Valeriana officinalis, beter bekend als echte valeriaan, is een plant die van nature voorkomt in Europa. Er zijn minstens 200 valeriaansoorten bekend, waarvan de belangrijkste Valeriana officinalis (Europa), Valeriana edulis (Mexico) en Valeriana wallichii (India) zijn. Valeriaan staat vooral bekend om zijn gunstige invloed op de slaapfunctie en zijn bijdrage aan een normale weerstand tegen stress. Kort samengevat zijn de farmacologische eigenschappen te omschrijven als kalmerend, slaapbevorderend, angstremmend en krampwerend.

Valeriaan wordt voornamelijk ingezet bij:

  • Slaapstoornissen met gespannenheid, rusteloosheid, opwinding of angst
  • Nervositeit, spanning, angst of stress
  • Menstruatiepijn
  • Overgangsklachten
  • Spanningshoofdpijn

Werkingsmechanisme van Valeriaan

De farmacologische eigenschappen en het werkingsmechanisme van valeriaan zijn niet toe te schrijven aan de activiteit van één bestanddeel. Andere actieve bestanddelen zijn valepotriaten (0,05-0,67%), zoals isovaltraat, alkaloïden (0,1%), waaronder valerianine, valerine, chatidine en actinidine, en de aminozuren GABA, glutamine en arginine. Tot de grote groep overige bestanddelen behoren onder andere koffiezuur, chlorogeenzuur, choline, tanninen, flavonoïden, fytosterolen en lignanen (hydroxypinoresinol). Valeriaan werkt sedatief (kalmerend), angstreducerend, slaapbevorderend en spasmolytisch (krampwerend).

Deze eigenschappen zijn vooral het gevolg van de invloed die valeriaan heeft op GABAa-, adenosine A1- en serotonine (5-HT5a)-receptoren.

Invloed op het GABA-erge systeem

GABA is een neurotransmitter met een remmend of rustgevend effect in de hersenen. De regulatie en remming van hersenactiviteit vindt plaats als GABA in het centraal zenuwstelsel bindt op één van zijn receptoren. Door te binden aan bepaalde subunits van de GABAa-receptor versterkt valereenzuur de werking van de receptor. Daarnaast zorgen actieve bestanddelen van valeriaan ervoor dat er meer GABA wordt vrijgegeven in de synaptische spleet en dat de heropname in het presynaptisch neuron en de afbraak van GABA in de synaps door het enzym GABA-transaminase wordt geremd.

Invloed op het Serotonerge systeem

De monoamine neurotransmitter serotonine is betrokken bij de slaapregulatie, beïnvloedt de gemoedstoestand en moduleert de stressreactie. In vitro onderzoek heeft aangetoond dat valeriaanextract en valereenzuur een specifieke serotoninereceptor, de 5-HT5a-receptor, kunnen activeren. Ook de concentratie van metabolieten van serotonine en noradrenaline in de hippocampus en amygdala nam af bij de muizen die valeriaanextract toegediend kregen.

Invloed op de Adenosine A1-receptor

Adenosine is een ribonucleoside die overal in het lichaam en in de hersenen voorkomt. Diverse inhoudsstoffen van valeriaan, waaronder lignaan, hydroxypinoresinol, valepotriaat en isovaltraat activeren de adenosine A1-receptor. Dieronderzoek toonde aan dat valepotriaten symptomen van angst en depressie in muizen verminderde, waarschijnlijk door de dopaminerge en noradrenerge neurotransmissie te beïnvloeden.

Invloed op het Acetylcholinerge systeem

Valeriaan heeft ook een invloed op de werking van acetylcholine, een neurotransmitter die belangrijk is voor de werking van het geheugen en het concentratievermogen. Naast choline, een belangrijke bouwstof voor acetylcholine, bevat valeriaan alkaloïden die de activiteit van het enzym cholinesterase remmen en zo de afbraak van acetylcholine vertragen.

Antioxidatieve en anti-inflammatoire werking

Verschillende bestanddelen van valeriaan, waaronder flavonoïden, fytosterolen, tanninen, chlorogeenzuur, koffiezuur en lignanen hebben, naast andere positieve effecten, een antioxidatieve werking. In vitro kan valereenzuur de activiteit van NF-?B, een pro-inflammatoire transcriptiefactor, remmen.

Spasmolytische werking

Valepotriaten hebben een spasmolytische (ontspannende) werking op de darm, maar ook op andere weefsels zoals de uterus. In vitro onderzoek toonde aan dat vooral de ethanolextracten (en niet zozeer de waterextracten) van valeriaan de spontane samentrekkingen van uterusweefsel verminderden.

Aanmaak en bronnen

De plant valeriaan is wijdverspreid in Europa. Voor het maken van thee, poeders, extracten en tincturen wordt de wortel (radix) gebruikt.

Stofwisseling

Absorptie

Een orale dosis van 600 mg valeriaanextract resulteerde in een maximale serum valereenzuurconcentratie van 0,9 - 2,3 ng/ml binnen 1-2 uur bij gezonde volwassenen.

Eliminatie

De halfwaardetijd van valereenzuur na een orale dosis van 600 mg valeriaanextract was ongeveer 1,1 uur bij gezonde volwassenen.

Suppletie

Valeriaan kan worden ingenomen als thee, poeder, of in de vorm van een tinctuur of een droog extract dat is verwerkt tot een tablet of een capsule. Supplementen met valeriaan kunnen worden gestandaardiseerd op actieve bestanddelen. Een veelvoorkomende standaardisatie is op basis van de hoeveelheid valereenzuur (0,25-1%).

Indicaties

Insomnia - slaapproblemen

Verschillende klinische onderzoeken naar de effectiviteit van valeriaan op het slaappatroon laten verbeteringen in subjectieve slaapparameters zien zoals de frequentie van het wakker worden, de inslaaptijd, effectieve slaaptijd en slaapkwaliteit. Het langdurig gebruik (4-8 weken) van 450-1410 mg per dag van de gemalen wortel leek het grootste positieve effect op de slaapkwaliteit te hebben.

Nervositeit, angst en stress

Valeriaan wordt traditioneel onder andere gebruikt om zijn angstremmende eigenschappen. Valepotriaten blijken hier een rol in te spelen. Het gebruik van een gestandaardiseerd valeriaanextract (600 mg) gedurende 1 week verminderde de psychologische en fysiologische stressreactiviteit bij gezonde volwassenen tijdens een gecontroleerde stresssituatie.

Depressie en angststoornissen

Het gebruik van valeriaan kan dus nuttig zijn bij depressie met angstgevoelens. Het gebruik van een combinatieproduct met extracten van Valeriana officinalis (28 mg), Hypericum perforatum (60 mg) en Passiflora incarnata (32 mg) gedurende 4 weken verminderde psychiatrische symptomen, waaronder symptomen van angst en depressie, bij kinderen van 6-12 jaar met een affectieve stoornis (nerveuze depressie).

Overgangsklachten

Het gebruik van valeriaanwortel 2x daags 530 mg gedurende 4 weken verbeterde de slaapkwaliteit van vrouwen met menopauze-gerelateerde slaapstoornissen. De inname van 2x daags 530 mg valeriaanwortel gedurende 2 maanden verminderde het aantal opvliegers en de hevigheid van de opvliegers in vergelijking met de placebogroep.

Menstruatieklachten

Uit een studie met 100 studenten kwam naar voren dat vrouwen die gemalen valeriaanwortel gebruikten minder pijnklachten hadden dan de placebogroep. Zowel emotionele als fysieke symptomen van het premenstrueel syndroom (PMS) verminderden aanzienlijk na de inname van 2x daags 530 mg valeriaanwortel tijdens de laatste 7 dagen van de menstruatiecyclus gedurende 3 maanden.

Spanningshoofdpijn

Bevindingen uit een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie met 88 deelnemers lieten zien dat de dagelijkse inname van 2 x 530 mg valeriaanextract na de avondmaaltijd gedurende 4 weken een significant effect had op de impact, ernst en invaliditeit van spanningshoofdpijn in vergelijking met placebo.

Cognitie

De inname van 530 mg valeriaan (1 uur voor het slapen gaan) gedurende 1 maand verbeterde de cognitieve functie van dialysepatiënten.

Contra-indicaties

Er is onvoldoende humaan onderzoek gedaan naar het gebruik van valeriaan tijdens de zwangerschap en lactatie. Niet gebruiken tijdens ernstige (pathologische) leverstoornissen en overgevoeligheid voor Valeriana officinalis. Bij kinderen jonger dan 12 jaar niet gebruiken zonder medisch toezicht.

Dosering

Onderstaande doseringen zijn doseringen gebruikt in klinische studies bij mensen. Afhankelijk van de indicatie kan de dosis variëren.

Volwassenen

Klinische studies bij volwassenen hanteren doorgaans een dosis tussen de 300 en 600 mg valeriaanextract of valeriaanwortel per dag gedurende maximaal 6 weken.

Kinderen

Bij kinderen onder de 12 jaar zijn dosissen variërend van 160-320 mg valeriaanextract veilig gebruikt voor een periode van 4-8 weken.

Veiligheid

Valeriaan is veilig in gebruik bij de aanbevolen doseringen en gedurende de aanbevolen tijd. Er is weinig bekend over toxiciteit van valeriaan bij mensen. Er zijn weinig studies gedaan naar de effecten van langdurig gebruik van valeriaan (meer dan 6 weken).

Bijwerkingen

Lichte bijwerkingen die in klinische onderzoeken werden gemeld, zijn onder meer duizeligheid, slaperigheid, traagheid en mentale afstomping. Af en toe kan valeriaan ook hoofdpijn, gastro-intestinale klachten, een droge mond, prikkelbaarheid en levendige dromen veroorzaken. Bij langdurig gebruik zijn benzodiazepine-achtige ontwenningsverschijnselen gemeld na stopzetting van de behandeling (zoals angst, onbehagen, hartritmestoornissen en slapeloosheid).

Interacties

Er zijn geen klinisch relevante interacties gezien met geneesmiddelen die worden gemetaboliseerd door CYP 2D6, CYP 3A4/5, CYP 1A2 of CYP 2E. Combinatie met andere sedativa wordt afgeraden. Valeriaan kan bijwerkingen van anti-epileptica versterken (sufheid, cognitieve problemen).

Waarschuwingen

Dit middel kan invloed hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen. Voorbijgaande milde symptomen als moeheid, benauwdheid op de borst, licht gevoel in het hoofd, tremor van de handen, mydriase.

Tabel: Valeriaan Doseringen en Toepassingen

Toepassing Dosering Duur
Slaapproblemen (langdurig gebruik) 450-1410 mg gemalen wortel 4-8 weken
Stressreactiviteit 600 mg valeriaanextract 1 week
Menopauze-gerelateerde slaapstoornissen 2x daags 530 mg valeriaanwortel 4 weken
Opvliegers 2x daags 530 mg valeriaanwortel 2 maanden
Menstruatiepijn 3x daags 250 mg valeriaanwortel 3 dagen (begin menstruatie, 2 cycli)
PMS 2x daags 530 mg valeriaanwortel Laatste 7 dagen van de cyclus, 3 maanden
Spanningshoofdpijn 2x daags 530 mg valeriaanextract 4 weken

labels:

Zie ook: