl kun je terecht voor tests zoals Borrelia IgG en IgM antistoffen test en PCR onderzoek van de teek zelf. Deze tests kunnen helpen bij het vaststellen van een infectie en het bepalen van de juiste behandelingsstrategie.

Welke Teken Zijn Er?

Er bestaan wereldwijd ongeveer 700 harde en 200 zachte tekensoorten. Van de twaalf geslachten van harde teken komen er drie voor in Nederland: de Schapenteek, de Egelteek en de Vossenteek.

De Tekencyclus

Teken voeden zich met het bloed van zoogdieren, vogels en reptielen. Volwassen teken paren meestal op de gastheer. Na de paring zuigt het vrouwtje zich vol met bloed en zwelt haar lichaam zichtbaar op. Als ze volgezogen is laat ze zich op de grond vallen. Het vrouwtje heeft het bloed nodig voor de ontwikkeling van de eitjes.

Als de eieren rijp zijn, legt het vrouwtje deze op de grond, waarna zij sterft. Ze legt wel 1000 tot 2000 eieren. De eieren worden in de herfst gelegd. In het ei-stadium voedt de teek zich niet.

Mannetjes kunnen meerdere keren paren en hebben geen bloed nodig en zullen dus ook niet bijten.

In het volgende voorjaar komen de larven uit, die zich voeden op kleine knaagdieren (muizen) en vogels. Aan het einde van de zomer vervellen de larven tot nimfen, die in winterrust gaan. In het volgende jaar voeden de nimfen zich op een grote variatie aan zoogdieren en vogels.

Aan het einde van de zomer vervelt de nimf tot volwassen teek (mannetje of vrouwtje). De volwassen teken gaan in het volgend voorjaar op zoek naar een gastheer, meestal een grote grazer zoals ree, hert of wild zwijn, maar ook schapen, runderen en paarden kunnen als voedselbron dienen.

Klachten Na Een Tekenbeet

Veel lyme-symptomen zijn algemene klachten die ook bij andere aandoeningen voorkomen. Ook verschillen de klachten per persoon. Mogelijke klachten zijn:

  • Uitslag of andere huidafwijkingen ter plaatse van de tekenbeet
  • Huiduitslag op andere plaatsen
  • Haaruitval
  • Onverklaarbare temperatuurverhoging, koorts
  • Onverklaarbare koude rillingen

Veelgestelde Vragen

Voel je een tekenbeet?

Nee. In het speeksel van de teek zitten verdovende en afweer-onderdrukkende stoffen waardoor je de beet niet voelt.

Hoelang zit een teek aan je vast?

Meestal een paar dagen. Zo lang heeft een teek nodig voor een 'maaltijd'.

Moet je na elke tekenbeet naar de dokter?

Nee. De kans dat je lyme krijgt en geen rode ring had, is heel klein. Het officiële advies is dan ook om alleen naar de huisarts te gaan als je in de weken na de beet koorts, spier- of gewrichtspijn krijgt.

Krijg je na een tekenbeet altijd de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme is een infectieziekte, veroorzaakt door de borrelia­bacterie. Lang niet alle teken dragen deze bacterie bij zich. En niet iedereen die besmet wordt met deze bacterie krijgt de ziekte. Ons eigen afweersysteem kan de infectie ook zelf bestrijden. Dit betekent niet dat een doorgemaakte infectie bescherming biedt tegen een nieuwe. Je bouwt helaas geen blijvende weerstand op.

Welke kenmerken duiden op de ziekte van Lyme?

Een rode ring of vlekvormige uitslag is het meest voorkomende en opvallende signaal van de ziekte van Lyme.

Samenvatting

De teek beet rode vlek vlees allergie, of het alfa-gal syndroom, is een zeldzame maar serieuze aandoening die kan ontstaan na een tekenbeet. Het is belangrijk om preventieve maatregelen te nemen tegen tekenbeten en alert te zijn op symptomen na een beet. Raadpleeg een arts bij vermoeden van een allergische reactie of de ziekte van Lyme.

Overzicht van Tekenbeten en Allergieën
Aandoening Oorzaak Symptomen Behandeling
Alfa-Gal Syndroom Tekenbeet (overdracht van alfa-gal) Netelroos, buikklachten, anafylactische shock na eten van rood vlees Vermijden van rood vlees
Ziekte van Lyme Besmette teek (Borrelia-bacterie) Rode ringvormige uitslag (Erythema Migrans), griepachtige symptomen Antibiotica

labels: #Vlees

Zie ook: