Gas en propaan worden veel gebruikt in Nederlandse huishoudens als brandstof voor koken, verwarming en warm water. Hoewel deze brandstoffen handig zijn, moeten ze wel op de juiste manier worden gebruikt om ongelukken te voorkomen. Het gebruik van gas en propaan brengt verschillende risico’s met zich mee. Het belangrijkste risico is natuurlijk het gevaar van een gaslek, wat kan leiden tot een explosie of verstikking. Daarnaast kan het onjuist gebruik van gasapparaten leiden tot koolmonoxidevergiftiging, wat levensbedreigend kan zijn. Het gebruik van propaangas vereist ook speciale aandacht om veiligheid te waarborgen.

Wettelijke vereisten en keuringen

Gastoestellen die worden gebruikt voor koken, koeling, luchtbehandeling, verwarming van ruimten, verwarmen van water, verlichting of wassen en op de Nederlandse (of Europese) markt worden gebracht moeten een typekeuring hebben ondergaan door een aangewezen keuringsinstantie. De keuringsinstantie moet door de overheid van een EU-lidstaat zijn aangewezen en bij de Europese Commissie zijn aangemeld. Alleen als een typekeuring is uitgevoerd mag de CE-markering vermeld worden. Ook moet er periodiek controle plaatsvinden op de kwaliteit van de productie van gastoestellen door een voor gastoestellen aangewezen instantie.

Op alle gastoestellen die worden aangesloten op gasflessen of het gasnet, is vermelding van de CE-markering verplicht. Voor gastoestellen is in Nederland KIWA Nederland B.V. Zowel fabrikanten als importeurs die een gastoestel op de Europese markt brengen, moeten ervoor zorgen dat het product aan alle in de EU geldende eisen voldoet. Het bedrijf dat het product voor het eerst in de EU aanbiedt, is verantwoordelijk en aansprakelijk. Het Warenwetbesluit algemene productveiligheid is de Nederlandse vertaling van de Europese richtlijn algemene productveiligheid 2001/95/EG. Hierin staat dat uitsluitend veilige producten mogen worden verhandeld.

Ook staan er specifieke verplichtingen voor handelaren in. Dit zijn bijvoorbeeld de plicht om op de hoogte te zijn en te blijven van de risico’s die hun producten opleveren en het doen van steekproeven op de voorraden. Ook moeten klachten worden geregistreerd en onderzocht. Het Warenwetbesluit gastoestellen is de Nederlandse vertaling van de Europese richtlijn gastoestellen en geldt voor alle gastoestellen. Omdat gastoestellen veiligheidsrisico’s als brand en vergiftiging met zich meebrengen, moeten gastoestellen voldoen aan het Warenwetbesluit gastoestellen.

De bouwregelgeving bepaalt dat de ruimte waarin een gas(verbrandings)toestel staat voorzieningen moet hebben voor de afvoer van rookgassen en de toevoer van verse lucht. Er is onder andere geregeld dat bepaalde stoffen, zoals asbest, niet gebruikt mogen worden. Wetgeving op het gebied van elektromagnetische compatibiliteit (EMC), bijvoorbeeld het Besluit elektromagnetische compatibiliteit 2016. Deze wetgeving bepaalt dat apparaten geen storing mogen veroorzaken bij andere apparaten. Ook moeten apparaten immuun zijn voor storingen door andere apparaten.

Veiligheidsinstructies en voorzorgsmaatregelen

Op het toestel en de verpakking moeten alle verplichte opschriften staan vermeld die de koper vóór de aankoop moet weten. Bijvoorbeeld de gassoort en gasdruk waarvoor het toestel is bedoeld. Maar ook de aanwijzing dat tijdens het gebruik goed moet worden geventileerd. Ook instructies over eventuele gebruiksbeperkingen moeten op het toestel en de verpakking zijn vermeld. Naast de aanduidingen op het toestel en de verpakking, moet er een degelijke gebruiksaanwijzing worden meegeleverd. Gastoestellen moeten in veel gevallen een vlambeveiliging hebben. Het toestel moet zo zijn ontworpen en vervaardigd dat geen koolmonoxide wordt gevormd en dat het gas volledig verbrand.

Om te voorkomen dat een goed ontworpen en vervaardigd toestel toch koolmonoxide gaat produceren is het belangrijk aan consumenten uit te leggen hoe het toestel moet worden gebruikt en onderhouden. Maak duidelijk hoe de gasfles of het prikblikje veilig kan worden gewisseld. Maak duidelijk dat afvoerloze gaskachels voor woningen alleen in ruimten mogen worden geplaatst met niet-afsluitbare voorzieningen (openingen). Dit is nodig voor de afvoer van de rookgassen en de toevoer van verse lucht. Bij het toestel dat u in de handel brengt, moeten technische instructies voor de installateur worden meegeleverd.

Mits ontworpen, aangelegd, gebruikt en onderhouden volgens de regels, is een flessengas-installatie en het gasgebruik volkomen veilig. Onoordeelkundig werken aan de installatie kan echter grote gevaren met zich meebrengen. Bij flessenwissel is controle op lekdichtheid (zeepsop) bij de koppeling een noodzaak. Een losse gaskachel zonder rookgasafvoer of de kookplaat met een keramische bloempot bovenop de brander in een slecht of niet geventileerde ruimte (als bijverwarming) is echter levensgevaarlijk.

De werkdruk van de gasapparatuur in een caravan/camper is 30 mbar (soms 50 mbar). De hoge maar temperatuurafhankelijke en dus wisselende gasdruk wordt door een drukregelaar (reduceerventiel) teruggebracht tot een constante lage werkdruk. De regelaar wordt op de gasfles geschroefd met linkse schroefdraad. De koppeling tussen fles en regelaar dient goed met de hand, maar zonder gereedschap, los en vast gezet te worden. Ook de flesafsluiter dient met handkracht dicht gezet kunnen worden (lukt dat niet dan moet de afsluiter vervangen worden). De regelaar kan voorzien zijn van diverse extra’s, zoals een verwarming om ijsvorming te voorkomen bij wintersportgebruik of een crashbeveiliging die de zaak afsluit bij een calamiteit.

De levensduur van een regelaar is eindig en moet na een aantal jaren preventief vervangen worden. Alleen tussen het vaste, metalen leidingnet en de drukregelaar in de gaskast mag een speciale (rode en van een uiterste gebruiksdatum voorziene opdruk) gasslang gebruikt worden. Voor een standaard gasinstallatie is de standaard regelaar voldoende. Hoelang er gas geleverd wordt, hangt af van het aantal kilo’s gas dat aanwezig is. Gebruikelijk is dat er twee flessen aan boord zijn van 5 of 11 kg netto inhoud. Ruim voldoende voor een lange vakantie in de warmte. Voor wintersport is 22 kg voldoende voor heen en terugreis.

Hoeveel gas er per tijdseenheid geleverd kan worden, is ondermeer afhankelijk van het verbruik. De capaciteit van de (niet zo beste proportionele) regelaar is afhankelijk van de inlaatdruk. Naarmate er meer gasverbruikers gedurende langere tijd ingeschakeld zijn, wordt de te leveren hoeveelheid gas per tijdseenheid lager (het verdampen kan het verbruik niet bij houden, de gasdruk in de fles daalt, de flow daalt). Een grote 11 kg fles heeft een veel groter wandoppervlak en kan daardoor per tijdseenheid meer verdampen en dus meer gas leveren dan een 5 kg fles. Zonder crashbeveiliging op de gasinstallatie mag er tijdens het rijden geen gas gebruikt worden. Is er een crashbeveiliging aanwezig, dan moet bij het tanken onderweg de koelkast uit vanwege “brandgevaar bij open vuur”.

In ons land is controle op de gasinstallatie niet verplicht. Met name het vervangen van regelaar en gasslang en de lekdichtheid-check van de installatie komt dan aan de orde. Zo ook werking van kookplaat, kachel en koelkast. Gasflessen moeten na een aantal jaren gekeurd worden (zie ingeslagen datum in de rand). Bij een calamiteit (brand) indien mogelijk ogenblikkelijk de gasfles sluiten. Wees wel bewust van eigen veiligheid. Vaak zal een begin van brand ontstaan achter de koelkast.

Gasflessen veilig gebruiken: 10 tips

Thuis, onderweg en op de campingGasflessen zijn veilige producten. Toch vraagt het gebruik van gas bij tent, caravan of camper om voorzichtigheid. Deze tien tips helpen je om gas veilig te gebruiken.

  1. Koop altijd een verzegelde gasfles: Let er bij de aanschaf van een gasfles op dat de verzegeling niet is verbroken. Met zo'n verzegelde gasfles ben je namelijk zeker van een veilige, goed werkende fles die gevuld is met de juiste hoeveelheid gas.
  2. Gebruik een gasdrukregelaar: De gasdruk in een gasfles wordt bepaald door de temperatuur en schommelt daardoor. Om ervoor te zorgen dat de gasdruk constant is en laag genoeg om te kunnen gebruiken, gebruik je een gasdrukregelaar. Zo'n regelaar heeft een beperkte houdbaarheidsdatum. Het membraan in de regelaar kan verdrogen en daardoor gaan lekken. Bij de meeste drukregelaars staat het fabricagejaar op het product. Bij een onderhoudsbeurt van je caravan of camper controleert de dealer de hele gasinstallatie op lekkage.
  3. Controleer gasslang en gasdrukregelaar jaarlijks: Vervang de oranje gasslang als je verouderingsscheurtjes ziet of als de slang ouder is dan vijf jaar (zie productiedatum en/of vervangingsdatum op de slang). Dit geldt overigens alleen voor oranje gasslangen met vaste koppelingen. Gasslangen die je per meter koopt en gasslangen die je met slangklemmen aansluit, vervang je na twee jaar. Slangen zonder datum moet je niet gebruiken. Je checkt de slang door deze even scherp dubbel te vouwen. Zie je (droogte)scheurtjes? Vervang de slang dan.
  4. Aansluiten gasfles: Weet je niet hoe je een gasfles op de juiste manier moet aansluiten?
  5. Apparatuur afsluiten: Zorg er bij het aansluiten en verwisselen van de gasfles voor dat alle apparatuur afgesloten is en dat de gaskraan dicht is. Draai de gaskraan sowieso goed dicht na elk gebruik en weer open voor het volgende gebruik.
  6. Fles rechtop: Een gasfles is gevuld met vloeibaar gas, waar gasvormig gas bovenop drijft. Om hiermee te kunnen koken, moet de fles rechtop staan. Bij een liggende gasfles kan vloeibaar gas uit de gaskraan komen. Dit kan schadelijk zijn voor je apparatuur, maar het geeft ook risico op een steekvlam.
  7. Ventilatie: Zet gasflessen in een goed geventileerde ruimte, zodat eventueel vrijkomend gas zich niet in de ruimte kan ophopen. Omdat propaangas zwaarder is dan lucht, zakt vrijgekomen propaangas altijd naar beneden. Houd daarom het vloerrooster van de disselbak van je caravan altijd open. En zet, als dat mogelijk is, je gasfles buiten.
  8. Handmatig openen en sluiten: Draai de gaskraan altijd open en dicht met de hand en nooit met gereedschap. Krijg je de gaskraan niet handmatig open? Forceer hem dan niet. De kans bestaat dat je de kraan beschadigt.
  9. Niet roken: Een ongeluk zit in een klein hoekje. En gas is nu eenmaal uiterst ontvlambaar. Daarom: niet roken en geen open vuur in de buurt van de gasfles. Zeker niet op het moment dat de fles wordt aangesloten of verwisseld. Ontstaat er brand in de buurt van de gasfles? Draai de gaskraan dan zo snel mogelijk dicht. Lukt dat niet, koel de gasfles dan vanaf veilige afstand met water.
  10. Erkend verkooppunt: Ga voor een veilige en correct gevulde gasfles naar een erkend verkooppunt. Vul de gasfles nooit zelf met LPG, bijvoorbeeld aan de pomp. Het is niet alleen verboden, het is ook levensgevaarlijk omdat gasflessen maar tot ongeveer 80% gevuld mogen worden. Ruil een lege gasfles dan ook altijd om bij een erkende dealer.

Propaan vs. butaan vs. LPG

Gas voor recreatief gebruik wordt in ons land geleverd door gekwalificeerde bedrijven. Er zijn een aantal soorten leverbaar uit de koolwaterstof familie. Ze worden opgeslagen in gasflessen.

  • Propaan (C3H8): Universeel bruikbaar is Propaan (C3H8). Dat wordt in vloeibare vorm opgeslagen en in dampvorm gebruikt. De gas(damp)druk boven de vloeistof is alleen afhan­kelijk van de omgevingstemperatuur. Bij 0°C omgevingstemperatuur is deze druk, ongeacht de hoeveelheid vloeistof, bijna 4 bar. Tot - 42°C blijft propaan verdampen, in de praktijk blijft propaan bruikbaar tot minus 30°C.
  • Butaan (C4H10): Ook leverbaar is Butaan (Campingaz, C4H10, blauwe fles). Dat wordt eveneens in vloeibare vorm opge­slagen en in dampvorm gebruikt. Hoewel prima geschikt als brandstof voor koken en verwarmen, is het on­bruik­baar onder winterse omstandigheden.
  • LPG: Een mogelijk derde gassoort is Autobrandstof ofwel LPG. Dit is een mengsel in wisse­lende samenstelling van propaan, butaan en vele andere, vaak vervuilende compo­nen­ten en daarom voor caravanners sterk af te raden. Hoewel het op zich een prima en goedkope brandstof is, is LPG tanken-aan-de-pomp in een losse gas­fles verboden in Nederland. Vanwege alle mogelijke vervuilende componen­ten in LPG is het nood­zakelijk (te onder­houden) filters toe te passen om branderproblemen met kachel, kook­plaat en koelkast te voor­komen. Zonder filters LPG gebruiken kan zelfs tot vervallen van garantie leiden.

De in de voorraadcilinder aanwezige hoeveelheid is al­leen door we­ging (kennis van het gewicht van de lege fles is daarbij noodzakelijk) of detectie van het vloeistof niveau betrouwbaar te bepalen. 1 kg propaan heeft een volume van 2 liter vloeistof en een energie-inhoud van on­ge­veer 14 kWh. Een caravankachel met een vermogen van 3 kW stookt voluit brandende een 11 kg gasfles leeg in iets meer dan 2 dagen. Deze kachel gebruikt dan ongeveer 200 gram propaan per uur.

Om de gasflessen onderweg en tijdens gebruik veilig op te bergen is een goed geventileerde ruimte (kast) nodig. Omdat propaan/butaan zwaarder is dan lucht en bij lekkage dus naar beneden zakt, moet de ventilatie van de kast onderin zitten en minimaal een vrije doorlaat naar de buitenatmosfeer hebben van 100 cm2. De flessen moeten goed vastgezet kunnen worden en rechtop staan. In de kast mogen geen elektrische toestanden (accu of acculader) geplaatst worden.

De eigenschappen van propaangas

Propaan is vloeibaar gemaakt petroleumgas, in de volksmond ook wel koolwaterstof genoemd. Het is een brandbaar gas, maar niet giftig. Het kookpunt van propaan, het punt waarop het vloeibaar wordt, is ongeveer -42°C. Propaan heeft een zelfontbrandingstemperatuur van 540 °C. Dat klinkt heel hoog maar het vlampunt ligt echter op -104 °C . Dit is dus zeer brandbaar. Het gas wordt gewonnen uit zowel aardolie (40%) als aardgas (60%).

Waar wordt propaangas voor gebruikt?

Propaangas kunt u voor diverse doeleinden gebruiken. Sommige mensen beschikken niet over een aardgas aansluiting en dan is een (ondergrondse) tank de ideale uitkomst om uw huis te verwarmen, te koken op een gasstel en uiteraard warm te douchen!

De agrarische sector: In de agrarische sector wordt heel veel gebruik gemaakt van propaangas. Agrariërs maken veelvuldig gebruik van propaangas, omdat zij meestal in het buitengebied hun bedrijf hebben staan waar geen aardgasaansluiting mogelijk is. Het wordt onder andere gebruikt om akkerbouwproducten te laten drogen zoals aardappelen, graan en maïs nadat dit geoogst is. In de tuinbouw verwarmen ze er de kassen met gewassen mee, zodat alles goed kan groeien op de juiste temperatuur. In de veehouderij verwarmen ze de stallen voor een optimale gezondheid van het vee. Doordat propaangas een lage uitstoot van CO2 heeft, hebben de dieren geen last van de verbrandingsgassen. Tevens is het ideaal om onkruid mee te verbranden.

Is propaangas gevaarlijk?

Doordat propaan 1,5 keer zwaarder dan lucht is, is het uiterst belangrijk dat als u de fles in een ruimte hebt opgeslagen een goede vloerventilatie heeft. Als de fles niet goed sluit kan het gas op de vloer van de ruimte blijven hangen en zo kan er een zeer gevaarlijke situatie ontstaan. Zorg ook altijd dat hij rechtop staat. Waar moet u nog meer rekening mee houden?

  • Koop alleen verzegelde flessen en controleer of ze niet beschadigd zijn
  • Vul nooit zelf uw gasflessen, want de kans is groot dat u ze te veel vult. Een gasfles wordt namelijk nooit helemaal gevuld, hooguit voor 80 à 87 %. Laat dit dus altijd over aan een erkend gasflesvulstation
  • Gebruik een drukregelaar. Voor propaan is dit 37 mbar. Let er op dat u het juiste type fles gebruikt voor de juiste drukregelaar. Daarom zijn bij sommige propaangas leveranciers de drukregelaars in dezelfde kleur geverfd als de flessen waarop deze aangesloten moeten worden
  • Wanneer u de kraan opendraait doe dit dan alleen met uw handen. Nimmer gereedschap omdat u de kraan kunt beschadigen
  • Sluit de kraan steeds af na gebruik, ook bij lege flessen
  • Plaats de fles nooit in de volle zon of in de buurt van een vuur
  • Gebruik te allen tijde degelijke en goedgekeurde gasslangen

Veiligheid Gastanks

Gastanks krijgen een jaarlijkse keuring. Elke 6 jaar wordt het overdrukventiel op de bulktank vervangen en om de 12 jaar wordt er een nieuwe bulktank geplaatst. Tevens is de gastank voorzien van een CE-keurmerk en een Lloyds Register certificaat voor goedgekeurde materialen.

We kunnen dus concluderen dat propaangas niet gevaarlijk is alléén wanneer men er onzorgvuldig mee omgaat.

Is propaangas slecht voor het milieu?

Propaangas wordt vrijwel volledig verbrand en veroorzaakt daardoor minder broeikasgas. Daarnaast is het niet giftig, levert het geen bodem- of waterverontreiniging op en is bovendien biologisch afbreekbaar. Door de hoge verbrandingsgraad én de lage hoeveelheid fijnstof die er vrijkomt is de brandstof ook beter voor apparatuur zoals motoren. Door de lagere uitstoot komt er minder vervuiling in de motor en gaat deze langer mee.

Waar eerder nog gebruik werd gemaakt van vervuilende en ongezonde brandstoffen zoals stookolie, toont propaan zich een prima alternatief en is het tevens geschikt voor biologische landbouw. Daarnaast is de verbranding van propaangas zeer schoon en komt er weinig fijnstof bij vrij. Dit is goed voor de luchtkwaliteit.

Alternatieven voor propaangas

Naast het gebruikelijke aardgas, wanneer mogelijk, is een warmtepomp een goed alternatief als vervanging van propaangas. Echter zal uw elektriciteitsverbruik hierdoor wel flink stijgen! Zonnepanelen en windmolens zijn andere keuzemogelijkheden. Wel is het zo dat de installatie hiervan een stuk hoger ligt dan die bij een propaangastank.

Toekomst van propaangas

CO2 gecompenseerd propaangas: Tegenwoordig wordt al gebruik gemaakt van CO2 gecompenseerd propaangas. Dat is propaangas waarbij de CO2-uitstoot van het gasverbruik wordt gecompenseerd door te investeren in duurzame (energie) projecten.

Biopropaan: Biopropaan is een milieuvriendelijker en duurzamer alternatief voor de traditionele vorm. Het is een vloeibaar gas dat ontstaat uit een mix van afval- en reststoffen en hernieuwbare plantaardige oliën. Het wordt onder meer geproduceerd in de Rotterdamse haven en reduceert de CO₂-uitstoot tot en met 80%.

Waarom kiezen voor propaangas?

Agrariërs worden, net als particulieren, steeds meer bewust van het voordeel van de energie- en milieuvriendelijke oplossingen die, onder meer met propaan, mogelijk zijn. Maar naast deze voordelen zijn er ook enkele andere te noemen. Wilt u overstappen van aardgas naar propaan? Geen probleem, want de bestaande aardgasleidingen zijn in de meeste gevallen gewoon te gebruiken voor propaangas. Verder kunt u het aansluiten op vrijwel ieder type en merk verwarmings- en combinatieketels, gasfornuizen en geisers. Hierdoor hoeft u deze geen nieuwe apparatuur aan te schaffen. Het gas is relatief goedkoop. Helemaal als u grootverbruiker bent. Veelal zijn er ook mogelijkheden om extra korting te krijgen door een collectief te vormen.

Tegenwoordig kunt u bij uw propaangastank een telemetrie systeem laten plaatsen. Dit zodat u de inhoud van uw bulktank zelf niet meer hoeft te controleren en u nooit onverwacht zonder propaangas zit. Dit houdt in dat uw propaangas leverancier vanzelf bij u komt om de bulktank af te vullen, u hoeft dus zelf niet meer te bestellen.

Kooktoestel binnen gebruiken

Het gebruik van een kooktoestel is essentieel tijdens het kamperen, maar soms kun je in situaties terechtkomen waarin je het kooktoestel binnenshuis wilt gebruiken. Denk aan slecht weer tijdens het kamperen of noodsituaties waarbij je thuis zonder elektriciteit zit. Als je een gas- of butaankooktoestel gebruikt, gebruik het dan alleen in een goed geventileerde ruimte of buiten. Een kooktoestel op gas is niet geschikt voor gesloten ruimtes vanwege de uitstoot van koolmonoxide. Dit is een kleur- en geurloos gas dat erg gevaarlijk kan zijn wanneer er niet geventileerd wordt.

Ventilatie is dus erg belangrijk wanneer je met een gaskooktoestel gaat koken in een tent of binnen in huis. Daarnaast is het van belang dat wanneer je een gaskooktoestel binnen gebruikt, je altijd gebruik maakt van een gaskooktoestel met thermische beveiliging. Een thermische beveiliging zorgt ervoor dat de gastoevoer stopt als de brander geen vlam heeft.

In tegenstelling tot een gaskooktoestel en benzine kooktoestel, is het bij een elektrisch kooktoestel niet nodig om te ventileren. Controleer wel altijd de capaciteit van je stroomvoorziening om overbelasting te voorkomen. Je kunt een benzine kooktoestel binnen gebruiken, maar het is niet aan te raden want het brengt een aantal risico’s met zich mee, zoals brandgevaar en sterke geuren. Mocht je voor lange tijd zonder elektriciteit en gas zitten, dan zou koken op benzine een optie kunnen zijn, maar zorg dat wel voor juiste veiligheidsmaatregelen. Het is net als bij een kooktoestel op gas erg belangrijk dat je goed ventileert.

Het binnen gebruiken van een kooktoestel kan veilig zijn, mits je de juiste voorzorgsmaatregelen neemt en het juiste type toestel kiest. Denk hierbij altijd aan voldoende ventilatie, het gebruik van een koolmonoxidemelder en het vermijden van open vuur in afgesloten ruimtes.

labels: #Koken

Zie ook: