Legnood is een ernstige aandoening die kan voorkomen bij valkparkieten en andere vogelsoorten. Het treedt op wanneer een vogel niet in staat is om een ei te leggen. Dit kan leiden tot aanzienlijke gezondheidsproblemen en, in sommige gevallen, tot de dood.

Wat is Legnood?

Wanneer een pop legnood heeft, betekent dit dat zij haar ei niet uit de eileider geperst krijgt. Als de pop legnood krijgt, kan zij haar ei niet (zelfstandig) uit de eileider geperst krijgen en zal ze met een wat bolle “kont” en andere ziekteverschijnselen in haar broedblok/nestkast of op de grond van de kooi of volière blijven zitten. Het is daarom zaak zo snel mogelijk de legnood te ontdekken aan de hand van de algemene ziekteverschijnselen.

Oorzaken van Legnood

Legnood kan verschillende oorzaken hebben:

  • "Dwarsliggen" van een ei: Een (klein) ei kan in de eileider langzaam schuin gaan liggen waardoor het “dwars” komt te liggen. Normaal ligt de “bolle” kant naar achteren bij een ei dat geproduceerd word.
  • Te intensief broeden: Door de vogels geen rust te geven na het 2e of 3e legsel kunnen zij volledig uitgeput raken en moeite krijgen bij het leggen van het ei, of niet op tijd klaar zijn voor de volgende broedperiode. Te intensief broeden (meer dan 3 legsels per jaar).
  • Te weinig calcium: De eischaal is rijk aan calcium. Als hier een tekort aan is kan er legnood of zogenaamde “wind-eieren” ontstaan. Te weinig calcium (in de vorm van kalk bijvoorbeeld) in de voeding aanwezig.
  • Leeftijd: Te oude vogels zijn net als mensen fysiek minder gesteld.
  • Interne oorzaken: De belangrijkste oorzaken liggen echter intern, zoals een te groot ei, afwijkende vorm ei, te smal bekken, ei zonder schaal (kan ook problemen geven).

Overigens treedt legnood niet alleen op door kalktekort in het voer: ook wanneer de behoefte aan kalk verhoogd is, bijvoorbeeld doordat de vogel overmatig veel eieren legt, kan legnood optreden. Vooral bij kleine papegaaiachtigen, zoals agaporniden (dwergpapegaaitjes), valkparkieten en grasparkieten is dit vaak het geval.

Symptomen van Legnood

Een vogel met legnood vertoont algemene ziekteverschijnselen zoals bol zitten en niet helder uit de ogen kijken. Typisch voor een vogel met legnood is dat ze moeite heeft met vliegen en staan en daarom vaak op de grond of in het nest zal zitten. Vaak hangen de vleugels en staart en heeft de vogel een hijgerige ademhaling, soms in combinatie met ritmische cloacacontracties om het ei alsnog kwijt te raken.

Andere symptomen zijn:

  • Rustiger dan normaal
  • Opgebolde veren
  • Dikke buik
  • Moeite met ademhalen
  • Verminderde activiteit
  • Verminderde eetlust
  • Bevuilde cloaca
  • Het ei is soms te zien (of heel voorzichtig te voelen) in de vorm van bolle onderbuik voor de cloaca

Vaak eten ze niet meer en kunnen ze een bevuilde cloaca hebben. Soms is het ei te zien (of heel voorzichtig te voelen) in de vorm van bolle onderbuik voor de cloaca. Als u weet dat de vogel al een volgend ei had moeten leggen kan dit een extra indicatie zijn, legnood kan echter ook optreden bij poppen die individueel gehuisvest zijn.

Diagnose van Legnood

Veelal kan op basis van de verschijnselen van uw vogel al een vermoeden gewekt worden dat sprake is van legnood, zeker wanneer de vogel een geschiedenis heeft van overmatig eieren leggen. Ook het lichamelijk onderzoek kan aanwijzingen verschaffen dat sprake is van legnood.

Behandeling van Legnood

Het behandelen van legnood moet je zelf absoluut niet proberen! Wanneer legnood geconstateerd is kan, afhankelijk van de toestand van uw vogel, gekozen worden voor een medicamenteuze behandeling en/of operatie. Voor de behandeling van legnood kunt u terecht bij de afdeling Vogels en Bijzondere Dieren.

Als u de pop voorzichtig gevangen heeft kunt u de legnood proberen op te heffen door de pop in een vochtige warme doek (handwarm, niet te heet!) gewikkeld. De cloaca word iets ingesmeerd met slaolie en hierna word haar cloaca boven de stoom van een kokende pan water gehouden. Door de stoom zal de cloaca iets uitzetten, en de stoom zal als een soort smeerolie de cloaca iets kunnen binnentreden. Het is mogelijk dat de pop op eigen kracht het ei gelegd krijgt.

Een 2e therapie bij legnood is het systeem van “warm-bad”. Zorg voor een bakje handwarm water. Ook hier word de cloaca van het popje ingesmeerd met een beetje sla olie. De kont van het popje word nu in het handwarme water gehouden. Door de warmte zullen de spieren los komen waardoor de doorgang vergemakkelijkt word. De spieren die het ei moeten persen kunnen nu hun werk doen door de vergrote doorgang.

Indien deze methodes niet werken dient u direct een in vogels gespecialiseerde dierenarts te raadplegen. Ga in geen beding achter het ei duwen of zelf het ei naar buiten persen. Het ei drukt intern tegen veel organen als het te lang blijft zitten. De eitjes van onze prachtvinken en parkieten zijn in tegenstelling tot die van hoenders niet zeer stevig. Het ei mag absoluut niet in het lichaam van de vogel kapot breken.

Wanneer u snel een dierenarts inschakelt kan er een keizersnee toegepast worden om via een operatie het ei te verwijderen.

Preventie van Legnood

Legnood is een aanslag op het lichaam van de vogel. Daarom is het belangrijk de vogel minimaal het huidige broedseizoen niet meer te laten nestelen. Zet de pop apart (geen man) en indien mogelijk verlaag de temperatuur/het aantal lichturen. Zo remt u de broeddrift bij vogels om het verder leggen van eitjes te verminderen. Hou de pop welke legnood overleeft heeft het volgende broedseizoen goed in de gaten.

De schaal van een ei wordt gevormd in de schaalklier (onderdeel van de eileider). Voor dit proces is veel calcium (kalk) nodig en wanneer het vogellichaam zichzelf niet in deze behoefte kan voorzien kan legnood optreden. Vaak wijst legnood dan ook op een tekort aan calcium (of vitamine D3) in de voeding. Voldoende calcium kan verstrekt worden door middel van grit, sepia of eierschalen (zonder vliezen). Daarnaast hebben vogels ook vitamine D3 nodig om de opname van calcium te reguleren, dit kan verstrekt worden door middel van eivoer en insecten.

Naast een tekort in de voeding kan legnood ook worden veroorzaakt doordat een pop teveel eieren legt in een broedseizoen. Bijvoorbeeld door teveel broedrondes of het continue weghalen van eieren omdat u geen nakomelingen wilt of omdat de eieren onbevrucht zijn. Tevens hebben jonge, vervette en zieke popjes een verhoogde kans op legnood.

Wat te doen bij symptomen van legnood?

Als een vogel haar ei niet kwijt kan, zal ze stil worden en meestal op de bodem van de kooi bol gaan zitten. Soms is het ei te voelen of te zien in de buik of in de cloaca (poepopening). Heeft Uw vogel symptomen van legnood, maak dan een afspraak in bij een dierenarts.

Probeer de vogel zo voorzichtig mogelijk te vangen - het ei mag namelijk niet breken - en zet haar apart in een verwarmde kooi, dit kan al voldoende zijn dus wacht één of twee uurtjes. Als dit niet het gewenste effect heeft, smeer dan de cloaca in met wat slaolie en wikkel de vogel in een warme, vochtige doek en houdt de vogel in de stoom boven een pan kokend water, uiteraard mag het niet te heet worden.

Een andere methode is de cloaca in te smeren met slaolie en het achterlijf van de vogel afwisselend in handwarm en koud water te dompelen. Eventueel kunt u proberen de slaolie iets verder in de cloaca te druppelen met behulp van een pipet of spuit zonder naald.

Als de bovenstaande methodes niet werken kunt u het beste zo snel mogelijk naar de dierenarts gaan. De dierenarts kan de vogel onder narcose brengen en proberen het ei uit het lichaam te masseren. Als dit niet onder narcose gebeurd kan de vogel tegenstribbelen waardoor het ei breekt, probeer dit dus niet zelf. Als het masseren niet werkt kan het zijn dat het ei fysiek te groot is en moet het operatief verwijderd worden.

labels: #Ei

Zie ook: